دومبىرا مەن شاڭقوبىزدى شارتاراپقا تانىتىپ جۇرگەن «تۇران» توبى
الدىڭعىلارعا ۇقساس بۇگىن بار، ەرتەڭ جوق توي اۋەندەرىمەن بۇگىندە ەشكىمدى تاڭعالدىرا المايسىڭ. كوڭىلگە بەرەرى، رۋحاني قۋاتى جوق وسىنداي ەسترادانىڭ اراسىندا جارق ەتكەن جۇلدىزداي بوپ «تۇران» توبى پايدا بولدى.
«تۇران» توبىنىڭ شىعارمالارىنىڭ ارقاسىندا اتا-بابامىزدىڭ قۇلاق قۇرىشى قانعان عاجايىپ سارىندى تىڭداۋعا مۇمكىندىك تۋدى. 20 دان استام كونە مۋزىكالىق اسپاپپەن كوشپەندىلەر زامانىنا جەتەلەيتىن سيقىرلى ءۇن قازاقستاندىق قانا ەمەس، شەتەلدىك اۋديتوريانى دا جاۋلاي تۇسۋدە.
ۇشان-تەڭىز تۇركى دالاسىنىڭ مۋزىكاسىن دارىپتەۋشى «تۇران» توبى بۇگىندە قازاق مادەنيەتىن شارتاراپقا تانىتىپ جۇرگەن ساناۋلى ۇجىمداردىڭ ءبىرى. قازاقتىڭ كيەلى دومبىراسى مەن قوبىزىنىڭ ءۇنىن شەتەلدىكتەر قالاي قابىلدايدى؟ وسى تۋرالى توپتىڭ ارت-ديرەكتورى ءاليحان مۇساتايەۆتان سۇراپ بىلدىك.
- «تۇران» توبى ونەرىنىڭ ەرەكشەلىگى نەدە؟
- «تۇران» 2008-جىلى قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتوريا جانىنان قۇرىلدى. توپتىڭ ونەرى بىرنەشە حالىقتىڭ ۇلتتىق ونەرىنىڭ سيمبيوزى دەسەك بولادى. بىزدە تەك قازاقتىڭ عانا ەمەس، تۇركى زامانىنىڭ مۋزىكاسى دا بار. توپ مۇشەلەرى - ماقسات مەدەۋبەك، باۋىرجان بەكمۇحامەتوۆ، سەرىك نۇرمولدايەۆ، ابزال ارىقبايەۆ، ەرجىگىت اليەۆ. جىگىتتەر تەك قانا كۇي وينامايدى. سونداي-اق، كومەيمەن ءان ايتادى. دومبىرا، شاڭقوبىز، شەرتەر سياقتى 20 ۇلتتىق مۋزىكالىق اسپاپتا وينايدى. توپتىڭ ورىنداۋىنداعى مۋزىكانىڭ 70 پايىزى - اۆتورلىق. جىگىتتەر وزدەرى مۋزىكا جازادى. سونىمەن قاتار، ءبىزدىڭ مۋزىكانتتار اعاشتان ويىلعان قازاقتىڭ كونە ويىنشىعى ورتەكەنى مۋزىكا اۋەنىمەن بيلەتەدى. بۇرىن ۇلكەندەر ونى ساۋساعىنا ءىلىپ الىپ، بالالاردى ويناتقان. «تۇران» ونەرى مۋلتيينسترۋمەنتاليزمنىڭ سيمبيوزى دەسەك تە بولادى.
- وسى ۋاقىت ارالىعىندا قازاق مادەنيەتىن قاي ەلدەرگە تانىتىپ ۇلگەردىڭىزدەر؟
- توعىز جىلدا 50 شاقتى ەلدە بولدىق. كوبىنە امەريكا، گەرمانيا، فرانسيا، نەپال، قىتاي، رەسەي، تاتارستان، يزرايل، ۆەنگريا، يسپانيا، رۋمىنيا، وڭتۇستىك كورەيا، تايۆان، نورۆەگيا، ءۇندىستان، شۆەيتساريا ەلدەرىن گاسترولدىك ساپارمەن ارالادىق. ءبىزدىڭ توپ كوبىنە مەملەكەتتىڭ، ەلشىلىكتىڭ ارالاسۋىنسىز سول ەلدەردىڭ شاقىرتۋىمەن جۇرگەن سيرەك ۇجىمداردىڭ ءبىرى. مۇنى ماقتانىشپەن ايتا الامىز. «تۇران» ەتنيكالىق ءانسامبلى La primavera كامەرالىق انسامبلىمەن بىرگە قازان قالاسىندا ونەر كورسەتتى. قازاقتىڭ مۋزىكاسىن وركەسترگە سالىپ اۋەلەتتى.
- شەتەلدە تۇراقتى تىڭدارماندارىڭىز قالىپتاسىپ ۇلگەرگەن بولار؟
- تۇركيادا «تۇراندى» ەر تۇران، ۇل تۇران دەپ اتايدى. ءبىزدىڭ مۋزىكا تۇرىك فيلمدەرىندە وينايدى. «ەر تۇعرىل» سەريالىندا ساۋندترەك بار. بالەت قويىلىمدارى، انيماتسيالىق فيلمدەر، كوركەم فيلمدەردە، سپەكتاكلدەردە «تۇران» اۋەنى وينايدى. رەسەيدە، پاريجدە، نەپالدا، قىتايدا، تۇركيادا فان-كلۋبتارىمىز بار. ارنايى كونسەرتتەردەن سوڭ فان-كلۋب مۇشەلەرىمەن كەزدەسەمىز. ماسەلەن، سوڭعى رەت بەيجىڭ كىتاپحاناسىندا قازاقستاندىق كىتاپتار سورەسىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا «تۇران» توبى ونەر كورسەتتى.
