مەملەكەتتىك «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى باسپانا مەن جەر ماسەلەسىن قالاي شەشىپ جاتىر
جەڭىلدەتىلگەن يپوتەكا كىمگە جانە قالاي بەرىلەدى؟ باعدارلامانىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى باعىتى - جەكە تۇرعىن ۇيلەردى سالۋ ءۇشىن جەر تەلىمدەرى قاي ايماقتا كوپتەپ تاراتىلادى؟ قازاقپارات ءتىلشىسى جاڭا باعدارلامانىڭ بەس باعىتى بويىنشا اتقارىلعان جۇمىسقا جەكە- جەكە توقتالعاندى ءجون كوردى.
بەس مىڭ تەڭگەگە ەكى بولمەلى پاتەردە تۇرۋعا بولادى
«نۇرلى جەردىڭ» ماڭىزدى ءبىر باعىتى ول - الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان ازاماتتاردى باسپانامەن قامتۋ. اتالعان باعىتتا ارەندالىق پاتەرلەر سالىنادى. ق ر ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەكتىڭ ايتۋىنشا، بيىل وسى ساناتتاعى تۇرعىن ۇيلەردىڭ قۇرىلىسىنا 25 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلعان. وسى ۋاقىتقا دەيىن قاراجاتتىڭ 6 ميلليارد تەڭگەسى ايماقتارعا تولىعىمەن اۋدارىلدى. قاراجاتتىڭ قالعان سوماسى قارجىلاندىرۋ جوسپارى بويىنشا بىرتىندەپ بەرىلەدى.
«وسى ۋاقىتقا دەيىن اۋدارىلعان اقشاعا 5936 پاتەردىڭ قۇرىلىسى باستالدى. اعىمداعى جىلدا ول پاتەرلەردىڭ 2687 - ءىن پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر»، - دەيدى جەڭىس ماحمۇد ۇلى.
ارەندالىق پاتەرلەر اكىمدىك كەزەگىندە تۇرعان ازاماتتارعا بەرىلەدى. الدىمەن مۇگەدەكتەر مەن جەتىمدەر اراسىندا تاراتىلادى. ونداي باسپانانىڭ قۇنى دا قىمبات ەمەس. ءبىر شارشى مەترى ءۇشىن ايىنا 100 تەڭگەدەن شىعادى. سوندا ءبىر پاتەردىڭ اۋدانى 50 شارشى مەتر بولسا، ايلىق جالعا الۋ قۇنى 5000 تەڭگە شاماسىندا بولادى. دەگەنمەن، ول اقشا تەك پاتەردى جالعا الۋ اقىسى عانا ەكەنىن ۇمىتپاۋ قاجەت. ونىڭ سىرتىندا كوممۋنالدىق تولەمدەر بار. جالپى، استاناداعى كوممۋنالدىق تولەمدەردى ەسەپكە الساق، ەكى بولمەلى ارەندالىق پاتەردى جالعا الۋ قۇنى جازدا 10-12 مىڭ تەڭگەگە شىقسا، قىستا 20 مىڭ تەڭگەگە دەيىن بارادى.
جەر تەلىمدەرىنىڭ باسىم بولىگى تەك ەكى وبلىستا عانا بەرىلەدى
جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن جانداندىرۋ - «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىنىڭ تاعى ءبىر وزەكتى باعىتى. سونىڭ اياسىندا بيىل جەكە تۇرعىن ۇيلەردى سالۋ ءۇشىن حالىققا 60 مىڭعا جۋىق جەر تەلىمدەرى تاراتىلادى. ارينە، ول جۇمىس تا اكىمدىكتىڭ جەر كەزەگى بويىنشا اتقارىلادى. الايدا بەرىلەتىن جەر ۋچاسكەلەرىنىڭ سانى بارلىق وبلىستاردا بىردەي ەمەس. سەبەبى ايماقتاردىڭ بارلىعى بىردەي دەرلىك ءۇي سالىناتىن جەرگە جارىق، سۋ جانە تاعى باسقا ينجەنەرلىك جەلىلەردى تارتا الماي وتىر. سول سەبەپتى بيىل ءبىر وبلىستا جەر تەلىمدەرى جۇزدەپ بەرىلسە، كورشى تۇرعان ەكىنشى وبلىستا مىڭداپ تاراتىلماقشى.
ال ماڭعىستاۋ مەن اقتوبە وبلىستارى تىپتەن وق بويى وزىق شىقپاق. ماسەلەن، ماڭعىستاۋ وبلىسى 15 مىڭ جەر ۋچاسكەسىن ۇلەستىرۋ ءۇشىن دايىن بولسا، اقتوبە وبلىسى 11 مىڭ جەر ۋچاسكەسىن بەرەمىز دەپ وتىر. حالىققا بەرىلەتىن جەر ۋچاسكەلەرىنىڭ ەڭ از سانى قوستاناي (820)، شىعىس قازاقستان (854) مەن پاۆلودار (413) وبلىستارىندا بولادى.
