تۇيەقۇس جەپ جۇرگەن قازاق تۇيەنىڭ ەتىنەن نەگە جەرىندى؟ - وڭىرلىك ب ا ق- قا شولۋ
«تۇيەقۇس جەپ جۇرگەن قازاق تۇيەنىڭ ەتىنەن نەگە جەرىندى؟ » اتتى ماقالادا اۆتور قازاقتاردىڭ تۇيە ەتىنەن جەرىنىپ بارا جاتقانىن سىنعا الادى. «ەم بولادى دەپ جىلان جەيدى, ءيتتىڭ ەتىن جەيدى, بىراق تۇيەنىڭ ەتىنە جولامايدى.. . نەگە؟ » دەگەن سۇراق قويىپ، وسىعان گازەت ءتىلشىسى جاۋاپ ىزدەگەن. جازۋىنشا، قازىرگى كۇنى «الەمدەگى 190 ميلليون تۇيەنىڭ 190 مىڭى قازاقستاندا ەكەن» . بۇل رەتتە اۆتور سول تۇيەنىڭ وڭتۇستىك وڭىرگە تيەسىلى بولىگىن تارازىعا سالىپ، سوسىن كەيبىر اۋدانداردا تۇيە ونىمىنە سۇرانىستىڭ جوقتىعىن العا تارتادى.
ماسەلەن، مال شارۋاشىلىعىن كاسىپ ەتكەندەر تۇيە ەتىنە سۇرانىستىڭ ازدىعىنان سيىر وسىرۋگە كوشكەن. «كەلىسى 1000 تەڭگەدەن اسپايتىن تۇيەنىڭ ەتىن كوبىنە سوزاقتىقتار عانا جەيدى. ەكىنشىدەن، تۇيەنىڭ ءجۇنى ارزان. ۇلەك تۇيە 3-4 كەلى ءجۇن بەرسە، ۇرعاشى قوسپاق 7-8 كەلى, بۋرالارى 15 كەلىگە دەيىن ءجۇن بەرەدى. بىراق بۇدان ءۇش- ءتورت جىل بۇرىن اجەپتەۋىر تابىس اكەلەتىن تۇيە ءجۇنى قازىر كۇزەۋگە كەتكەن شىعىندى دا وتەمەيدى. كەلىسى - نەبارى 200 تەڭگە. ۇشىنشىدەن، تۇيە باياۋ كوبەيەدى, ەكى جىلدا بىر رەت بوتالايدى. وسىنداي ەرەكشەلىكتەرىنەن بولار، تۇيە شارۋاشىلىعىندا ىلگەرىلەۋ باياۋ» دەپ جازادى وڭتۇستىك قازاقستان گازەتى.
ماقالادا سونداي- اق، تۇيە ەتىنىڭ بازارلاردا ساتىلمايتىنىنا نازار اۋدارىلادى. شىنىندا، وڭتۇستىك تۇرماق ەلدىڭ بارلىق دەرلىك وڭىرلەرىندە تۇيە ەتىن ساتاتىن بازاردى تابۋ قيىن. «بايقاعانىمىز، بۇگىنگى تاڭدا بازاردا سيىر ەتىنىڭ داۋرەنى ءجۇرىپ تۇر. ساتۋشىلار جىلقى ەتىنىڭ قىستا جاقسى وتەتىنىن ايتادى. سوندا بۇل قازاق ەندىگى جەردە تۇيەگە مويىن بۇرىپ تا قارامايتىن بولا ما؟ بىزدىڭ كوڭىلگە مازا بەرمەيتىن وسى ماسەلە» دەلىنگەن ماقالادا. ءسوز سوڭىندا اۆتور تۇيەنىڭ ەتى مەن ءسۇتىنىڭ دەنساۋلىققا پايداسىنا نازار بۇرىپ، دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە سىلتەي وتىرىپ، ناسيحاتتاۋدىڭ جولى بولماي تۇرعانىن دا جەتكىزەدى.
