ءبىرتانوۆ رەفورماسى: ناۋقاستاردى «جاساندى ينتەللەكت» ەمدەيدى
بۇل رەتتە دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى باقىلايتىن «جاساندى ينتەللەكت» جۇيەسىن دە ەنگىزۋگە مۇددەلى. الايدا وسىنىڭ ءبارىن ىسكە قوسۋ وڭاي شارۋا ەمەس، بۇل ءۇشىن ءبىراز كەشەندى شارالاردى اتقارۋ قاجەت. البەتتە، ءبىرىڭعاي ەلەكتروندى بازانى جاساقتاۋ ءۇشىن الدىمەن ءاربىر اۋرۋحانانىڭ ءوز ىشىندەگى لوكالدى جەلىسىن، ياعني ىشكى اقپارات الماسۋدىڭ ەلەكتروندى جۇيەسىن رەتكە كەلتىرگەن ءجون. بۇگىندە ەمحاناعا تىركەلۋ، كەزەككە تۇرۋ سياقتى ەلەكتروندى قىزمەتتەر دە سونى كوزدەيدى. ال ءاربىر مەديتسينالىق مەكەمەنىڭ ىشكى جۇيەسىن رەتكە كەلتىرگەننەن كەيىن ولاردىڭ بارلىعىن ورتاق ءبىر جەلىگە، ءبىرىڭعاي پلاتفورماعا قوسۋ قاجەت. دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆتىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى كەزدە اقپراتتىق جۇيەلەردى ءوزارا قوسۋ جانە ءبىرىڭعاي دەرەكتەر بازاسىن قۇرۋ ماقساتىندا ينتەگراتسيالىق پلاتفورما قۇرىلىپ جاتىر. اتالعان باستاماعا دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ ءوزى قولداۋ جاساپ كەلەدى.
«اعىمداعى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن سول پلاتفورمانى پيلوتتىق نەگىزدە ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونىڭ نەگىزىندە ەلەكتروندى دەنساۋلىق پاسپورتى، پاتسيەنتتىڭ جانە دارىگەردىڭ جەكە كابينەتى قۇرىلادى. الداعى ۋاقىتتا ەلەكتروندى دەنساۋلىق پاسپورتىن ويداعىداي ەنگىزۋ ءۇشىن ءاربىر مەديتسينالىق ۇيىم پاتسيەنتتەر تۋرالى دەرەكتەردى بەرۋى ءتيىس. ارينە، وعان قاجەتتى كومپيۋتەرلىك تەحنيكا، ساپالى ينتەرنەت پەن اقپاراتتىق جۇيەلەر كەرەك»، - دەيدى ەلجان امانتاي ۇلى.
رەسمي مالىمەتكە سايكەس، بۇگىندە رەسپۋبليكا بويىنشا ەمحانالاردىڭ 45 پايىزىندا ىشكى اقپاراتتىق جۇيەلەرى بار. دەمەك، ولاردىڭ بارلىعى پاتسيەنتتەر تۋرالى قاجەتتى دەرەكتەردى بەرۋگە ءازىر. الايدا قالعان ەمحانالار ءالى كۇنگە دەيىن قاعازباستىلىقتان ارىلعان ەمەس، ءتيىستى قۇجاتتاردى قولمەن تولتىرىپ ءجۇر. جىل باسىنان بەرى مەديتسينالىق مەكەمەلەردى كومپيۋتەرلىك تەحنيكامەن قامتاماسىز ەتۋ كورسەتكىشى ەكى ەسەگە ارتىپ، رەسپۋبليكا بويىنشا 74 پايىزعا جەتسە دە، وڭتۇستىك قازاقستان، جامبىل مەن شىعىس قازاقستان وبلىستارى ورتاشا كورسەتكىشكە دە جەتە الماعان. بۇل رەتتە جەرگىلىكتى بيلىك كەلەسى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن بارلىق مەديتسينالىق مەكەمەلەردى اقپاراتتىق جۇيەلەر مەن كومپيۋتەرلىك تەحنيكامەن تولىعىمەن قامتاماسىز ەتەمىز دەپ سەندىرەدى. دەگەنمەن، ونىڭ سىرتىندا ينتەرنەت ماسەلەسى تاعى بار. سەبەبى ساپالى ينتەرنەت جەلىسى بولماسا، ءوزارا اقپارات الماسۋ تاعى مۇمكىن ەمەس. وسىلايشا كۇرمەۋلى ماسەلەلەر ساباقتاسا شەشىمىن تاپپاسا ءبىرىڭعاي پلاتفورمانى دا ىسكە قوسا المايمىز. وكىنىشكە قاراي ەلىمىزدە ەمحانالاردىڭ جارتىسىنان كوبى ينتەرنەتكە شىعا المايدى ەكەن. ونىڭ دا وزىندىك سەبەپتەرى بار. نەگىزى وبلىستىق جانە قالالىق ەمحانالاردىڭ بارلىعىندا ينتەرنەت بار. ال ينتەرنەتسىز وتىرعان مەكەمەلەردىڭ باسىم بولىگى - شالعاي جەردە ورنالاسقان اۋىل ەمحانالارى.
