استانادا «ساق مادەنيەتى» كورمەسى وتەدى

 «ساق مادەنيەتى» اتاۋىمەن وتەتىن اتالمىش كورمەدە كەلۋشىلەر «التىن ادامنىڭ» قۇپياسىمەن، جەتىسۋ ساقتارىنىڭ جاڭا تابىلعان ارحەولوگيالىق ولجالارىمەن، دۇنيەدەگى ەڭ كونە كىلەم بولىپ تابىلاتىن «پازىرىق كىلەمىمەن» جانە «التىن ادامدى» العاش اشۋشىلاردىڭ ءبىرى، ايگىلى ارحەولوگ ب. نۇرمۇحانبەتوۆكە ارنالعان فوتوكورمەمەن تانىسا الادى.

 ساق مادەنيەتى دەگەندە ءبىزدىڭ ەسىمىزگە قازىرگى قازاق جەرىنىڭ التايى مەن جەتىسۋ تۇسەدى. ءا. اقىشيەۆتىڭ ايتۋىنشا، بۇل تۋىستاس ساق مادەنيەتىنىڭ كەڭ جايىلعان، رۋارالىق بايلانىستار بەرىك ورناعان «تاۋلار بەلدەۋى» بولىپ تابىلادى. جالپى ساق مادەنيەتى، مۇراسى، ءتىپتى «التىن ادامنىڭ» اشىلۋ تاريحى دا تولىق زەرتتەلىپ ءبىتتى دەپ ايتا المايمىز. كەرىسىنشە جىل وتكەن سايىن ولار جاڭا عىلىمي دەرەكتەرمەن تولىعا تۇسۋدە.

 التايدان قارا تەڭىزگە، جەتىسۋدان ارقاعا دەيىنگى ارالىقتى مەكەن ەتكەن ساق- سكيفتەر ارتتارىنا اسا باي مۇرا قالدىردى. سونىڭ ءبىرى التاي تاۋىنداعى پازىرىق قورىمىنىڭ بەسىنشى قورعانىنان شىققان كىلەم (رەسەي فەدەراتسياسى، التاي رەسپۋبليكاسى، ۇلاعان اۋدانى) 1949 -جىلى عالىم- ارحەولوگ س. ي. رۋدەنكونىڭ جەتەكشىلىگىمەن جۇرگىزىلگەن ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارى كەزىندە تابىلدى. كىلەمنىڭ ولشەمى - 4,5ح6,5 مەتر. كىلەم نەگىزىنەن قالىڭدىعى 3 م م- دى قۇرايتىن ورتاشا دەڭگەيدە باسىلعان اق كيىزدەن جاسالعان.

س. ي. رۋدەنكونىڭ ايتۋىنشا، كىلەم تۇرعىن ءۇيدىڭ قابىرعاسىنا ىلىنگەن ساندىك بۇيىم بولعان. كوسەم قايتىس بولعان سوڭ كىلەمدى جەرلەۋ سالتاناتىنا پايدالانىپ، اربا مەن ءتورت بىردەي جىلقىنىڭ ۇستىنە جاپقان. ال زەرتتەۋشى م. پ. گريازنوۆتىڭ كوزقاراسى بويىنشا كىلەم كوسەمدى جەرلەگەنشە جاتقىزعان عۇرىپتىق شاتىردىڭ ءبىر بولىگى بولعان بولۋى ءتيىس.

«ەسىك» قورىق- مۋزەيىنىڭ ارحەولوگتارى دا سوڭعى جىلدارى جەتىسۋ جەرىندە ءبىرشاما جاڭا ارحەولوگيالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ، جاڭا ولجالارعا كەز بولدى. سولاردىڭ ءبىر پاراسى «ورنەك قورىمدارى» ولجالارى دا كورمە قوناقتارىنىڭ نازارىنا ۇسىنىلاتىن بولادى. وسىلايشا «ساق مۇراسى» كورمەسى «التىن ادامنىڭ قۇپيالارى» ، «پازىرىق كىلەمى» ، «ورنەك قورىمدارى» اتتى ءۇش بولىكتەن تۇراتىن بولادى. كورمەگە كەلۋشىلەر تاريح تەرەڭىنە بويلاپ قانا قويماي، وتكەننىڭ مۇراسىنان بۇگىنگى وزدەرىنىڭ دە تۇرمىس- تىرشىلىگىن كورە الادى.

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى