تۇڭعىش «التىن دوپتى» يەلەنگەن مۇسىلمان
وسى ورايدا dodasport.kz سايتى مۇسىلمانداردان العاش بولىپ «التىن دوپتى» جەڭىپ العان فرانسۋز فۋتبولشىسىنىڭ ومىرىندەگى باستى وقيعالاردى نازارلارىڭىزعا ۇسىنادى.
مارسەلدە وتكىزگەن بالالىق شاعى
مارسەل قالاسىنىڭ سولتۇستىگىندە ورنالاسقان ليا كاستەللان ايماعى. نەگىزىنەن بۇل ايماقتا سولتۇستىك افريكادان كوشىپ كەلگەن حالىقتار ورنالاسقان. يمميگرانتتار شوعىرلانعان جەر بولعاندىقتان الەۋمەتتىك جاعدايى وتە تومەن، مارسەلدەگى ەڭ كەدەي ايماق.
مىنە، ءدال وسى جەردە الجيرلىك مالىك پەن سمايلدىڭ شاڭىراعىندا 1972-جىلى 23-ماۋسىمدا زينەدين يازيد زيدان دۇنيەگە كەلدى.
الجيردەن كوشىپ كەلگەن وتباسىدا زيداننان بولەك ءتورت بالا بولدى. ولار ليلا، نوردين، دجامەل، فاريد. يازيدتىڭ جانۇياسى وتە كەدەي تۇردى. وتباسىندا تەك اكەسى عانا جۇمىس ىستەيتىن. وسىنداي جۇتاڭ جاعدايدا جەتىلگەن يازيد وتە باۋىرمال بولىپ وسەدى.
كۇن ۇزاعىنا توپىراقتىڭ شاڭىن شىعارىپ وزىنەن ەداۋىر ۇلكەن بالالارمەن قاتارلاسىپ دوپ تەپكەن. قاس قارايعاندا عانا بۇكىل وتباسىنىڭ شاقىرۋىمەن ارەڭ دەگەندە ۇيىنە قايتاتىن. زينەدين 10 جاسىنان باستاپ تۋعان قالاسىنداعى «سەنت-انري» كلۋبىندا جاتتىعا باستادى. كەيىنىرەك «سەتەم- لە- ۆاللون» اتتى وليمپيادالىق سپورت تۇرلەرى مەكتەبىنە قابىلدانادى. ال 1984-جىلعى ەۋروپا چەمپيوناتىندا 12 جاسار يازيد ميشەل پلاتيني باستاعان فرانسيا ۇلتتىق قۇراماسىنا الاڭ سىرتىنداعى دوپتى الىپ بەرۋشى بالالاردىڭ ءبىرى بولادى.
جاس وسپىرىمدەرگە ارنالعان فۋتبول تۋرنيرلەرىندە كوزگە ءتۇسىپ جۇرگەن زيداندى 1987-جىلى «كانن» كلۋبىنىڭ سەلەكتسيونەرى جان ۆاررو بايقاپ قالىپ، كلۋب اكادەمياسىنا شاقىرادى. دەگەنمەن زيداننىڭ اكە-شەشەسى باستاپقى دا قارسىلىق ءبىلدىرىپ، جان ۆاررو مىرزادان بالاسىنا كوز قىرىن سالاتىن ۋاقىتشا اتا-انا تابۋدى وتىنەدى. كوپ ۋاقىت وتپەي-اق، زيدان نيكول جانە جان-كلود ەللينو ەسىمدى ەرلى-زايىپتىلاردىڭ وتباسىنا كوشىپ كەلەدى.
فۋتبولداعى العاشقى قادامى
باستاپقىدا ون بەس جاسار جاس وسپىرىمگە مۇنىڭ بارلىعى اۋىر ءتيدى. دەگەنمەن بوتەن ورتاعا تەز بەيىمدەلىپ، قاتارلاستارىمەن بىرگە فۋتبولدىڭ قىر-سىرىن ۇيرەنۋگە بىلەك سىبانا كىرىسىپ كەتەدى. جاڭا قالادا دا زيدان ءوزىنىڭ باستاپقى سابىرلى، جۇمساق مىنەزىمەن كوپتىن كوڭىلىنەن شىعادى. كانندا زيدانعا «زيزۋ»، ياعني «اق مارعاۋ» دەگەن لاقاپ ات بەرەدى.
