قازاقتىڭ سانى - ءبىر ميلليارد

ويتكەنى ول ەلدە ىلعي باسكەسەرلەر، قانىشەرلەر، ۇرى-قارىلار، قايىرشىلار تۇرادى دەپ ويلايتىنبىز. و دۇنيەدە نەشە توزاق بولسا، سونىڭ ءبارىنىڭ «فيليالدارى» سوندا دەپ ۇعاتىنبىز.

بۇل - كوممۋنيستىك پارتيا يدەولوگياسىنىڭ «جەمىسى» عوي. سويتسەك... قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعان ناعىز مامىراجاي زامان سوندا ەكەن. ونى كەيىن الىپ «تۇرمەنىڭ» قاقپاسى اشىلعان سوڭ بايقادىق.

كورگەنىمىزدەن - كورمەگەنىمىز، بىلگەنىمىزدەن - بىلمەگەنىمىز كوپ ەكەن. كوزىمىز بەن قۇلاعىمىز اشىلىپ قالدى. بارلىق سالاداعى ماماندار شەتەلدەرگە شىعىپ، تاجىريبە الماسا باستادى. سونداي ءبىر جاقسى ءۇردىستى ءبىلىم جانە عىلىم سالاسى دا جالعادى.

1999-جىلى ءال-فارابي اتىنداعى قاز ۇ ۋ- دىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتى تەلەراديو كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى، جاس عالىم تەمىرعالي كوپبايەۆ امەريكانىڭ وكلاحوما ۋنيۆەرسيتەتىنە بارىپ، ءدارىس وقيدى. ول وقۋ ورداسىنا الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن عالىمدار كەلەدى.

سولاردىڭ ىشىندە باياعى باۋىرلاس رەسپۋبليكالاردىڭ وكىلدەرى دە بار ەكەن. سونىڭ ءبىرى - ليتۆادان كەلگەن جاس جۋرناليست كەستيتۋس اگينسكاس. قانشا دەگەنمەن ءبىر وداقتىڭ جاماۋلى شاپانىنان شىقتى عوي. ونىڭ ۇستىنە جەگەن نانى، سىڭىرگەن اسى ءبىر زاۋىتتان بولعان سوڭ، الگى كۇنباعىستىڭ تاياعىنداي سورايعان كەستيتۋستى تەمىرعالي ءىش تارتىپ، جاقىن دوس بولىپ كەتەدى. مۇحيتتىڭ بەرگى بەتىندە تۋىپ، ارعى بەتىندە جۇرگەن ءبىر وداقتىڭ بالالارى تۋعان باۋىرداي ارالاسىپ، ءبىر-ءبىرىنسىز اس باتپايتىن بولادى. امەريكانىڭ لاس ۆەگاس، تەحاس، تاعى باسقا شتاتتارىن بىرگە ارالايدى.

قولدارى بوس كەزدە ءوز ەلدەرىنىڭ تاريحى، مادەنيەتى، ادەبيەتى، سالت-ءداستۇر، ادەت-عۇرىپ، ءتىل مەن ءدىلى تۋرالى اڭگىمەلەسەدى.

بۇل تاقىرىپقا كەلگەندە تەمكەڭنىڭ الدىنا جان سالمايتىنى بەلگىلى. كەڭىنەن كوسىلەدى. تەرەڭنەن تولعايدى. تەمكەڭنەن تەگىن ءدارىس الىپ، كەستيتۋس تە رۋحاني بايىپ قالادى.

قازاق حالقىنىڭ تاريحى تىم تەرەڭدە جاتقانىنا تاڭعالادى. «اپام دا اڭ-تاڭ، مەن دە اڭ-تاڭ» دەگەن ءسوزدى وسى جەردە ايتقان ادام ۇتادى. سونىمەن نە كەرەك، ءبىر كۇنى ءوزى اياق باسىپ جۇرگەن امەريكانى بۇگىن اشقانداي بولىپ كوستيا (كەستيتۋستى تەمىرعالي وسىلاي اتايدى. ە. ش.) تەمكەڭە:

- مەن ءبىر اقپارات ەستىپ، قايران قالىپ وتىرمىن، - دەيدى تاڭدانىپ.

