سپيننەرلەر بالانىڭ دەنساۋلىعىنا، شىنىمەن، زيان با
بۇل ساۋالدىڭ جاۋابىن اركىم سان-ساققا جۇگىرتەدى. ءبىرى جاستاردىڭ قولىنداعى اينالمالى ويىنشىقتان الىپ بارا جاتقانداي قاۋىپ كورمەسە، ەكىنشىسى بۇعان قارسى پىكىردە.
وسى رەتتە «قازاقپارات» ح ا ا ءتىلشىسى جاپپاي تانىمالدىلىققا يە بولعان سپيننەرلەر تۋراسىندا ق ر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە ساۋال جولداپ، پسيحولوگ ماماننىڭ پىكىرىن تىڭدادى. ءبىر قىزىعى، سپيننەرلەردىڭ كۇنى بۇگىنگە دەيىن پاتەنتتىك مارتەبەسىنە كىم يە ەكەندىگى انىقتالماپتى.
ياعني، الەمدىك تانىمالدىلىققا يە بولعان ويىنشىقتى بىرەۋلەر كەترين حەتتينگەر ەسىمدى امەريكالىق ينجەنەر-حيميك ويلاپ تاپتى دەسە، ەكىنشى تاراپ بۇل وي سكوتت ماك كوسكەري ەسىمدى ازاماتقا تيەسىلى دەگەندى العا تارتادى.
كەترين حەتتينگەر سپيننەر ءۇشىن پاتەنت الۋعا 1993 -جىلى ءوتىنىم بەرىپ قويعان. الايدا ويىنشىققا ول تۇستا ەشكىم قىزىقپاسا كەرەك. ارادا 20 جىلدان استام ۋاقىتتان كەيىن سپيننەر دوڭگەلەنگەن دۇنيەنى «جاۋلاپ الدى».
قازاقستاننىڭ بالالارى مەن جاستارىنىڭ سپيننەرگە قىزىعۋشىلىعى بيىلدان باستالدى دەسە دە بولادى. كوشەدەگى كەز كەلگەن جەتكىنشەكتىڭ قولىنان وسى ويىنشىقتى بايقايسىز. سپيننەردىڭ تانىمالدىلىعىمەن بىرگە، الەۋمەتتىك جەلىلەردە ونىڭ بالالاردىڭ دەنساۋلىعىنا زياندىعى تۋراسىندا دا اقپاراتتىڭ ءتۇر- ءتۇرى جەلدەي ەسىپ ءجۇر.
رەسپۋبليكالىق بىرنەشە بەلدى اقپارات كوزدەرىنىڭ حابارلاۋىنشا، ا ق ش- تا سپيننەرلەردى مەكتەپكە اكەلۋگە تىيىم سالىنعان كورىنەدى. پسيحولوگ ناتاليا وبەردەرفەردىڭ پىكىرىنشە، سپيننەر اينالىپ تۇرعان كەزىندە بەلگىلى ءبىر مولشەردە جۇيكە جۇيەسىنىڭ تەجەلۋىن تۋعىزادى. پسيحولوگ مامان تىڭ ويىنشىققا «ماركەتينگتىك ءجۇرىسى جاقسى ۋاقىتشا قۇبىلىس» دەپ باعا بەرەدى.
«ول ادامنىڭ وي اعىسىن ءبولىپ، ويدى باسقا جاققا اۋدارۋى مۇمكىن. اينالمالى سپيننەرلەرگە نازار اۋدارىپ كەلە جاتىپ، باسپالداقتان قۇلاپ كەتۋىڭىز نەمەسە جولدان ءوتىپ بارا جاتىپ، قوزعالىپ كەلە جاتقان كولىكتى كورمەي قالۋىڭىز مۇمكىن. ءبىر سوزبەن، اۋەستىكتىڭ كەسەلىنەن قورشاعان ورتانى باقىلاۋدان تىس قالۋىڭىز ابدەن ىقتيمال. ناقتى سپيننەر قاۋىپتى دەپ ايتا المايمىن. كەيىنگى كەزدە سپيننەرگە قىزىعۋشىلىق ءاۋ باستاعىداي ەمەس، تومەندەپ كەلە جاتقانىن بايقايمىن. جاسوسپىرىمدەر كوپ جاعدايدا وزدەرىنە سيمۆول ىزدەۋى مۇمكىن. ولاردا «سپيننەر ءبارىن دە بار، مەندە دە بولۋى كەرەك» دەگەن وي بولادى.