مينيستر ءبىرتانوۆتىڭ ايتۋىنشا، كەلەسى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن شالعاي جاتقان ەمحانالاردى دا ينتەرنەتكە قوسۋ قاجەت. ويتكەنى 2019 -جىلدان باستاپ بارلىق مەديتسينالىق مەكەمەلەردى تولىعىمەن ەلەكتروندى جۇيەگە اۋىستىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. سودان باستاپ، دارىگەرلەر قاعازباستى جۇمىستان تولىعىمەن قۇتىلادى دەگەن سەنىم بار. سەبەبى امبۋلاتورلىق كىتاپشالار، ءتىپتى دارىگەرلىك رەتسەپتتەر ەلەكتروندى تۇردە جازىلادى. شىنى كەرەك، دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ قازىرگى باستامالارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن اكىمدەردىڭ بەلسەندى ارەكەتى، ورتاق ىسكە دەگەن جاناشىرلىعى قاجەت- اق. سەبەبى اقپاراتتىق جۇيەلەردى قۇرۋ مەن كومپيۋتەرلىك تەحنيكامەن قامتاماسىز ەتۋ شارالارى جەرگىلىكتى جەردە شەشىلەدى.
ق ر اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگى ينتەرنەتپەن قامتۋ جاعىن رەتتەپ بەرمەسە تاعى بولمايدى. اتالعان ۆەدومستۆونىڭ باسشىسى داۋرەن ابايەۆتىڭ ايتۋىنشا، الداعى ەكى جىلدىڭ ىشىندە رەسپۋبليكا بويىنشا 900-دەن استام دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارىن ساپالى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلگەن. ال 2020 -جىلدان باستاپ قالعان اۋىلدى مەكەندەرگە دە ينتەرنەت جەلىسى تارتىلادى. سوعان قاراعاندا، الدىمەن قالالىق جانە اۋداندىق اۋرۋحانالار جەلىگە تولىعىمەن قوسىلادى. اۋىل ەمحانالارىنا ينتەرنەت بىرتىندەپ جالعانادى. توق ەتەرى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ ءۇش جىلدان كەيىن بارلىق قازاقستاندىقتارعا ەلەكتروندى دەنساۋلىق پاسپورتىن اشىپ بەرۋدى كوزدەيدى.
«ءبارى ويداعىداي بولسا، 2020 -جىلعا دەيىن بارلىق قازاقستاندىقتاردا ەلەكتروندى دەنساۋلىق پاسپورتى بولادى. وندا پاتسيەنت تۋرالى اقپارات جيناقتالادى. ادام تۋعاننان باستاپ قاي ەمحاناعا بارسا دا، ونىڭ دارىگەرگە قارالعانى، قانداي دياگنوز قويىلعانى جانە تاعى باسقا مالىمەتتەر ەلەكتروندى دەنساۋلىق پاسپورتىنا ءتۇسىپ وتىرادى. بۇدان بولەك، ءبىز موبيلدىك قوسىمشالار ارقىلى مەديتسينالىق قىزمەتتەردى دامىتاتىن بولامىز. ال «IBМ» كومپانياسىمەن بىرلەسە وتىرىپ، ونكولوگيا سالاسىندا «جاساندى ينتەللەكتتى» پايدالانۋ جوباسىن پيلوتتىق نەگىزدە ىسكە اسىرۋ جوسپارى بار. اتالعان جۇيە عالامتورداعى عىلىمي ماقالالاردى اۆتوماتتى تۇردە تالداپ، ناقتى ءبىر پاتسيەنتتى ەمدەۋ جولىن ۇسىناتىن بولادى. ونى كۇزدە ىسكە قوساتىن بولامىز»، - دەيدى مينيستر ءبىرتانوۆ.
شىندىعىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ەلەكتروندى جۇيە ءساتتى ىسكە اسسا، ءبىراز ماسەلەلەردى شەشۋگە بولادى. ەمحانالاردا كەزەكتەر سانى كۇرت ازايادى. ادامدار ۇيدەن شىقپاي- اق، دارىگەردىڭ كەڭەستەرى مەن رەتسەپىن الىپ، جەكە ۋاقىتىن ۇنەمدەي الادى. ال رەتسەپتەر اشىق تۇردە جازىلسا، ءىرى فارماتسيەۆتيكالىق كومپانيالاردىڭ ءوز پرەپاراتتارىن دارىگەرلەر ارقىلى پاتسيەنتتەرگە تىقپالاۋ ارەكەتتەرى دە ازايۋى ءتيىس. نازار اۋداراتىن ماسەلە، سول ەلەكتروندى جۇيەنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ. ويتكەنى ناۋقاس تۋرالى اقپارات قۇپيا مالىمەتتەر ساناتىنا جاتادى. ال قانداي دا ءبىر كيبەرشابۋىلدار بولا قالسا، سول قۇپيا مالىمەتتەر جويىلىپ، دەنساۋلىق سالاسىنىڭ تۇتاس ءبىر جۇيەسى ىستەمەي قالۋى ابدەن مۇمكىن.
اۆتور: ارمان اسقاروۆ