- ول نە اقپارات؟ - دەيدى تەمكەڭ دەگبىرسىزدەنىپ.

- قازاقستان الەم بويىنشا جەرىنىڭ اۋماعى جاعىنان توعىزىنشى ورىن الادى ەكەن. سويتە تۇرا، حالقى 10-اق ميلليون.

- ونىڭ نەسىنە تاڭداناسىڭ؟

سوندا، ۇلان-بايتاق جەردى قازاق قالاي ساقتاپ كەلگەن؟ قازىر قالاي ۇستاپ وتىر؟ سوڭعى ساناق بويىنشا قازاقستاندى مەكەن ەتكەن بۇكىل حالىق 15 ميلليونعا دا جەتپەيتىن كورىنەدى.

مىسالى، ىستامبۇلدا 17 ميلليون، مەحيكودا 19 ميلليون حالىق تۇرادى ەكەن. ءبىر ەلدىڭ حالقى ءبىر استانانىڭ تۇرعىندارىنا دا جەتپەيدى دەگەن سۇمدىق ەمەس پە؟!

- كوستيا، بىرىنشىدەن، سەن قازاق حالقىنىڭ تاريحىن بىلمەيسىڭ. ەكىنشىدەن، ونىڭ ادەبيەتىن وقىماعانسىڭ. ۇشىنشىدەن، قازاقتى جەتە تاني بىلمەيسىڭ. سوندىقتان دا سەن ادام كۇلەرلىك ساۋال قوياسىڭ. مەن ساعان قازىر ءبىر ءان قويىپ بەرەيىن. سەن سونى مۇقيات تىڭدا.

تەمىرعالي امەريكاعا ساپارعا جينالعاندا: «ەلدى ساعىنعاندا تىڭدارمىن» دەپ نۇرلان ونەربايەۆتىڭ، بەكبولات تىلەۋحانوۆتىڭ جانە تاعى ءبىر ەسترادالىق اندەر جيناعىنىڭ تاسپاسىن العان ەكەن. سولاردىڭ ىشىندەگى بەكبولات تىلەۋحانوۆتىڭ ورىنداۋىنداعى «باتىر بايان» اتتى جىر-تولعاۋدى قويادى.

مۇنى تىڭداعان قازاقتىڭ جۇرەگى كەۋدەسىنە سىيماي، ارقاسى قوزىپ، رۋحى كوتەرىلىپ كەتەتىنى انىق. ءدال وسى جاعدايدى تەمكەڭ باستان كەشەدى. ارا-تۇرا كوستياعا كوز سالىپ قويادى. ودان ەش وزگەرىس بايقامايدى. جانى جوق ءبىر ءولى دەنە وتىرعان ءتارىزدى. ءان بىتەدى. تەمكەڭ كوستياعا قاراپ:

- نە ءتۇسىندىڭ؟ - دەپ سۇرايدى.

- تۇك تە تۇسىنگەم جوق.

- ارينە، تۇسىنبەيسىڭ. ويتكەنى سەن قازاق ەمەسسىڭ. وسى ءاندى تىڭداعان قازاقتىڭ ءاربىر ۇل-قىزى جۇزگە اينالادى. ەندى سەن ءجۇزدى ون ميلليونعا كوبەيت. دەمەك، ءبىز ءبىر ميلليارد حالىقپىز. بىزدە مۇنداي اندەر وتە كوپ.

- باسە، رۋحى بيىك، نامىسى جوعارى وسىنداي حالىق بولماسا، الگىندەي جەردى ۇستاپ تۇرۋ مۇمكىن ەمەس، - دەپ كوستيا قازاق حالقىنىڭ ورلىگىنە ريزا بولىپ، ولاردىڭ جاۋىنگەر ەل ەكەندىگىن مويىندايدى.

ەرماحان شايحى ۇلى

«ايقىن»

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى