قازاقتىڭ ءۇش بىردەي زيالىسىنىڭ جارى بولعان تاتار قىزىن بىلەسىز بە؟ - فوتو
فاتيما عابيت قىزى قوعام قايراتكەرى ءبىلال سۇلەيەۆ، جەتىسۋدىڭ ءدۇلدىل اقىنى ءىلياس جانسۇگىروۆ، قازاققا عانا ەمەس، الەمگە تانىمال مۇحتار اۋەزوۆتىڭ جارى بولعان. ول ءوزىن «قازاقتىڭ تاتارىمىن» دەپ اتاعان. ماعجان جۇمابايەۆتىڭ ولەڭدەرىن ءسۇيىپ، جاتقا وقىعان.
1903 -جىلى الماتى وبلىسى قاپالداعى كوپەس وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن قىزدارعا ارنالعان ورتا ورىس مەكتەبىن، تاتار قىزدار مەكتەبىن، مەدرەسە جانە قازاق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىن بىتىرگەن. فاتيما ەۋروپاشا ءبىلىم العان، نەمىس جانە فرانتسۋز تىلدەرىن بىلگەن. كوزى اشىق، ساۋاتتى ايەل ەۋروپاشا كيىنىپ، سولاردىڭ جوعارعى مادەنيەتتەرىن ۇستانا بىلۋىمەن وزگە ايەلدەردەن ەرەكشەلەنىپ تۇرعان.
بويجەتكەن فاتيما جاس پەداگوگ، اعارتۋشى ءبىلال سۇلەيەۆپەن تانىسىپ، وتباسىن قۇرايدى. 1929 -جىلى ءبىلال وبلىستىق ءبىلىم بەرۋ باسقارماسىنا باسشى بولىپ. ون جىلداي تاتۋ- ءتاتتى وتباسىنىڭ تاعدىرىنا 1930 -جىلعى ساياساتتىڭ سالقىنى تيەدى. كۇيەۋى سۇلەيەۆتى تۇتقىنداپ، ەكى جىل جازىقسىز تۇرمەدە وتىرعىزعان. بۇدان كەيىن ءبىلال اقتالىپ، ماسكەۋگە كەتكەن.
العاش رەت ءىلياس فاتيمامەن 1919 -جىلى ءبىلالدىڭ جارى بولىپ جۇرگەن كەزدە تانىسقان. سودان بەرى ءىلياستىڭ ماحاببات ليريكاسىنىڭ بارلىعى دەرلىك فاتيماعا ارنالعان. وت اۋىزدى، وراق ءتىلدى اقىننىڭ شىعارماشىلىعىنا شابىت بەرگەن فاتيما ەدى. ءبىلالدىڭ جارى بولىپ جۇرگەندە فاتيما ءىلياستىڭ وزىنە ارنالعان ماحاببات تۋرالى ولەڭدەرىن 10 جىل بويى ۇزدىكسىز الىپ تۇرعان، دەگەنمەن اباقتىعا قامالعان ءبىلالعا بارىنشا ادال بولعان فاتيما ءىلياستىڭ كوڭىلىن باسقا ارناعا بۇرماق بولدى.
«سەن اسقان تالانتتى، كوركەم ءسوزدىڭ اسىل كۇمبەزىن ورناتا الاتىن العىر «اقىنسىڭ».. . ەندى مەن سەنىڭ زارلى حاتتارىڭنىڭ ورنىنا ەلىڭنىڭ تۇتاس تۇلعاسىن كورسەتەتىن جالىندى جىرلارىڭدى وقۋدى تىلەيمىن. ادەبيەت مايدانىندا ەل تاڭداناتىن تابىسپەن كورىنگەنشە، مەن ساعان حات جازبايمىن. سەن دە ماعان حات جازبا!»، - دەگەن.
كەيىننەن ءبىلالدان ءۇمىتىن ۇزگەن فاتيما 1932 -جىلى ونىڭ دوسى، اقىن ىلياسپەن وتباسىن قۇرادى. جانسۇگىروۆ رەپرەسسياعا ۇشىراعان دوسى ءبىلالدىڭ بالالارىندا ءوز بالالارىنداي كورەدى. 1933 -جىلى فاتيما مەن ءىلياستىڭ قىزدارى - ءۇمىت جانسۇگىروۆا دۇنيەگە كەلەدى.
فاتيما مەن ءىلياس بەس جىل بىرگە عۇمىر كەشكەن. 1937 -جىلى ءىلياستى ساياسي استارمەن قاماۋعا الادى.
فاتيمانىڭ ءىلياستى ىزدەۋمەن بارماعان جەرى، باسپاعان تاۋى قالمايدى. وعان بىردە: وحوتسك، ماگادان دەپ جاۋاپ بەرەدى. ول وحوتسكقا، باسقا دا سولتۇستىك قالالارعا حات جازىپ، وتىنىشتەر بىلدىرگەن. ەكىنشى رەت «حالىق جاۋىنىڭ» ايەلى اتانعان فاتيما باۋىرىنداعى بەس بالاسىمەن تاعى دا ءتىرى جەسىر اتانادى. ءىلياس جانسۇگىروۆ 1937 -جىلى تامىزدا تۇتقىندالىپ، 1938 -جىلى اقپاندا اتىلادى.
فاتيما عابيتوۆا ءوز ەستەلىكتەرىنىڭ بىرىندە بىلاي دەيدى: «الماتىدا كوپ قينالدىم. بىردە بولىمسىز قىزمەتكە ورنالاسىپ، بىردە قىزمەتسىز ءجۇردىم. جانىبەگىم دە الماتىعا قايتقان. بەس بالا. تاماق كەرەك، كيىم كەرەك. جانى اشىپ، جاردەمدەسەر جان جوق. جالعىز ءوزىم. سوعىس باستالدى. جانىبەك 9-كلاسس ءبىتىرىپ، جاسى اسكەر جاسىنا جەتپەسە دە، ەرىكتى تۇردە سوعىسقا كەتتى. قالا حالقى جابىق دۇكەندەردەن تاماق الاتىن بولدى. بىزگە جان باسىنا 220 گرام قارا ناننان باسقا ەشتەڭە جوق. دەنە شىنىقتىرۋ تەحنيكۋمىندا بولىمسىز ساباق بەرەمىن. تەحنيكۋم كۇنىنە ءبىر رەت مۇعالىمدەرگە وماش كوجە بەرەدى. مەن سول كوجەنى ىشپەي، ۇيگە اكەلىپ بالالارعا ىشكىزەمىن. ءبىزدىڭ وسىلاي قاتتى قينالىپ جۇرگەنىمىزدى سىرتىمىزدان بىلگەن مۇحتار ءبىر كۇنى ماعان كەلىپ، ءوزىنىڭ مەنى ەرتەدەن (1927 - جىلدان) قاتتى سۇيەتىنىن، مەنىڭ جانىمدا بىرەر ساعات بولۋدى وزىنە باقىت سانايتىنىن ايتتى».
وسىلايشا، فاتيما ءۇشىنشى رەت مۇحتار اۋەزوۆپەن باس قوسادى. فاتيما عابيت قىزى مۇحتار اۋەزوۆكە مۇرات ەسىمدى ۇل سىيلايدى.
