تاباق تارتۋدىڭ قانداي تۇرلەرى بار
باس تارتۋ - قويدىڭ باسىن ۇسىنۋ. قۇرمەتتى جانە سىيلى ادامدارعا قويدىڭ نەمەسە ەشكىنىڭ باسىن ۇسىنادى.
باستى ءۇيىتىپ، جۋىپ، جاقسىلاپ تازارتادى. سونىمەن بىرگە، جاعىن ايىرىپ، تازالاپ جۋادى. تومەنگى جاعىن تىلىمەن قوسا ءبولىپ الىپ جۋادى. قوناقتارعا ۇستىڭگى جاقتاعى بارلىق تىستەردى قاعىپ الادى دا، باستىڭ تەك ۇستىڭگى بولىگىن پىسىرەدى. ال استىڭعى جاعىنداعى تىستەرگە تيمەيدى، ونى سورپا ەتىپ قايناتۋعا بولادى.
ءىرى قارا مەن جىلقىنىڭ باسىن ءدال وسىلاي تازالايدى، ءىرى قارا مەن جىلقىنىڭ ءتىلى بولەك تاعام رەتىندە ۇسىنىلادى، بۇل دەليكاتەس بولىپ سانالادى. جىلقى نەمەسە ءىرى قارانىڭ باسىنىڭ ۇستىڭگى بولىگىن ۇشكە ءبولىپ اسادى، سوندىقتان ءار شەكەسى ءبىر باستىڭ ورنىنا جۇرەدى. ال جىلقىنىڭ شەكەسى اسا ءبىر ماڭىزعا يە ەمەس، سوندىقتان دا قۇرمەتتى قوناقتارعا بەرىلمەيدى.
داستارقانعا باس سالىنعان ىدىستى ەر ادام اكەلەدى. بۇلجىماس ءبىر ەرەجە بار: قويدىڭ باسىن اكەسى بار ادامعا بولۋگە بولمايدى. بۇدان قاريالار مەن اتا- اناعا دەگەن قۇرمەت كورىنەدى.
قوناق قارتتارعا، بالالارعا، الىس تۋىستارعا دەگەن قۇرمەتتى كورسەتەتىن ەجەلگى ءراسىمدى ساقتاي وتىرىپ، باستى وتىرعانداردىڭ اراسىندا ءبولىپ بەرۋى ءتيىس.
باس ۇسىنۋ - قازاقتا باس ۇسىنۋدىڭ وزىندىك جولى بار. باس تاباققا باس تارتىلىپ، ونى ەڭ سىيلى قوناققا (ادەتتە قارياعا) بەرەدى. قاريا باتا- تىلەگىن ايتىپ، الدىمەنەن وڭ ەزۋىنەن كەسىپ ءوزى اۋىز تيەدى. ونان سوڭ وڭ قۇلاعىن كەسىپ، ءۇيدىڭ ەڭ كىشى بالاسىنا نە جاسى كىشى ادامعا ۇسىنادى. اينالا وتىرعان ادامدارعا باستان ءبىر- ءبىر جاپىراقتان كەسىپ اۋىز تيگىزەدى دە، قالعانىن ءۇي يەسىنە بەرەدى.
قۇلاق ۇسىنۋ - قازاق ۇساق مالدىڭ قۇلاعىن بالالارعا عانا ۇسىنادى. ءبىر باستىڭ ەكى قۇلاعىن دا ءبىر بالاعا بەرمەيدى. مىندەتتى تۇردە ەكى بالاعا بەرۋ قاجەت. ال، ءىرى قارا مالدىڭ قۇلاعى بەرىلمەيدى.
كوز ۇسىنۋ - باس مۇجىپ وتىرعان ادام مالدىڭ كوزىن باس بىرەۋگە ۇسىنار بولسا، جۇپ كوزدى ءبىر ادامعا قاتار بەرەدى. ياعني، ءبىر باستاعى كوزدى ەكى ادامعا بەرىلمەيدى. سونداي- اق قۇرمەت بويىنشا، كوزدى قوس قولمەن ۇسىنىلادى.
ءتىل ۇسىنۋ - مالدىڭ ءتىل- جاعىن باسپەن بىرگە قوناققا تارتپايدى. ونى كوبىنەسە كەلىنگە بەرەدى. كەيدە ۇيدە كەلگەن اقىن- شەشەندەر دە ءتىل مەن جاقتى الدىرتىپ، ارنايى بىرەۋگە ۇسىنىپ «مەنىڭ جولىمدى بەرسىن» دەگەندەي تىلەك ايتادى.
تاڭداي ۇسىنۋ - باستى كەسىپ وتىرعان ادام، تاڭدايدى وڭ الاقانىنا سارت ەتكىزىپ ۇرىپ، ءۇيدىڭ كەنجە قىزىنا نەمەسە ماڭايدا وتىرعان انشىگە ۇسىنادى. تاڭدايدى ۇسىنعاندا ۇستىندەگى قاتتى قىرتىستى قابىعىن الىپ تاستاپ، جۇمساق ۇلپەرشەك جۇقا بولىگىن عانا بەرەدى.
