اراب ەلدەرى ەكى جارىلۋى مۇمكىن
ەندى ءدال وسى مالىمەت شىندىققا اينالىپ كەلە جاتقان سياقتى. ءدال قازىرگى ۋاقىتتا اق ءۇي ەڭ الدىمەن يراندى قىرىنا الىپ وتىرعانى بەلگىلى. وسىنى ايقىن تۇسىنگەن يزرايل بيلىگى كەشە «يران مەن ونىڭ تاياۋ شىعىستاعى كەيبىر جاقتاستارىنا قارسى اسكەري اليانس قۇرۋ كەرەك» دەگەن باستاما كوتەردى.
ازىرگە جوبا كۇيىندە تالقىلانىپ وتىرعان اسكەري ۇيىمعا ساۋد ارابياسى، بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى، ەگيپەت پەن يوردانيا، يزرايل جانە تاعى باسقا ەلدەر كىرەدى دەگەن بولجام بار. سونىمەن قاتار، اراب ەلدەرى قورعانىس سالاسى بويىنشا ءبىر-بىرىمەن كەلىسىم-شارتقا قول قويادى. ناتو ۇيىمىنىڭ بەسىنشى بابى بويىنشا ەگەر ءبىر ەلگە باسقا مەملەكەت شابۋىل جاساسا، بۇل قالعاندارىنا دا جاسالعان شابۋىل بولىپ سانالادى.
بۇل قازىرگى جاسالىنىپ جاتقان اسكەري جوبا. ءبىراق اق ءۇي اكىمشىلىگىنىڭ ساياساتىنا قارسى كەيبىر مۇسىلمان ەلدەر بۇعان قالاي قارايدى؟ ال اقيقاتى، ترامپ «حالىقارالىق ساياساتتى رەتتەيمىن» دەپ تاعى جاعدايدى شيەلەنىستىرىپ الىپ جۇرمەي مە؟ ونى ۋاقىت كورسەتەر. دەسەك تە، «بۇل ۇيىم يرانعا قارسى جاسالىنىپ جاتقان جوبا» ەكەنى ايداي انىق. راسىندا دا سولاي.
اق ۇيگە كەلگەن ترامپ تا ەڭ الدىمەن ا ق ش- تىڭ جاۋى رەتىندە سولتۇستىك كورەيا مەن يراندى اتاعانى بەلگىلى. دەمەك، بۇل ساياساتتى اراب ەلدەرىنىڭ ءبىرسىپىراسىن جاۋ رەتىندە كورەتىن يزرايل ءوز مۇددەسىنە پايدالانعىسى كەلىپ وتىرعانىن دا جاسىرۋعا بولمايدى.
يزرايلدىڭ قورعانىس ءمينيسترى اۆيگدور ليبەرمان نەمىستىڭ Die Welt باسىلىمىنا بەرگەن سۇحباتىندا سۋننيتتىك جولدى ۇستاناتىن مۇسىلمان ەلدەرى اراسىندا يرانعا قارسى تۇرا الاتىن «ارابتىق ناتو» قۇرۋ، تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتەتىن بالاما جول» دەپ اتادى. ءبىراق شىن مانىندە سولاي ما؟
- لاڭكەستىك ارەكەتكە تويتارىس بەرەتىن ۋاقىت جەتتى. سوندىقتان ەۆرەيلەر بۇكىل ارابتاردىڭ جاۋى ەمەس. مۇسىلمان ەلدەرىنە لاڭكەستىك ارەكەت ءارتۇرلى ءدىني توپتاردان كەلىپ وتىر. سوندىقتان لاڭكەستىككە ءوز ايماعىمىزدا اسكەري اليانس قۇرۋ ارقىلى عانا تويتارىس بەرە الامىز، - دەپ مالىمدەدى يزرايلدىڭ قورعانىس ءمينيسترى اۆيگدور ليبەرمان.
ارينە، بۇل جەردە يزرايل مەملەكەتىنىڭ قيتۇرقى ساياساتى بارىن دا جاسىرۋعا بولمايدى.
- پالەستينامەن اراداعى داۋدى شەشۋدە ەۋرووداق ەلدەرى بىزگە قاتىستى دۇرىس پوزيتسيا ۇستانا المادى. سوندىقتان تاياۋ شىعىستاعى ماسەلەلەرگە اركىمدى ارالاستىرا بەرمەي، ءبىز ءوزىمىز شەشۋىمىز كەرەك، - دەيدى ليبەرمان.
يزرايل قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى قالىپتاسىپ وتىرعان قيىن جاعدايدان شىعۋ ءۇشىن اراب ەلدەرى يزرايلدان ۇلگى الۋ كەرەك. وسىعان بايلانىستى ەۆرەيلەر اسكەري جانە قورعانىس سالاسى، سونىمەن بىرگە، باسقا تەحنولوگيالىق سالا بويىنشا اراب ەلدەرىنە كومەك كورسەتۋگە ءازىر.
جالپى تاياۋ شىعىس ايماعىندا قۇرىلاتىن «ارابتىق ناتو ۇيىمى» شىن مانىندە تۇراقتىلىق اكەلە الا ما؟ بۇل ەندى ۇلكەن ماسەلە. وسىدان ءبىراز ۋاقىت بۇرىن ا ق ش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ تا يراندى «الەمدەگى 1№ لاڭكەستىك مەملەكەت» دەپ مالىمدەمە جاساعانى بەلگىلى. سونىمەن قاتار، وسىدان ءبىرسىپىرا ۋاقىت بۇرىن The Wall Street Journal باسىلىمى ا ق ش پرەزيدەنتىنڭ اكىمشىلىگى تاياۋ شىعىستا جاڭا اسكەري اليانس قۇرۋ جونىندە جوسپار قۇرىپ جاتقانىن ءمالىم ەتكەن.
ونىڭ قۇرامىنا يراننىڭ قولايىنا جاقپايتىن، ونىڭ ساياساتىنا قارسى تۇراتىن مۇسىلمان ەلدەرى كىرەتىنىن جاريالاعان. اتاپ ايتقاندا يرانعا قارسى تۇراتىن اليانسقا ازىرگە ساۋد اراۆياسى، بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى، ەگيپەت، يوردانيا كىرەتىنى ايتىلعان. سونىمەن قاتار، تاعى دا باسقا ەلدەرمەن كەلىسسوز جۇرگىزىلىپ جاتقانعا ۇقسايدى.
ال ەگەر وسى جوبا شىن مانىندە جۇزەگە اساتىن بولسا، قارسى جاق قاراپ تۇرا الا ما؟ ارينە، جوق. تاياۋ شىعىستا ءوز ىقپالىن ەشكىمگە بەرگىسى كەلمەيتىن رەسەي دە ءۇنسىز قالا المايدى. يران مەن تۇركيانى جانە سيريانى قوسىپ، تاعى باسقا ەلدەردى جيناپ ا ق ش پەن يزرايل ۇسىنىپ وتىرعان جوباعا قارسى اسكەري اليانس قۇرۋى بەك مۇمكىن.
بۇل شىندىق. سوندىقتان مۇنايعا اسا باي، ءبىراق وزدەرىندە بيلىگى جوق، اركىم سىرتتان ءوز مۇددەسىن جۇرگىزەتىن اراب ەلدەرىندە الداعى ۋاقىتتا تۇراقتىلىق ورنايدى دەۋ قيىن.
بەرىك بەيسەن ۇلى
«ايقىن»