1989-جىلدىڭ 25- مامىرىندا زيدان فرانسيانىڭ جوعارعى ليگاسىندا دەبيۋتتىق كەزدەسۋىن وتكىزەدى. كوماندانىڭ باس باپكەرى جان فەرناندەس زيزۋدى الاڭعا ويىننىڭ اياقتالۋىنا 15 مينۋت قالعاندا شىعارادى. بۇل «نانتقا» قارسى كەزدەسۋ ەدى. اراعا ەكى جىل سالىپ، زيدان ءدال وسى كومانداعا مانسابىنداعى العاشقى گولىن سوعادى.
1992-جىلى «كانن» فرانسيانىڭ جوعارعى ليگاسىنان ءتۇسىپ قالادى. كلۋبتاعى اۋىر كەزەڭدە كوماندا باسشىلىعى كەلەشەگىنەن مول ءۇمىت كۇتتىرەرلىك فۋتبولشىنى «بوردوعا» ساتادى. «كانن» كلۋبى زيداندى ترانسفەرگە قويعان كەزدە كومانداعا «بوردودان» بولەك، زيداننىڭ بالا كۇنگى ارمانى «مارسەلدەن» دە ۇسىنىستار تۇسەدى. دەگەنمەن، قوس تاراپ اراسىنداعى كەلىسسوزدەر سوڭىنا دەيىن جەتپەي، ورتا جولدان شورت كەسىلەدى.
جانۇياسى
زيداننىڭ جارى - ۆەرونيكا فەرناندەس. ەكەۋى 1989-جىلى كانندا تانىسقان. 1994-جىلى شاڭىراق كوتەرگەن. ءتورت ۇلدارى بار. تورتەۋى دە بولاشاق فۋتبولشىلار. ۇلكەن ۇل - ەنتسو. بۇل ەسىمدى زيدان ءوزىنىڭ سۇيىكتى ويىنشىسى ۋرۋگۆايلىق فرانچەسكوليدىڭ قۇرمەتىنە قويعان. «كاستيليا» ساپىندا دوپ تەبەدى. ەكىنشى ۇلى - لۋكا. فرانسيا جاس وسپىرىمدەر قاتارىندا الەم چەمپيونى اتانعان. پوزيتسياسى- قاقپاشى. ءۇشىنشى ۇلى 2002-جىلى دۇنيەگە كەلگەن تەو. ءۇيدىڭ كەنجەسى - ەلياس. جارتىلاي قورعاۋشى.
ۇلتتىق قۇراماداعى دەبيۋتتىك ماتچى
زينەدين زيدان ەلىنىڭ باستى كومانداسى ءۇشىن ەڭ العاشقى كەزدەسۋىن 1994-جىلى 17- تامىزدا چەحيا قۇراماسىنا قارسى وتكىزدى. بۇل ەۋرو-94 تۋرنيرىنىڭ ىرىكتەۋ كەزەڭى بولاتىن. بۇل كەزدەسۋگە زينەدين ويىننىڭ اياقتالۋىنا 27-مينۋت قالعاندا كوماندالاسىنىڭ ورنىنا الماسىپ كىرەدى.
الاڭعا شىعا سالىسىمەن چەحتەردىڭ قاقپاسىنا ەكى بىردەي دوپتى توعىتادى. وسىلايشا ۇلتتىق قۇراماداعى العاشقى كەزدەسۋىن كەرەمەت ناتيجەمەن باستايدى. كەزدەسۋ اياقتالعاننان سوڭ، ۇلكەن فۋتبولعا اياق باسۋىنىڭ باستى سەبەبكەرى جان ۆاررو مىرزاعا قوڭىراۋ شالىپ، العىسىن بىلدىرەدى.