باس تاباق - ەت سالىنعان ەڭ ماڭىزدى، باستى تاباق. باس تاباق قاريالار مەن سىيلى قوناقتارعا بەرىلەدى. وعان جامباس، ورتان جىلىك، بەلدەمە (جامباسپەن بىرگە مىندەتتى تۇردە) ، ىشەك- قارنىن، سۇبە قابىرعا، قويدىڭ ۇلتابارى، جىلقى ەتىنەن: قازى، قارتا، جال، جايا سالىنادى.
قوس تاباق - قۇدا- قۇداعيعا ارنايى ۇسىنىلاتىن تاباق. مۇنىڭ قۇرامى باس تاباقتاعى ەت سياقتى، تەك ورتان جىلىك قوسىلادى. سونىمەن قاتار قۇدا مەن قۇداعيعا بولەك تاباق تارتىلۋى دا مۇمكىن: قۇدا تاباق، قۇداعي تاباق. مۇندا دا سولاي، تەك قۇداعي تاباقتى ەرى قايتىس بولعان نەمەسە ەرىنەن بولەك جالعىز كەلگەن قۇداعيعا «قۇدانىڭ جولى» دەپ ۇسىنادى. مۇندا باس، جامباس، ومىرتقا، ارقا، بەلدەمە، قازى- قارتا، جال- جايا، قارىن، قيماي، ورتان جىلىك، جاۋىرىن، قۇيرىق- باۋىر بولادى. ال ەرى ءتىرى ايەلگە باس بەرىلمەيدى.
سىي تاباق - قوسىمشا سىي تاباعى. ەت قۇرامى ەركىن تۇردە سالىنادى. سىي تاباققا قويدىڭ جاۋىرىنى مەن توقپان جىلىگى اسا ماڭىزدى بولماعاندىقتان سالىنبايدى.
جاي تاباق - ەت سالىنعان تاباق ءتۇرى. وعان ورتان جىلىك، جاۋىرىن، توقپان جىلىك، قابىرعا، ومىرتقا سالىنادى.
جاستار تاباعى - جاستارعا ارنالعان ەت سالىنعان تاباق. جاستار تاباعىنىڭ ەڭ كادەلى جىلىگى - اسىقتى جىلىك پەن ءتوس. اسىقتى جىلىكتى، ادەتتە، كۇيەۋدىڭ جولداسى نەمەسە كەلىننىڭ جەڭگەسى كەسەدى. كۇيەۋگە مىندەتتى تۇردە ءتوس بەرىلۋى ءتيىس.
سونداي- اق، ءارقايسىسىنا ارنايى بولەك تاباق تا تارتىلادى:
كۇيەۋ تاباق - اسىق جىلىك، ءتوس، ورتان جىلىك، سۇبە قابىرعا، ارقا، بەلدەمە، قارىن، توق ىشەك سالادى.
قىز تاباق - بۇل توركىندەپ كەلگەن قىزىنا كورسەتىلەتىن قۇرمەت. تاباققا جامباس، اسىق جىلىك، جاۋىرىن، بەلدەمە، ءتىل- جاق، قارىن- ءسۇرىن، سۇبە قابىرعا، جۇرەك- باۋىر، بۇيرەگىن سالادى.
كەلىن تاباق - اتا- ەنەسى كەلىنگە اسىق جىلىك، ءتىل- جاق، بەلدەمە، ارقا، جاۋىرىن، ورتان جىلىك، جۇرەك- باۋىر سالىنعان تاباق تارتادى.
جەڭگە تاباق - حالىق اراسىندا سيرەك كەزدەسەتىن تاباق تارتۋ ءتۇرى. تاباققا قويدىڭ جامباسىن، جاۋىرىنىن، ارقا بەلدەمەسىن، سۇبە قابىرعاسىن، جۇرەك- باۋىرىن، توق ىشەگىن، قارىن- بۇيرەكتەرىن سالادى.
جەزدە تاباق - تاباققا سالىناتىن سىي- سىباعا نەگىزىنەن جەڭگە تاباقپەن بىردەي بولادى. ال ۇقسامايتىن جەرى وعان قۇيىمشاق قوسادى.
بالا تاباق - ۇيگە كەلگەن بالالارعا ارنايى تاباق تارتىپ، ءدام سىيلاپ وتىرعان. مۇنداي تاباققا اسىق جىلىك، جاۋىرىن، ورتان جىلىك، ارقا، بەلدەمە، ءتىل- جاق، قابىرعا سالىنادى.
قۇرداس تاباق - قوناققا جىلداس ادامدى شاقىرعاندا جامباس، ورتان جىلىك، جاۋىرىن، قابىرعا، ارقا، بەلدەمە سياقتى سىباعالى جىلىك سىيلايدى.
باقىتجول كاكەش
