گرۋزيندەر «كوزىمنىڭ قاراسى» مەن «دۋدار-ايدى» ورتا عاسىرلىق قامالدا تۇسىرگەن
- قازاق انىنە اڭسارىڭىز قاشان اۋا باستادى؟
- جالپى، گرۋزين وتباسىلارىنىڭ بارلىعى دەرلىك مۋزىكاعا اۋەس كەلەدى. سوندىقتان، ءارتۇرلى حالىقتىڭ انىنە دەگەن اڭسارىم بالا كەزدەن بار. گرۋزين ءۇشىن حالىقتىڭ دىنىنە، قاي قۇرلىقتا ورنالاسقانىنا قاراماستان، كەز كەلگەن حالىقتىڭ ءانىن ورىنداۋ جات دۇنيە ەمەس.
سوندىقتان، قازاقتىڭ ءانىن تاڭداۋىم زاڭدى قۇبىلىس ەدى. سانكت-پەتەربوردا وقىپ جۇرگەن كەزدە، قازاقستاننان كەلگەن جانە رەسەيدەگى دوستارىممەن بىرگە ءارتۇرلى مەرەكەلىك شارالارعا بارعان كەزدە دوستىعىمىزدىڭ بەلگىسى رەتىندە قازاق، ورىس جانە گرۋزين حالقىنىڭ اندەرىن ورىندايتىنبىز.
ال، ءدال «كوزىمنىڭ قاراسى» مەن «دۋدار-اي» اندەرىن 2013-جىلدان بەرى ورىنداعىم كەلىپ جۇرگەن. ارينە، بۇل يدەيام دا جايدان جاي تۋعان جوق. مۋزىكالىق جوبانىڭ نەگىزىن قالاعان مەن ءارتۇرلى حالىقتىڭ ءانىن ورىنداۋ ارقىلى گرۋزياعا تۋريستەردى دە تارتۋعا بولاتىنىن ءبىلدىم.
الايدا، ءارتۇرلى سەبەپتەرگە بايلانىستى، يدەيام تەك 2016-جىلى جۇزەگە استى. الدىمەن اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ «كوزىمنىڭ قاراسى» ءانىن ورىنداپ، ۆيدەو تۇسىردىك.
«كوزىمنىڭ قاراسى» ءانىن تاڭداعان سەبەبىم - قازاق حالقى ءۇشىن اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ وسيەتى ۇنەمى ءبىرىنشى ورىندا تۇرادى. ونىڭ ۇستىنە، گرۋزين انشىلەرى «كوزىمنىڭ قاراسى» ءانىن كوپ داۋىسقا سالىپ ورىنداعاندا، وتە ۇيلەسە كەتتى. «كوزىمنىڭ قاراسى» ءانىن ءساتتى ورىنداپ شىققان سوڭ، قازاقستان تۇرعىندارى الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى ءارتۇرلى اندەردى ۇسىنا باستادى. سونىڭ اراسىنان «دۋدار-اي» ءانىن تاڭداپ الدىق.
- قازاق ءانىنىڭ ەرەكشەلىگى كوپ. قازاق تىلىندەگى ءاننىڭ دىبىسىن، ءار ءسوزدىڭ ايتىلۋىن كىم ۇيرەتتى؟
- قازاق اندەرىن ورىنداي باستاعاندا، قازاق ءتىلى، قازاق اندەرىنىڭ دىبىسى، مىسالى، «ع»، «ق» سياقتى ارىپتەر گرۋزين تىلىنە ۇقسايتىنىن بايقادىم. سوندىقتان، بۇل جاعىنان قينالا قويعان جوقپىز. بۇل - ءبىر. ەكىنشىدەن، بىزگە ەشكىم ءان ۇيرەتكەن جوق. ەنتۋزيازمگە بەرىلگەن ءبىز مۋزىكانت رەتىندە ءاندى دە، قازاق ءتىلىن دە ءوزىمىز ۇيرەنە باستادىق. قازاقستانداعى دوستارىم ماعان اۋديوجازباعا ءاننىڭ كەيبىر ەرەكشە تۇستارىن دۇرىستاپ ايتىپ، جازىپ جىبەرىپ وتىردى.
- جالپى، وزگە حالىقتىڭ اندەرىنە قاراعاندا، قازاق حالقىنىڭ ءانى جاندارىڭىزعا جاقىن سياقتى عوي؟
- قازاق حالقىنىڭ اۋەنى، ءانى، ءتىلى بىزگە جاقىن بولماعاندا، ءاندى جاقسى ورىنداپ شىعا المايتىن با ەدىك، كىم ءبىلسىن؟! قازاق اندەرى، اسىرەسە، قازاق ليريكاسى بىزگە وتە جاقىن ەكەنىن ءتۇسىندىم. قازاق فولكلورىنىڭ ليريكاسى رۋحاني جاعىنان بىزگە جاقىن. جالپى، گرۋزين حالقى ءوز اندەرىن كوپ داۋىسقا سالىپ ايتادى. بالكىم، قازاق ليريكاسى مەن گرۋزين ليريكاسىنىڭ اراسىنداعى ايىرماشىلىق تا، ۇقساستىق تا وسى شىعار.