«بوردو» ساپىندا
ءتورتىنشى ماۋسىمىندا زيدان كۇتپەگەن جەردە ۋ ە ف ا كۋبوگىنىڭ فينالىنا شىعادى. زيدان پلەي-وفف كەزەڭىندە دە، جارتىلاي فينالدا دا ناتيجەلى ويىنىمەن كوزگە تۇسەدى. دەگەنمەن «سيەۆيليا»، «ميلان» سەكىلدى قارسىلاستارىن ارتتا قالدىرعان «بوردو» فينالدىق ويىندا ميۋنحەندىك «باۆارياعا» جول بەرەدى. فرانسۋزدىق كوماندا ساپىندا ءساتتى ماۋسىمنان سوڭ، تىزگىننىڭ باسىن يتاليا جاققا بۇرادى.
تۋريندە وتكىزگەن بەس جىل
«يۋۆەنتۋس» ساپىنداعى العاشقى ماۋسىم زيدان ءۇشىن وتە تابىستى بولدى. شەبەرلىگى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلگەن فرانسۋزدىق، 1996-1997-جىلعى چەمپيوناتتا ەۋروپا سۋپەركۋبوگىن، سكۋدەتتو جانە قۇرلىقارالىق جارىستا جەڭىمپاز اتاندى. كەلەسى ماۋسىمدا ەكىنشى مارتە «يتاليا چەمپيونى» دەگەن اتاققا قول جەتكىزەدى. يتاليالىق ۇجىممەن چەمپيوندار ليگاسىنىڭ شەشۋشى ويىنىنا دەيىن جەتىپ، كۇمىس مەدالدى كەۋدەسىنە تاعادى. تۋريندىك «يۋۆەنتۋستىڭ» ەۋروپاداعى تاريحي 500- گولىنىڭ دا اۆتورى اتانادى.
98-جىلدىڭ كەرەمەتى
زيدان يتاليادا كاسىبي فۋتبولشى رەتىندە جاڭا دەڭگەيگە شىعىپ، ۇلتتىق قۇراماسىنىڭ نەگىزگى ويىنشىسىنا اينالدى. ەندى مۇنى بۇكىل الەمگە دالەلدەۋ كەرەك بولدى. بۇل جوسپاردى ورىنداۋ ءۇشىن 1998-جىلعى الەم چەمپيوناتى تاپتىرماس مۇمكىندىك بولدى. ءوز جەرىندە وتكەلى تۇرعان فۋتبول مۋنديالىندا جەڭىمپاز اتانۋ ءۇشىن بارىن سالدى. توپتىق كەزەڭنىن العاشقى ويىنىندا و ا ر- دى 3 گول باسىمدىعىمەن جەڭدى. اتالمىش كەزدەسۋدە ارىپتەسى كريستوف ديۋگارريگە گولدىق پاس بەردى. ەكىنشى تۋردا ساۋد ارابياسى قارسىلاس اتاندى. بۇل كەزدەسۋدە فرانسۋزداردىڭ پايداسىنا شەشىلدى. الايدا زيدان الداعى ەكى كەزدەسۋگە قاتىسا المادى.
ساۋد ارابياسىنا قارسى بولعان ويىندا قارسىلاستار كاپيتانىنا قارسى دورەكى ويناپ، قىزىل قاعاز الدى. ارتىنشا ەكى ماتچتىق ديسكۆاليفيكاتسيامەن جازالاندى.
پلەي-وففتا فرانسيا زيدانسىز پاراگۆاي قۇراماسىنان باسىم ءتۇستى. ¼ فينالدا ويىن سوڭىنداعى پەنالتي سەرياسىندا 5-3 ەسەبىمەن جەڭىسكە جەتتى. جارتىلاي فينالدا حورۆاتتاردى اينالىپ ءوتتى. اقتىق سىندا دۇركىرەپ تۇرعان برازيليانى جاۋاپسىز 3 دوپ باسىمدىعىمەن ويسىراتا جەڭدى.
ەرتەڭىنە ەليسەي الاڭىنا ميلليونعا جۋىق ادام جينالىپ، الەم چەمپيوندارىن ىستىق ىقىلاسپەن قارى الدى. زيدان فرانسيا پرەزيدەنتى جاك شيراكتىڭ قولىنان «قۇرمەتتى لەگيون» وردەنىن الدى. فرانسيا قۇراماسىمەن تاماشا جەتىستىككە جەتكەن زيدان، وسى جىلى الەمنىڭ ەڭ ۇزدىك فۋتبولشىسىنا بەرىلەتىن «التىن دوبتى» جەڭىپ الادى.