سوندىقتان، ولار ءۇشىن بۇل ماڭىزدى. ايتپەسە، كەلەر، كەتەر دۇنيە. الەمدىك ءقاۋىپ دەيتىندەي نەگىز جوق دەگەن ويدامىن»، - دەيدى پسيحولوگ. ال ق ر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ كوميتەتى جۋىقتا سپيننەرلەردى ساراپتامادان وتكىزگەن. اعىمداعى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا ونىمدەر قاۋىپسىزدىگىنىڭ مونيتورينگى شەڭبەرىندە كوميتەتتىڭ اۋماقتىق بولىمشەلەرى ويىنشىقتاردىڭ 641 سىناماسىن ساتىپ الىپ، «ۇلتتىق ساراپتاما ورتالىعىندا» زەرتحانالىق تەكسەرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن.
«ساراپتاما ناتيجەسى بويىنشا 228 سىنامانىڭ تەحنيكالىق رەگلامەنتتەردىڭ تالاپتارىنا سايكەس كەلمەيتىندىگى انىقتالدى. ساراپتاما ناتيجەسى بويىنشا تاۋارلاردىڭ تاڭبالانۋى بويىنشا تالاپتاردىڭ بۇزىلۋى، سانيتاريالىق- حيميالىق كورسەتكىشتەردىڭ، ونىڭ ىشىندە ويىنشىقتاردىڭ ۇساق بولشەكتەرىنىڭ، وتكىر قىرلارىنىڭ قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنا سايكەس كەلمەيتىندىگى انىقتالدى. تالاپتارعا سايكەس كەلمەيتىن بارلىق ويىنشىقتار اينالىمنان الىنىپ، ساپاسىز ويىنشىقتاردى ساتاتىن تۇلعالارعا قاتىستى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك شارالارى قولدانىلدى»، - دەلىنگەن قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى، ق ر مەملەكەتتىك- سانيتاريالىق باس دارىگەرى جانداربەك بەكشيننىڭ جاۋابىندا. كوميتەتتىڭ حابارلاۋىنشا، اتالعان بۇزۋشىلىق فاكتىلەرى بويىنشا ءوندىرىس جانە ساۋدا مەكەمەلەرى تەكسەرۋ كەزىندە ءتيىستى نۇسقامالارمەن ۋاقتىلى حاباردار ەتىلگەن.
«كوميتەتكە جانە ونىڭ اۋماقتىق بولىمشەلەرىنە تۇتىنۋشىلار تاراپىنان ويىنشىقتاردىڭ ساپاسىنا، ونىڭ ىشىندە «سپيننەر» ويىنشىعىنىڭ ساپاسىنا قاتىستى وتىنىشتەر مەن شاعىمداردىڭ تۇسپەگەنىن حابارلايمىز»، - دەلىنگەن جاۋاپ حاتتا.
سونىمەن قاتار، كوميتەت پەداگوگ جانە پسيحولوگ مامانداردىڭ «سپيننەر» ويىنشىعىن پايدالانۋدىڭ تاۋەلدىلىك تۋعىزاتىندىعى تۋرالى پىكىرىمەن كەلىسە وتىرىپ، وقۋشىلاردىڭ وقۋدا جانە ءۇي تۇرمىسىندا نازارىن الاڭداتپاۋ ءۇشىن ويىنشىقتى تەك پايدالانۋ جونىندەگى نۇسقاۋلىققا سايكەس قولدانۋدى ۇسىنادى.
اۆتور: ايان بەكەن ۇلى