- رەپەرتۋارلارىڭىزدا تاعى قازاق اندەرى بار ما؟
- ءدال قازىر جازىپ شىققان، جاتتاپ العان دايىن اندەر جوق. الايدا، باسقا دا قازاق اندەرىن ورىنداۋ جوسپارىمىزدا بار. بالكىم، الماتى قالاسى تۋرالى ەسكى اندەردى گيتارانىڭ سۇيەمەلدەۋىمەن ايتاتىن شىعارمىز.
- جوباداعى انشىلەردىڭ بارلىعى گرۋزيادا تۋعان با؟ بالكىم، قازاقتان تاراعان انشىلەر بار شىعار؟
- جوق، انشىلەردىڭ بارلىعى گرۋزيادا تۋعان. ءتبيليسيدىڭ تۋمالارى. مەن توپتاعى باس ءانشىمىن. گەورگي تسەرتسۆادزە «دۋدار-اي» انىندەگى جەكە داۋىس يەسى، ونىڭ تۋعان باۋىرى داۆيد تا سوليست، قالعان انشىلەر، مىسالى، ليەۆان شۆەليدزە «كوزىمنىڭ قاراسى» انىندە سوليست بولدى. الەكساندر گاگوشيدزە، تورنيكە كاندەلاكي اتتى تاعى ەكى ءانشىمىز بار. بۇل - ءبىزدىڭ تۇراقتى قۇرام. كەيبىر اندەردە سۇيەمەلدەۋ قاجەت بولسا، باسقا مۋزىكانتتار مەن انشىلەردىڭ كومەگىن سۇرايمىز.
- قازاقستاندىقتار سىزدەر ورىنداعان ءان مەن كليپتى قاتتى ۇناتتى. سىزدەر سياقتى ءبىز دە قوناقجاي حالىقپىز، سىزدەردى قازاقستاندا تويعا شاقىرعاندار بولدى ما؟
- قازاقستاندا تىڭدارماندارىمىزدىڭ قالىپتاسقانى، قازاقستاندىق كورەرمەننىڭ وسىنداي ىستىق ىقىلاسى ءبىزدى قاتتى قۋانتىپ وتىر. قازاق حالقىنا كوپ راقمەت! قوناقجاي حالىق ەكەندەرىڭىزدى بىلەمىز، مەنىڭ قازاقستاندا دوستارىم بار. ءتىپتى، ولار بولماعان كۇننىڭ وزىندە، گرۋزياعا كەلگەن قازاق تۋريستەرگە قاراپ، قازاق حالقىنىڭ قاراپايىمدىلىعىن، اۋزىن اشسا، جۇرەگى كورىنىپ تۇراتىن حالىق ەكەنىن بايقاۋ قيىن بولماس ەدى. ءبىزدىڭ ۆيدەولارىمىزدىڭ استىندا ءارتۇرلى پىكىرلەر بار. الايدا، ناقتى شاقىرۋلار از. قازىر قازاقستانعا شاقىرعان ءبىر كىسىلەر بار، سوندىقتان، جاڭا جىلدا قازاقستانعا باراتىن شىعارمىز.
- قازاق اندەرىن جازىپ، ولارعا كليپ تۇسىرگەن كەزدە قانداي دا ءبىر قيىندىقتار، قىزىقتى ساتتەر بولدى ما؟
- بولدى، ارينە. مىسالى، بىرنەشە كۇن بۇرىن «دۋدار-اي» انىنە ۆيدەو تۇسىردىك. جەلتوقسان ايى سۋىق قوي. ءبىز تبيليسيدەگى ورتا عاسىردان قالعان قامالعا شىعىپ الدىق. جىلىنۋ ءۇشىن گرۋزيننىڭ ءشايىن ىشە بەردىك. ول قامالدى كورۋگە كەلگەن تۋريستەر دە كوپ ەدى، سوندىقتان، ۆيدەو تۇسىرۋگە شىققان ءبىز تۋريستەرگە ارناپ داستارحان دا جايىپ كەتتىك. ياعني، گرۋزين حالقىنىڭ سالت- ءداستۇرىن ساقتاي وتىرىپ، ءان جازدىق.
- سۇحباتىڭىزعا كوپ راقمەت! تىڭدارماندارىڭىز بەن اندەرىڭىزدىڭ قاتارى تولىعا بەرسىن!
اۆتور: كەنجەكەي توقتامۇرات قىزى