كاپيتان رەتىندەگى العاشقى جەڭىس
الەم چەمپيونى اتانعان سوڭ، اراعا ەكى جىل سالىپ ەۋروپادا دا مىقتى ەكەندىكتەرىن دالەلدەدى. قۇراماعا كەلگەن جاڭا باپكەر ەمە جاكە زيداندى فرانسيانىڭ كاپيتانى قىزمەتىنە تاعايىندادى. ەۋروپا چەمپيوناتىنىڭ فينالىندا يتاليانى مينيمالدى ەسەپپەن جەڭىپ، كارى قۇرلىقتا دا، تەڭدەسسىز ەكەندىكتەرىن دالەلدەدى. ال كۋبوكتى العاش بولىپ زيزۋ باسىنان اسىرا كوتەردى.
جۇلدىزدى مادريد
مانسابىنداعى ءساتتى كەزەڭدەردەن سوڭ فرانسۋز «كورولدىك» كلۋبقا اۋىستى. بۇل اۋىسىم سول كەزدەگى فۋتبول تاريحىنداعى ەڭ قىمبات ترانسفەر بولدى. فلورينتينو پەرەس الەم جانە ەۋروپا چەمپيونىن 76 ميلليون ەۋروعا باعالاپ، «يۋۆەنتۋستان» ساتىپ الدى. زيدانعا دەيىن «رەال» ساپىندا لۋيش فيگۋ، راۋل، روبەرتو كارلوس، رونالدو جانە دەۆيد بەكحەم سەكىلدى فۋتبولشىلار بولاتىن. وسى ترانسفەردەن سوڭ مادريدتىك كوماندا «جۇلدىزدى كلۋبقا» اينالدى.
زيدان جاڭا كلۋبتا بارىن سالدى. ءوزىن شەبەرلىگى تولىققان ويىنشى رەتىندە كورسەتتى. «رەال» ساپىنداعى ەكىنشى ماۋسىمىندا وزىنە ءالى بۇيىرماعان چەمپيوندار ليگاسىنىڭ جەڭىمپازى اتاندى. فينالدا ليەۆەركۋزەندىك «بايەرگە» سوققان گولى تۋرنير تاريحىنداعى تاماشا گولداردىڭ ءبىرى بولدى. كەلەسى جىلى لا ليگادا توپ جاردى. ءدال وسى جەڭىس زيدان ءۇشىن كلۋبتىق مانسابىنداعى سوڭعى تروفەيى ەدى.
زيدان ويناعان كلۋبتار جانە كورسەتكىشى:
«كانن» 1988-1992 61 ماتچ 6 گول
«بوردو» 1992-1996 139 ماتچ 28 گول
«يۋۆەنتۋس» 1996-2001 151 ماتچ 24 گول
«رەال» 2001-2006 155 ماتچ 37 گول
كلۋبتىق دەڭگەيدەگى جەتىستىكتەرى:
«بوردو»:
ينتەرتوتو كۋبوگى (1995)
«يۋۆەنتۋس»:
يتاليا چەمپيونى (1996/97, 1997/98)
يتاليا سۋپەركۋبوگى (1997)
ەۋروپا سۋپەركۋبوگى (1996, 2002)
قۇرلىقارالىق كۋبوك (1996)
مادريدتىك «رەال»:
يسپانيا چەمپيونى (2002/03)
يسپانيا سۋپەركۋبوگى (2001, 2003)
چەمپيوندار ليگاسى (2002)
ەۋروپا سۋپەركۋبوگى (2002)
قۇرلىقارالىق كۋبوك (2002)
ۇلتتىق قۇراماداعى ساتسىزدىكتەر
ۇلتتىق قۇرامالار اراسىنداعى سوڭعى وتكەن ەكى بىرىنشىلىكتە جەڭىمپاز اتانعان فرانسۋزدىقتاردىڭ الداعى الەم جانە ەۋروپا چەمپيوناتتارىندا جولدارى بولمادى. پورتۋگاليادا وتكەن 2004-جىلعى ەۋرودا بولاشاق تۋرنير جەڭىمپازدارى گرەكياعا ەسە جىبەردى. ال وسىدان ەكى جىل بۇرىن وتكەن الەم چەمپيوناتىندا زيدان جاراقاتىنا بايلانىستى جارىسقا قاتىسا المادى. فرانسيا قۇراماسى دا ءساتسىز وينادى.