- شەتەلدىك تىڭدارمان قازاقتىڭ ۇلتتىق اسپاپتارىنىڭ اۋەنىن قالاي قابىلدايدى؟ ولار ءۇشىن بۇل مۋزىكا تاڭسىق بولار؟
- شەتەلدىكتەر تاڭ- تاماشا بولادى. پۋبليكا ءاردايىم جىلى شىرايمەن قارسى الادى. ولار ءۇشىن ارينە، تاڭسىق. ماسەلەن، فرانسيادا ءبىزدىڭ توپ ونەر كورسەتىپ جاتقاندا 20 مينۋت ىشىندە ديسكتەردى ساتىپ، 1 مىڭ ەۋرو تاۋىپ ۇلگەردىك. ال قازاقستاندا ونداي اقشانى ءبىر جىلدا تاپپايسىڭ. توعىز جىلدا 3 البوم جازدىق. ەۋروپا تىڭدارمانى لاندشافتىلىق مۋزىكا تەكتەس كومپوزيتسيالارىن جاقسى كورەدى. ماسەلەن، «اققۋ» كۇيىنىڭ وڭدەلگەن تۇرىندە ءبىز اسپاپتارىمىز ارقىلى تابيعاتتىڭ عاجاپ ءۇنىن، بۇلاقتىڭ سىلدىرىن، اققۋدىڭ قيقۋىن جەتكىزەمىز. «قازاق» ەلى كومپوزيتسياسى دا قازاقستاندا لەزدە حيتكە اينالىپ، YouTube كانالى ارقىلى ونى 300 مىڭ ادام كوردى. ماسەلەن، ەركىندىك اڭساعان ماحامبەتتىڭ جىرىمەن قوسا قوبىز ۇنىمەن قاسقىردىڭ ۇلىعان داۋسىن، جەتىگەندە سۋدىڭ سىلدىرىن، دومبىرادا ات تۇياعىنىڭ ءدۇرسىلىن جەتكىزدىك. البەتتە، مۇنداي سونى دۇنيەلەر، كىشىگىرىم سپەكتاكل شەتەلدىكتەرگە تاڭسىق ەكەنى راس.
- بولاشاققا جوسپارلارىڭىزبەن بولىسسەڭىز...
- بيىلعى جىل البومدى تانىستىرۋعا باعىتتالعان. 4-15- قىركۇيەكتە ماسكەۋگە ۇشامىز. ماسكەۋدەگى ۇلتتىق ونەر اسپاپتارى ۇيىندە البومنىڭ تۇساۋكەسەرى جوسپارلانعان. كەلەسى جىلى 10 جىلدىققا ارناپ رەسپۋبليكا سارايىندا ۇلكەن كونسەرت بەرەمىز.
- ەتنيكالىق مۋزىكانى ەكىنىڭ ءبىرى تىڭداي بەرمەيتىنى راس. ءسىزدىڭ ويىڭىزشا، قازىر ەتنو-فولكلوردىڭ حالىق اراسىنداعى ورنى قانداي؟
- جاستاردىڭ قىزىعۋشىلىعى ارتىپ كەلەدى. سەبەبى، ءبىزدىڭ كونسەرتتەرىمىزدەن سوڭ وتەتىن لەكسيالارعا ينە شانشار ورىن بولمايدى. كوپشىلىگى مۋزىكامىز نەلىكتەن تەلەارنالاردا ورىندالمايتىنىن سۇرايدى. ەتنيكالىق مۋزىكا بولەكتەۋ عوي، وعان پرايم-تايم ۋاقىت «پوپسادان» گورى از بولىنەدى. ەتنيكا ءوز مادەنيەتى مەن ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن تۇسىنەتىن ادامدارعا قىزىقتى. بۇل مۋزىكانى ەرتەرەكتە اتا-بابامىز تىڭداعان. بۇل شىنىندا دا بىرەگەي ءۇن. ال شەتەلدىكتەر مۇلدە وزدەرى ءۇشىن باسقا الەمدى اشقانداي بولادى. اسىرەسە تۇركى ەلدەرىنىڭ تىڭدارماندارى اراسىندا قولداۋشىمىز كوپ. «ەر تۇعرىل» رەجيسسەرلەرى دە ءبىزدىڭ مۋزىكامىزدى وزدەرىنىڭ اتاقتى كينوسىنا ساۋندترەك رەتىندە ىرىكتەپ الدى. جىگىتتەر جاستايىنان مۋزىكامەن سۋسىنداپ وسكەن بالالار. ولار مۋزىكالىق مەكتەپتى، كوللەدجدى، كونسەرۆاتوريانى ءتامامداعان. ولار باستان-اياق مۋزىكامەن اينالىسىپ كەلەدى. مۋزەيلەردە كونە مۋزىكالىق اسپاپتارمەن جۇمىس جاساعان. عىلىمي جۇمىستارمەن اينالىسىپ ءجۇر. ماقسات مەدەۋبەك «قوبىز بۋك» قوسىمشاسىن اشتى. قوسىمشادا قوبىز تۋرالى بارلىق اقپارات، قازىرگى جانە بۇرىنعى قوبىزشىلار، نوتالار، ساباقتار بار. ونىڭ جوباسىن ق ر تۇڭعىش پرەزيدەنتى قورى قولدادى.
- سۇحباتىڭىزعا راحمەت. ونەرلەرىڭىز ورگە ءجۇزسىن!
اۆتور: گۇلميرا عوسمانالي