ايتا كەتكەن ءجون، اعىمداعى جىلدا 60 مىڭ جەر ۋچاسكەسىنە ينجەنەرلىك جەلىلەردى تارتۋ جوسپارلانعان. وسى شارالارعا 45,5 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلعان. بۇدان بولەك، «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىنىڭ ءدال وسى باعىتى بويىنشا كوتتەدج قالاشىقتارىن سالۋ جۇمىسى باستالدى. ونداي باسپانا بيۋدجەت قارجىسىنا سالىنىپ جاتىر. ونى تۇرعىن ءۇي جيناق جۇيەسى ارقىلى ساتىپ الۋعا مۇمكىندىك بار. پيلوتتىق جوبا اياسىندا ءتورت وبلىستا 1193 كوتتەدج تۇرعىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
15 مىڭ پاتەرگە سالىمشىلار مەن كەزەكتە تۇرعاندار تالاسادى
الداعى ءۇش جىلدىڭ ىشىندە «بايتەرەك» باسقارۋشى حولدينگىنىڭ 133 ميلليارد تەڭگەسى، سونداي- اق «سامۇرىق- قازىنانىڭ» 97 ميلليارد تەڭگەسى اكىمدىكتەرگە اۋدارىلادى. بۇل قاراجاتقا جەرگىلىكتى بيلىك «ريەۆولۆەرلىك» ادىسپەن تۇرعىن ۇيلەردى سالۋدى جالعاستىراتىن بولادى. ماسەلەن، قازىرگى كەزدە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى ارقىلى بەرىلەتىن پاتەرلەر ءدال سول «ريەۆولۆەرلىك» ادىسپەن سالىنىپ كەلەدى. بۇل دەگەنىمىز، اكىمدىك بيۋدجەتتىڭ اقشاسىنا ءۇيدى سالادى دا، ونى پايدالانۋعا بەرگەننەن كەيىن سالىمشىلاردىڭ اقشاسىن الادى. سوسىن ول اقشاعا تاعى دا باسپانا تۇرعىزادى.
وسىلايشا، «ريەۆولۆەرلىك» نەگىزدە كەيىنگى ترانش الدىنداعى شىعىندارى جاۋىپ، تۇرعىن ءۇيدى اينالدىرىپ سالۋعا مۇمكىندىك بار. «قازىردىڭ وزىندە اكىمدىكتەر «بايتەرەك» حولدينگى ارقىلى 67 ميلليارد تەڭگەنى الدى. ول اقشاعا اعىمداعى جىلدا 8505 پاتەر سالۋدى جوسپارلاپ وتىر. جارتى جىلدىڭ ىشىندە 1686 پاتەر پايدالانۋعا بەرىلدى. ول - جىلدىق جوسپاردىڭ تەك 20 پايىزى عانا. دەگەنمەن، جازدا قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ قىزا تۇسەتىنىن ەسكەرسەك، جىلدىڭ اياعىنا دەيىن ول جوسپار تولىعىمەن ورىندالادى دەپ وتىرمىز»، - دەيدى مينيستر قاسىمبەك.
ونىڭ ايتۋىنشا، بيىل «بايتەرەك» حولدينگى مەن «سامۇرىق- قازىنا» قورى باسپانا سالۋ جۇمىستارىن دوعارادى. بۇدان كەيىن وسى شارالار جەرگىلىكتى بيلىككە جۇكتەلەدى. نەگىزى، بۇگىندە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق جۇيەسىنە سەنىم ارتىپ وتىرعاندار از ەمەس. سەبەبى بانكتەگى كەلىسىمشارتتاردىڭ سانى ءبىر ميلليونعا جۋىقتادى. ال جيناق اقشانىڭ سومماسى 464 ميلليارد تەڭگەگە جەتتى. سونىڭ ىشىندە 25 مىڭ ادام كونكۋرسقا قاجەتتى 30 پايىزدىق سوممانى جيناپ قويدى. دەگەنمەن، بيىل ولاردىڭ بارلىعى باسپانالى بولا المايدى. سەبەبى اكىمدىكتەر تەك 15 مىڭ پاتەردى عانا پايدالانۋعا بەرمەكشى. وعان قوسا، وسى پاتەرلەرگە اكىمدىك كەزەگىندە تۇرعاندار دا تالاسادى. سوسىن ءبىر جەردە باسپانا بار بولعانمەن، ءتيىستى جيناق كولەمىن جيناعاندار از بولىپ تۇر. ەندى ءبىر جەردە، كەرىسىنشە، جيناعى بارلار كوپ، ال باسپانا از. وسىنداي تەپە- تەڭسىزدىكتىڭ سالدارىنان بارلىعى بىردەي باسپانالى بولا الماي وتىر.