وسىنداي ساتسىزدىكتەردەن كەيىن 2004-جىلى 12-تامىزدا زينەدين زيدان ۇلتتىق قۇرامادان كەتەتىندىگىن مالىمدەدى. زيداننىڭ بۇل شەشىمىن وزگەرتۋ ءۇشىن ءبىراز ادام كۇش سالدى. دەگەنمەن زيدان ايتقانىنان قايتپاي، ۇلتتىق قۇرامادان كەتتى. وسى ساتتە قۇرامانىڭ جاڭا جاتتىقتىرۋشىسى رايمون دومەنەك زيداننىڭ وزىمەن جەكە سويلەسىپ، زيدان ءبىر جىلدان كەيىن قۇراماعا قايتا ورالدى. ول 2006-جىلدىڭ 25-ءساۋىرى ەدى. جانە زيدان چەمپيون بولۋ ءۇشىن قايتا ورالعان بولاتىن.
«نە بەل كەتەدى، نە بەلبەۋ كەتەدى»
2006-جىلدىڭ 7-مامىرىندا زيدان «سانتياگو بەرنابەۋ» ستاديونىنداعى سوڭعى ويىنىن وتكىزدى. «رەال» جانكۇيەرلەرى زيزۋمەن قيماي قوشتاستى. ەندى زيدان تولىعىمەن الداعى چەمپيوناتقا دايىندالدى. توپتىق تۋرنيردىڭ العاشقى ويىنىندا شبەيتساريامەن تەڭ ءتۇستى. ەكىنشى تۋردا وڭتۇستىك كورەيامەن بولعان كەزدەسۋدە ەسەپ اشىلمادى. وسىدان سوڭ فرانسيانى توپتان شىعا المايدى دەگەن پىكىرلەر قاپتاپ كەتتى.
سوڭعى ويىندا توگومەن كۇش سىناسۋ كەرەك بولاتىن. ءبىراق بۇل ويىنعا زيدان سارى قاعازدارىنىڭ كوپتىگىنە بايلانىستى قاتىسا المادى. فرانسۋزدىقتار سوڭعى ويىندا افريكالىقتاردان ايلاسىن اسىرىپ، پلەي-وففقا جولداما الدى. پلەي-وففتا يسپانيانى ارتتا قالدىرىپ، جارتىلاي فينالداعى ءتورت قۇرامانىڭ ءبىرى اتاندى. جارتىلاي فينالدا پورتۋگاليانى جەڭىپ كەتىپ، اقتىق سىنعا جولداما الدى.
بەرلين. فينال. فرانسيا - يتاليا
فينالدىق ويىنعا ەكى كوماندا دا تاس- ءتۇيىن دايىندىقپەن كەلدى. كەزدەسۋ فرانسيا ءۇشىن ءساتتى باستالدى. زيدان پەنالتيدەن گول سوقتى. ءبىراق ارتىنشا يتاليالىقتار ەسەپتى تەڭەستىرىپ كەتتى. وسىدان سوڭ فرانسۋزدار ەسەپتەگى باسىمدىقتى قايتا وزدەرىنە اۋدارعىسى كەلگەنىمەن، اپپەنين تۇبەگىنىڭ كومانداسى قورعانىسقا جاتىپ الدى. توقسان مينۋتتىق تۇگەسەر ساتكە دەيىن ەسەپ وزگەرمەدى.