«بۇگىندە تۇيەنىڭ ەتىنە قاراعاندا تۇيەقۇستىڭ ەتى قادىرلى بوپ تۇر. راسىندا دا، تۇيەقۇستىڭ ەتىن جەيتىن قازاق ءتورت تۇلىكتىڭ تورەسى اتانعان تۇيەنىڭ ەتىن نەگە جەمەيدى؟ ايتپەسە تۇيەقۇستىڭ ەتى ەم بولادى دەگەن قان قىسىمى مەن قانت ديابەتىنە تۇيەنىڭ ەتى ەكى ەسە ارتىق شيپا بولماي ما؟ ! ەڭ قىزىعى، 2 جىلدا بىر بوتالايتىن تۇيەدەن گورى 5 جىلدا بىر رەت جۇمىرتقا شايقايتىن تۇيەقۇس شارۋاشىلىعى جاندانىپ كەلە جاتىر. سوندىقتان ماڭ- ماڭ باسقان ويسىلقارا تۇلىگىنىڭ كوبەيگەنىن قالاساق، الدىمەن ونىڭ ەتى مەن ءسۇتىنىڭ قادىرىنە جەتە بىلگەنىمىز ابزال» دەپ جازادى اۆتور.
كەيكى كەسەنەسىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى - قوستاناي تاڭى گازەتى
وتكەن جىلى كەيكى باتىردىڭ باس سۇيەگى رەسەيدەن ەلىمىزگە قايتارىلعان بولاتىن. سوسىن ونى ماجارستان عالىمدارى رەستاۆراتسيادان وتكىزگەن ەدى. انتروپولوگ عالىمدار باستى مۇقيات تەكسەرىپ، زەرتتەپ، باتىردىڭ بەت- الپەتىن قالپىنا كەلتىردى. «وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ دەمەۋشىلەر تاۋىپ، كەيكى باتىردىڭ كەسەنەسىن تاستى اۋىلىنىڭ قىرىنداعى، جالداما- ارقالىق تاس جولىنىڭ ماڭىنان سالۋدى ۇسىندى. قازىرگى كۇنى كەسەنە ايتىلعان جەردە سالىنىپ جاتىر. بۇگىندە ونىڭ ىرگەتاسى قۇيىلىپ قويدى. كەسەنەنى سالۋدى ۇيىمداستىرعان استانا قالاسىنداعى « «ЕL-DAANA ارحيتەكتۋرالىق بيۋروسى. بيۋرو ارقالىق قالاسىنداعى «الليۋمينستروي» ج ش س- مەن كەلىسىمشارتقا وتىرىپ، قۇرىلىستىڭ ءبىراز بولىگىن سولارعا سالدىرتۋدى شەشكەن» ، - دەپ جازادى قوستاناي تاڭى گازەتى.
كەسەنەگە كىرىسكەن كومپانيانىڭ ساۋلەت ونەرىندەگى جەتىستىگى بارشىلىق. سوعان بايلانىستى جۇرتشىلىق باتىر كەسەنەسىنىڭ تالاپقا ساي، جوعارى شەبەرلىكپەن سالىنىپ شىعۋىنا تولىق سەنىم ارتىپ وتىر.
«قۇنانباي قۇدىعىن» استاناعا اپارادى - ديدار گازەتى
استاناداعى «ەكسپو-2017» حالىقارالىق كورمەسىنىڭ قوناقتارىنا ابايدىڭ مەملەكەتتىك قورىق- مۋزەيى ەرەكشە تارتۋ ازىرلەپتى. بۇل - ابايدىڭ «جيدەباي- ءبورىلى» مەملەكەتتىك تاريحي- مادەني جانە ادەبي- مەموريالدىق قورىق- مۋزەيى كەشەنىنىڭ كورمەلىك ماكەتى. «ابايدىڭ «جيدەباي- ءبورىلى» قورىق- مۋزەيى كەشەنىنىڭ كورمەلىك ماكەتىندە ابايدىڭ جيدەبايداعى مۋزەي- ءۇيى، «اباي- شاكەرىم» كەسەنەسى، «شاكەرىمنىڭ ساياتقوراسى» ەكسپوزيتسيالىق كورمەسى، «زەرە- ۇلجان- قۇدايبەردى» مازارى، «ەركەجان» زيراتى، «مەشىت» ، «ەۋرازيا كىندىگى» تاسبەلگىسى، «قۇنانباي قۇدىعى» ، «پوەزيا» باعى، «ەتنواۋىل» ، «مادەني- تۇرمىستىق كەشەن» سەكىلدى بىرنەشە مادەني- الەۋمەتتىك نىساندار قامتىلعان. ەڭ باستىسى، اتالعان تاريحي ەسكەرتكىشتەر ماكەتىن لاندشافتىق- ديزايندىق تۇرعىدا بەزەندىرۋ ءۇشىن ۇلى اقىن ابايدىڭ اتا قونىسى جيدەبايدىڭ قاراعان- بۇتاسى، شي- قامىسى، قۇم- تاسى، مىسالى ايگەرىم بۇلاعىنىڭ قىزىل تاسى پايدالانىلدى» ، دەپ جازادى شىعىس قازاقستان وبلىستىق گازەتى.
