مىسىرداعى سۇلتان بەيبارىس مەشىتىنىڭ كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى سوڭىنا دەيىن جەتكىزىلمەگەن
قاراجاتتىڭ قايدا جۇمسالعانى بەلگىسىز.
قۇلدىق قامىتىنان قۇتىلىپ، تاققا وتىرعان سۇلتان بەيبارىستىڭ اتاعى جەر جارادى. جاۋگەرشىلىك زاماندا تۇتقىنعا تۇسكەن بالا جات جەردە ءجۇرىپ، قۇرىشتاي شىڭدالدى. ەرلىگىمەن ەل سەنگەن سۇلتانعا اينالدى. بەيبارىس بيلىك قۇرعان 1260-1277 -جىلدار ارالىعىندا كرەست جورىعىنىڭ بەتى قايتارىلىپ، موڭعول قوسىندارىنىڭ شاپقىنشىلىعى تويتارىلدى. مىسىرلىق تاريحشىلاردىڭ سوزىنە سەنسەك، سول كەزدە جەرگىلىكتى جۇرت قازاقتىڭ سالت- ءداستۇرىن ساقتاعان.
مۇحاممەد ۋاكيل، تاريحشى:
- مىسىر حالقى كوپ ادەت- عۇرىپتى قازاقتان ءسىڭىردى. سۇلتان بەيبارىستىڭ ۋاقىتىندا جەرگىلىكتى جۇرتشىلىق، تىپتەن قازاقتىڭ تاعامدارىن تۇتىنعان دەگەن دە مالىمەت بار. ياعني بەيبارىس بيلىك قۇرعان كەزەڭدە بۇل جاقتا قىپشاق مادەنيەتى دامىعان. سۇلتان بەيبارىس سول داۋىردە وزىق ۇلگىمەن كوپتەگەن ءزاۋلىم عيمارات، كورنەكتى مەشىت پەن قورعاندار سالدىردى. ونىڭ ءبىرقاتارى ءالى كۇنگە دەيىن ساقتالعان. بۇل - 1267 -جىلى سۇلتان بەيبارىستىڭ امىرىمەن بوي كوتەرگەن اۋماعى 10 شارشى مەتر بولاتىن مەشىت. ارادا سەگىز عاسىرعا جۋىق ۋاقىت وتكەنمەن، باعانالارى قاز قالپىندا ساقتالعان.
دەگەنمەن ىشىنە جوندەۋ جۇمىستارىن قاجەت ەتەدى. وسى ماقساتتا 2007 -جىلدارى قۇرىلىس جۇمىستارى باستالعان بولاتىن. ءبىراق ەلدەگى اۋمالى- توكپەلى كەزەڭگە بايلانىستى 2012 -جىلدان باستاپ جۇمىس تۇرالادى. قازاقستان ءوز تاراپىنان 4,5 ميلليون ا ق ش دوللارىن ءبولدى. ارادا 9 جىل وتكەنىمەن، ول اقشانىڭ قاشان، قانشا، قالاي، قايدا جۇمسالعانى بەلگىسىز.
ساياحاتشى، «ءال- فارابي مەن سۇلتان بەيبارىس» قورىنىڭ پرەزيدەنتى ساپار ىسقاقوۆ - وسى ماسەلەگە كوز جۇما قاراي الماي، ءۇن قوسقانداردىڭ ءبىرى. بۇل جولى كايرگە ارنايى ات باسىن بۇرىپ، قۇرىلىسقا جاۋاپتىلارمەن جۇزدەستى.
ساپار ىسقاقوۆ، «ءال- فارابي مەن سۇلتان بەيبارىس» اتىنداعى قور پرەزيدەنتى:
- ءىشى بىت- شىت. قۇر جاي از- ماز قۇرىلىس ماتەريالدارى جاتىر. جانىنداعى ادامدار ولاردىڭ ءوزى ءبىزدى كورىپ، ولاردىڭ وزدەرى كەلىپ قۇرىلىستى جاساعان قۇرىلىسشىلارمەن رەنجىسىپ، سەندەردە ۇيات جوق 10 جىلدىڭ ىشىندە بىتىرگەن تۇكتەرىڭ دە جوق دەپ جاتىر. مۇنى ءبىز ءوزىمىزدىڭ قولىمىزعا الۋىمىز كەرەك، ويتكەنى ارابتار ونى ومىرىندە بىتىرمەيدى.
جوبانىڭ باس ينجەنەرى 4,5 ميلليون دوللاردىڭ تولىق يگەرىلگەنىن ايتادى. سوزىنە سەنسەك، بۇل قاراجات جەراستى سۋىنان قورعايتىن جۇيە سالىپ، ىرگەتاستى قايتا قۇيۋعا، مەشىت قابىرعالارىن قالپىنا كەلتىرۋگە جۇمسالعان. ءبىراق كولشىكتەرگە تولى مەشىت ءىشىن كورگەندە جۇمىس جاسالدى دەگەنگە كوز سەنبەيدى.
سەليم مانسۋر، جوبانىڭ باس ينجەنەرى:
- جوبانى ەندى تولىعىمەن اياقتاۋ ءۇشىن قوسىمشا 4,5-5 ميلليون ا ق ش دوللارى كەرەك. ازىرگە اقشا بولىنبەگەندىكتەن، جۇمىستى جۇرگىزە الماي وتىرمىز. قارجى ماسەلەسى شەشىلسە، 1-2 جىلدىڭ ىشىندە اياقتايمىز. ول قارجىنى مىسىر تاراپى ازىرگە بولۋگە اسىعار ەمەس. داعدارىس داۋىلى سوققاندا كوپ جوبالاردىڭ اياعىنا تۇساۋ ءتۇستى.
ءتۇسىرىلىم بارىسىندا سۇلتان بەيبارىستىڭ تىكەلەي ۇرپاعى، ساميا بەيبارىس ەسىمدى كەلىنشەكپەن تانىستىق. اراب ەلدەرى ليگاسىندا دەپارتامەنت باسشىسى بولىپ قىزمەت اتقارادى. ول ءوز كەزەگىندە قازاقستان تاراپىمەن بىرلەسىپ، وسى جوبانى اياقتاۋعا قولىنان كەلگەنشە كومەكتەسۋگە ءازىر ەكەنىن جەتكىزدى.
ءساميا بەيبارىس، س. بەيبارىستىڭ ۇرپاعى:
- بەيبارىس بابامىزدىڭ ەرلىگى ولشەۋسىز. ءبىر عانا مىسال، ول موڭعولدارعا تويتارىس بەرۋ ارقىلى ەۋروپانى قۇتقارىپ قالدى. جالپى، ونىڭ ءومىرىن ءالى دە بولسا تەرەڭىرەك زەرتتەۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. كايرگە ەسكەرتكىشىن قويساق، مەشىتىن تولىق جوندەۋدەن وتكىزسەك دەيمىز. وسى ورايدا ەكى ەل بىرلەسىپ قىزمەت ىستەۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن.
بابا اماناتىنا قيانات جاساماۋ - بۇگىنگى ۇرپاققا جۇكتەلگەن مىندەت. ەندىگى باستى سۇراق - مەشىتتى قايتا قالپىنا كەلتىرۋگە قاي تاراپ ءبىرىنشى قۇلىق تانىتادى؟
اۆتورى: اسقاربەك قازانعاپ
www.24.kz