ەكسترا تايم باستالدى. فرانسۋزدار شابۋىلعا شىققانىمەن، يتاليالىقتاردىڭ قورعانىسى سىر بەرمەدى. كەزدەسۋدىڭ 110-مينۋتى. زيدان مەن ماتەراتستسي اراسىنداعى شاعىن قاقتىعىس. تورەشى قوس فۋتبولشىنى سابىرعا كەلتىردى. بارلىعى ويداعىداي كورىنگەن. دەگەنمەن ماتەراتستسيدىڭ سىبىرلاپ ايتقان ءسوزى، زيداننىڭ شامىنا ءتيىپ كەتكەندەي. زيداننىڭ ءتۇر-الپەتى ءبىر ساتتە وزگەرىپ كەتىپ، باسىمەن يتاليالىقتىڭ كەۋدەسىنەن ءبىر ءسۇزدى. ماتەراتستسي جەر جاستانىپ جاتىر. تورەشى ويلانباستان زيداندى الاڭنان قۋدى.
ەكسترا تايم ۋاقىتى اياقتالدى. الدا پەنالتي سەرياسى. باق شابا ما، باپ شابا ما؟ جاۋاپتى ءسات. ون ءبىر مەترلىكتەر ايقاسىندا تەك ءبىر عانا قيىس سوققى ويىننىڭ تاعدىرىن شەشىپ كەتتى. داۆيد ترەزەگە نۇكتەدەن ءمۇلت كەتىپ، زيداننىڭ مانسابىن الەم چەمپيوناتىنىڭ التىنىمەن اياقتايمىن دەگەن ءۇمىتى كوككە ۇشتى. يتاليا - چەمپيون.
جارىس اياقتالعاننان سوڭ زيدانعا تۋرنيردىڭ «ۇزدىك ويىنشىسى» اتاعى بەرىلدى.
زيداننىڭ ۇلتتىق قۇراما ساپىندا جەتكەن جەتىستىكتەرى:
الەم چەمپيونى (1998)
الەمنىڭ ۆيتسە چەمپيونى (2006)
الەم چەمپيوناتىنىڭ ۇزدىك ويىنشىسى (2006)
ەۋروپانىڭ ۇزدىك ويىنشىسى (1998)
باپكەرلىك مانسابى
2012-جىلدىڭ قىركۇيەگىندە زيدان «رەال» اكادەمياسىندا جاستاردى جاتتىقتىرادى. كەيىنىرەك «رەالدىڭ» جاتتىقتىرۋشىسى كارلو انچەلوتتيدىڭ كومەكشىسى بولادى. سول جىلى چەمپيوندار ليگاسىندا باپكەر رەتىندە جەڭىمپاز اتانادى. اراعا ەكى جىل سالىپ «رەال مادريد كاستيليانىڭ» باس باپكەرى قىزمەتىنە تاعايىندالادى.
«رەال مادريد» جاتتىقتىرۋشىسى
زيدان بۇل قىزمەتكە رافاەل بەنيتەس كەتكەننەن كەيىن تاعايىندالادى. 2016-جىلى 4- قاڭتاردا رەسمي تۇردە تانىستىرىلادى. باپكەر رەتىندەگى العاشقى ماتچىندا شاكىرتتەرى «دەپورتيۆونىڭ» قاقپاسىنا جاۋاپسىز 5 گول توعىتتى. العاشقى باپكەرلىك مانسابىندا لا ليگانىڭ كۇمىسىن جەڭىپ الادى.
سول جىلى چەمپيوندار ليگاسىنىڭ فينالىندا «اتلەتيكونى» ويىن سوڭىنداعى پەنالتيدەن جەڭىپ، فۋتبولشى رەتىندە دە، باپكەرلەر رەتىندە دە وسى تروفەيدى جەڭىپ العان العاشقى جاتتىقتىرۋشى اتانادى.
9-قاڭتاردا ۋەفا سۋپەركۋبوگىن جەڭىپ الدى. فۋتبول تاريحىنداعى وسى كۋبوكتى فۋتبولشى رەتىندە دە، باپكەر رەتىندە دە جەڭىپ العان بەسىنشى ادام بولادى.
18- جەلتوقساندا «رەالمەن» بىرگە كلۋبتىق الەم چەمپيوناتىندا قارسىلاس شاق كەلتىرمەدى. فينالدا جاپونيالىق «كاسيما انتلەرستى» جەڭەدى.
اۆتور: ءىلياس سارسەنباي