ماكەتتەگى اسىرەسە تابيعات پانوراماسى، اتاپ ايتقاندا شىڭعىستىڭ سارى دالاسى مەن كوگىلدىر اسپانى ادەمىلىگىمەن كوز تارتادى، الىستان كىشى وردا تاۋىنىڭ ءبىر بيىگىندەگى كەڭگىرباي بي كەسەنەسى جانە دوعالاڭ، شۇناي تاۋلارى مۇنارتىپ كورىنىس بەرەدى. مۇنىڭ ءوزى ماكەتتىڭ ديزاينىن ەرەكشەلەپ، ونىڭ ماڭىزى مەن قۇندىلىعىن ارتتىرا تۇسەدى.
مالدى ىزدەۋدە GPS- ترەكەرلەر قولدانىلادى - اقتوبە گازەتى
اقتوبە گازەتىنىڭ جازۋىنشا، سوڭعى ۋاقىتتا اۋدانداردا مال ۇرلاۋ ءورشىپ كەتكەن. بيىلدىڭ وزىندە پوليتسەيلەر مال ۇرلاعان ەكى قىلمىستىق توپتى قۇرىقتاپتى. وسىعان بايلانىستى ەندى مالدى ىزدەۋدىڭ تىڭ ءتاسىلى ەنگىزىلگەن. «اۋدانداردا ءتورت تۇلىك مالدىڭ ءجيى ۇرلاناتىندىعىنا وبلىستىق ماسليحاتتىڭ دەپۋتاتتارى دا الاڭداۋلى. بيىل وبلىستىق جەرگىلىكتى پوليتسيانىڭ باسشىسى قانات اليەۆ دەپۋتاتتاردىڭ الدىندا ەسەپ بەرگەندە، وسى ماسەلە تالقىعا سالىندى. دەپۋتات مارات يتەعۇلوۆ مالدىڭ دەنەسىنە ەلەكتروندى چيپ ەنگىزۋدى ۇسىندى. مۇنى وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپاربايەۆ تا قولدادى. اقىر اياعىندا وبلىستىق ەكىمدىك قولداۋ كورسەتىپ، GPS- ترەكەرلەردىڭ ەكى ءتۇرىن ساتىپ الۋعا شەشىم قابىلدادى. بۇل قۇرىلعىلار مال ەڭ كوپ ۇرلاناتىن اۋىلدى ايماقتاردا بيىل قولدانىلا باستايدى» ، - دەپ جازادى اقتوبە گازەتى.
ايتا كەتەرلىگى، ەندى اقتوبەلىك مال دارىگەرلەرى مەن پوليسەيلەر ۇرلىقتىڭ الدىن الۋعا دا بىرگە كۇرەسەتىن ءتارىزدى. وسىنىڭ بەلگىسى مە، مال دارىگەرلەرى پوليتسەيەرگە پلانشەت سىيلاپتى.. .