10 پايىزدىق يپوتەكا قالاي بەرىلەدى
«نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ تاعى ءبىر باعىتى يپوتەكالىق نەسيەنىڭ مولشەرلەمەسىن تومەندەتۋگە ارنالعان. ول ءۇشىن يپوتەكالىق زايمداردى سۋبسيديالاۋ ماقساتىندا بيۋدجەتتەن 10 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. قازىرگى كەزدە ول اقشانىڭ 4,3 ميلليارد تەڭگەسى قازاقستاننىڭ يپوتەكالىق كومپانياسىنا اۋدارىلدى. بۇگىندە باتىس قازاقستان، ماڭعىستاۋ، شىعىس قازاقستان مەن اقمولا وبلىستارىندا، استانا مەن الماتى قالالارىندا «بانك سەنتركرەديت» ا ق، «ا ت ف بانك» ا ق جانە «سبەربانك» ا ق حالىققا جەڭىلدەتىلگەن يپوتەكا بەرە باستادى.
اتالعان باعدارلاماعا «تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» ا ق، «Tengri Bank» ا ق، «سەسنابانك» ا ق، Bank RBK ا ق، «نۇربانك» ا ق پەن « ВТБ بانكى» جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىنان باستاپ قاتىسۋدى كوزدەيدى. دەگەنمەن، ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر ءالى كۇنگە دەيىن جەڭىلدەتىلگەن يپوتەكانى بەرۋگە اسىقپاي وتىر. سەبەبى ۇزاق مەرزىمگە بەرىلەتىن تەڭگەنىڭ كولەمى تاپشى بولىپ تۇر. نەگىزى، «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى اياسىندا يپوتەكالىق نەسيەنىڭ مولشەرلەمەسىن 17 پروتسەنتتەن 10 پروتسەنتكە دەيىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بار.
«قازاقستاننىڭ يپوتەكالىق كومپانياسى» ا ق باسقارما ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى رۋسلان كاكىمنىڭ ايتۋىنشا، ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر سالاسىنداعى ءبىرقاتار قيىنشىلىقتارعا قاراماستان جەڭىلدەتىلگەن يپوتەكا بەرۋ جۇمىسى باستالىپ كەتتى. ونى الۋ ءۇشىن الدىمەن بانككە ءتيىستى قۇجاتتاردى جانە سۋبسيدياعا ارنايى ءوتىنىش بەرۋ كەرەك. وسىدان كەيىن ادامنىڭ تولەم قابىلەتتىلىگى مەن كەپىل زاتتىڭ بار- جوعى تەكسەرىلەدى. وڭ شەشىم شىعارىلسا، ءۇش كۇننىڭ ىشىندە بانك سۋبسيديانى بەرۋ تۋرالى قولداۋحاتتى قازاقستاننىڭ يپوتەكالىق كومپانياسىنا جولدايدى. اتالعان كومپانيا ءوز كەزەگىندە بارلىق قۇجاتتاردى تاعى بەس كۇن تەكسەرەدى. ول دا وڭ شەشىم شىعارسا، بانك پەن نەسيە الۋشىنىڭ اراسىندا زايم الۋ تۋرالى كەلىسىم راسىمدەلەدى.
قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ وزدەرى ارزان باسپانا سالادى
«نۇرلى جەر» باعدارلاماسى اياسىندا قۇرىلىس كومپانيالارىنا دا جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرۋ قاراستىرىلعان. بۇل - باعدارلامانىڭ بەسىنشى باعىتى. وعان سايكەس، قۇرىلىس كومپانياسىنىڭ بانكتەن العان زايمى بيۋدجەت ەسەبىنەن سۋبسيديالانادى. الايدا ونىڭ دا وزىندىك شارتى بار. جەكەمەنشىك كومپانيا سالاتىن تۇرعىن ءۇي كەشەنىندەگى پاتەرلەردىڭ ءبىر بولىگى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى سالىمشىلارىنا بەرىلۋى كەرەك.
اشىعىن ايتۋ كەرەك، بۇگىندە ونداي جوبالار كوپ ەمەس. دەگەنمەن، جەڭىلدەتىلگەن نەسيەنى الاتىن قۇرىلىس كومپانيالارى بىرتە- بىرتە كوبەيەدى دەگەن سەنىم بار. قازىرگى كەزدە وسى ساناتتاعى نەسيەلەردى سۋبسيديالاۋ ماقساتىندا ۇلتتىق قوردان 11 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. ول اقشانىڭ 5,3 ميللياردى «دامۋ» قورى ارقىلى ا ت ف، بانك سەنتركرەديت، تەنگري بانك، سەسنابانك، نۇربانك، ەۋرازيالىق بانك پەن سبەربانككە اۋدارىلدى. اتالعان بانكتەردىڭ قاراۋىندا 17 جوبا جاتىر. سونىڭ بارلىعى ىسكە اسسا، الداعى ەكى جىلدا 282 مىڭ شارشى مەتر باسپانانى پايدالانۋعا بەرۋگە بولادى. ازىرشە، وسى شارالار تەك سەگىز وبلىستا عانا قولعا الىندى.
اۆتور: ارمان اسقاروۆ