اۋزىنا تىستەگەن تاياقشامەن ۇيالى تەلەفونعا ولەڭ جازادى - سىر بويى گازەتى
قىزىلوردا وبلىستىق «سىر بويى» گازەتى قوعامداعى ەرەكشە جان تۋرالى جازادى. «نۇرمۇحاممەد ءابىلقاسىموۆ سىرداريا اۋدانى، شىركەيلى اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. ءومىردىڭ قيىندىعىن سابىرمەن جەڭىپ كەلە جاتقان ازامات. تۋىلعانىنان دتسپ دەرتىنە شالدىققان. اۋزىنا تىستەگەن كىشكەنە تاياقشاسى ارقىلى ۇيالى تەلەفونىنا ولەڭ جازاتىنىمەن ەرەكشە. بالا كەزىنەن ولەڭ جازۋعا قۇشتار بولعان ازامات بۇگىندە وبلىس كولەمىنە تانىمال. نۇرمۇحاممەد اعانىڭ ولەڭدەرىنە ەلىمىزگە تانىمال سازگەرلەر ءان جازعان جانە از ۋاقىت ىشىندە ەكى جىر جيناقتىڭ اۆتورى اتانىپ ۇلگەرگەن. ونىڭ سىرشىل ولەڭدەرى، جىر شۋماقتارى ومىرگە قۇشتار جاندى ەلەستەدى» ، دەپ جازادى سىر بويى.
راسىندا، قوعامدا تاعدىردىڭ جىبەرگەن سىناعىنا مويىماي، قارسى تۇرىپ، قولىنان كەلگەنشە باتىل بولۋعا تىرىساتىن جاندار كوپ. نۇرمۇحاممەد تە سولاردىڭ ءبىرى: «.. .ولار ون ەكى مۇشەسى ساۋ ادامعا قاراعاندا ءومىردىڭ ءمانىن تەرەڭ تۇسىنەدى، ءار كۇنىنە ەرەكشە ۇمىتپەن قارايدى، كۇندەردىڭ كۇنىندە جاقسىلىقتىڭ بولارىنا سەنەدى. بۇنداي قيىندىقتاردى باستان وتكەرىپ، شىدامدىلىق تانىتۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيتىنى دە بار.. .» .
ەكى يمام توبەلەسىپ قالدى - اقجايىق گازەتى
اتىراۋ وبلىستىق گازەتىنىڭ جازۋىنشا، يساتاي اۋداندىق سوتى اققىستاۋ پوسەلكەسىندە ورنالاسقان «زينەدەن اتا» مەشىتىنىڭ نايب يمامىنا قاتىستى قوزعالعان اكىمشىلىك ءىستى قاراعان. بەلگىلىسى مەشىتتە اقشام نامازىنان كەيىن ءدىندارلاردىڭ كوزىنشە مەشىتتىڭ نايب يمامى (يمامنىڭ ورىنباسارى) باس يمامنىڭ جۇمىسىنا نارازىلىعىن بىلدىرگەن. ال باس يمام بۇكىل اۋىزەكى ۇرىستى ۇيالى تەلەفون كامەراسىنا ءتۇسىرىپ الادى. «نايب يمام بۇعان نارازى بولىپ، تىكەلەي باسشىسىنان تەلەفوندى الىپ قويماق بولىپ، اشۋ ۇستىندە ونى كەۋدەسىنەن ۇرىپ جىبەرەدى. وسىلايشا توبەلەس باستالىپ، مەشىتتەگى ءدىندارلار ەكى ءدىن قىزمەتكەرىن ايىرا باستاعان. سوتتا نايب يمام ءوز كىناسىن مويىنداپ، باس يمامنان كەشىرىم سۇرادى» ، - دەپ جازادى اقجايىق.
ايتا كەتەرلىگى، وقيعا مامىر ايىندا ورىن السا كەرەك. وسىنى ەستىگەن وبلىستتىڭ باس يمامى باتىرجان مانسۇروۆ شۇعىل ارادا اققىستاۋعا بارىپ، جانجالداسقان ەكى قىزمەتكەردى ورىندارىنان الىپ تاستاپ، اۋداننىڭ جاڭا باس يمامىن تاعايىنداعان. باس يمامنىڭ ورىنباسارى لاۋازىمى ازىرگە بوس تۇر.
اۆتور: قانات مامەتقازى ۇلى
