تۋىلا سالىسىمەن سويلەگەن سابيلەر كىمدەر؟

1. يسا پايعامبار؛

2. جۇرەيجگە قۇدايشىلىعىن ايتقان ءسابي؛

يزرايىل ۇرپاقتارىنىڭ ىشىندە جۇرەيج دەگەن تاقۋا بولدى. ول نامازىن وقىپ جاتقاندا، شەشەسى ونى ىزدەپ: «جۇرەيج» دەپ شاقىرادى. سوندا ول: «شەشەمە جاۋاپ بەرەيىن بە، نامازىمدى جالعاستىرا بەرەيىن بە؟ » - دەپ ەكى ويلى بوپ تۇرادى. شەشەسىنىڭ شاقىرۋىنا جۇرەيج جاۋاپ قاتپاعاننان كەيىن، شەشەسى: «و، قۇداي، جۇرەيجدى جەزوكشەنىڭ جالاسىنا قالدىرماي جانىن الما» ، - دەپ دۇعا قىلدى. جۇرەيجدىڭ قۇدايعا قۇلشىلىق ەتەتىن ءمىناجاتحاناسى بولدى. ءبىر ايەل ونىڭ سول ءمىناجاتحاناسىنا كەلىپ، ونى زيناقورلىققا ازعىرادى. ول باس تارتادى. الگى ايەل ءبىر قويشىعا بارىپ، ونى ازعىرىپ، ودان بالا تاۋىپ الادى دا: «مىنا بالا جۇرەيجدەن بولدى» ، - دەپ جار سالادى. بۇكىل ەل جۇرەيجدىڭ ۇيىنە كەلىپ، ونىڭ ءمىناجاتحاناسىن بۇزىپ، ونى دالاعا قۋىپ، اۋىزدارىنا كەلگەن ءسوزدى ايتىپ، بالاعاتتاپ كەتەدى. جۇرەيج نە ىستەرىن بىلمەي، دارەت الىپ، ناماز وقىپ، قۇدايعا جالىنادى. سوسىن بالاعا كەلىپ: «اينالايىن، سەنىڭ اكەڭ كىم؟ » - دەگەندە، بەسىكتەگى بالا: «مەنىڭ اكەم - قويشى» ، - دەپ جاۋاپ قاتتى. جۇرت جۇرەيجدەن كەشىرىم سۇراپ: «التىننان ءمىناجاتحانا سوعىپ بەرەيىك» ، - دەدى. جۇرەيج: «جوق، ساز بالشىقتان- اق سوعىپ بەرىڭدەر» ، - دەدى.

3. شەشەسىنىڭ دۇعاسىنا كەرىسىنشە دۇعا جاساعان ءسابي

يزرايىل ۇرپاقتارىنىڭ ىشىندە ءبىر ايەلدىڭ ەمىزىلەتىن بالاسى بولدى. ونىڭ جانىنان ءبىر كورىكتى اتتى كىسى ءوتتى. ايەل: «و، اللا، بالام وسى كىسى سياقتى بولسىن» - دەدى. سوندا الگى شاقالاق اناسىنىڭ ومىراۋىن جىبەرە سالىپ: «و، اللا، مەنى وعان ۇقساتپا» ، - دەدى. سوسىن ەمۋىن قايتا جالعاستىرا بەردى.

 سوسىن الگى ءسابيدىڭ شەشەسى ءبىر كۇڭنىڭ جانىنان ءوتتى. ول: «و، اللا، بالامدى مىنا سياقتى قىلا كورمە» ، - دەدى. ءسابي سول كەزدە اناسىنىڭ ومىراۋىن جىبەرە سالا: «و، اللا، مەنى وسى سياقتى قىل» ، - دەدى. شەشەسى بالاسىنا: «نەگە؟ » - دەدى. سوندا بالا: «اتتى كىسى -  ءجابىر بەرۋشى زالىم، ال الگى كۇڭ ايەلدى ادامدار «ۇرى، جەزوكشە» دەيدى. ءبىراق، ول ونداي ەمەس» - دەدى[1].

ءيا، بۇل ەكى وقيعا حاديستە ايتىلعانى. ال، ەندى يسا پايعامباردىڭ تۋىلا سالىسىمەن سويلەۋى قالاي بولعان ەدى؟ سونى تۇسىندىرەيىك.

ءمىناجاتحانادا تىنباي قۇلشىلىق جاساعان حازىرەت ءماريام ەسەيىپ بويجەتكەن قىز بولدى. ءبىر كۇنى سوندا قۇلشىلىق جاساپ وتىرعاندا، قاسىنا ادام كەيپىندەگى جابىرەيىل پەرىشتە پايدا بولا كەتتى. حازىرەت ءماريام ءوزىنىڭ قاسىندا بەيتانىس ادامنىڭ تۇرعانىن كورگەندە، نە ىستەرىن بىلمەي قاتتى قورىقتى. ول ەسىن دەرەۋ جيىپ: «ەگەر سەن تاقۋا بولساڭ دا، سەنەن اللا تاعالاعا سيىنامىن» دەدى. بەيتانىس كىسى وعان ءوزىنىڭ حاق تاعالا جىبەرگەن «رۋح» ەكەندىگىن ايتىپ كوڭىلىن ورنىقتىردى. سوسىن ىلە- شالا: «مەن ساعان ءبىر تازا بالا بەرۋگە جىبەرىلگەن راببىڭنىڭ ەلشىسىمىن» [2] دەپ ءتۇسىندىردى. حازىرەت ءماريام بالا كۇنىنەن تالاي رەت جاراتقاننىڭ ءناسىپ ەتكەن كەرەمەتتەرىن كورىپ وسكەن بولاتىن. ءتىپتى راببىسىنىڭ وعان قىستىڭ كۇنى جازدىق جەمىس، جازدىڭ كۇنى قىستىق جەمىستى ءناسىپ ەتۋىنىڭ سىرى بولاشاقتا بالاسىنىڭ دا سونداي مۇعجيزا بولىپ دۇنيەگە كەلەتىنىنە ازىرلىك ەدى. ايتسە دە ول تاڭىرقاعانىن جاسىرا الماي: «ماعان ءبىر ادام جاقىنداماسا قالايشا بالا بولادى؟ سونداي- اق سۋىق جۇرىسكە سالىنباسام» ، - دەدى. جابىرەيىل پەرىشتە وعان: «ول سولاي» ، - دەدى. ويتكەنى راببىڭ: «بۇل ماعان وڭاي. مەنەن ادام بالاسىنا ءبىر ۇلگى ءارى ءبىر راقىم. بۇل (ۇكىمى الدەقاشان شىعىپ قويعان) بىتكەن ءىس ەدى» [3]، - دەيدى. حاق تاعالانىڭ قۇدىرەتىندە شەك جوق. ول ءبىر نارسەگە «بول» دەسە سول ساتتە بولا قالادى دەپ تۇسىندىرەدى.

جابىرەيىل پەرىشتە وسىدان كەيىن حازىرەت ءماريامعا قاراي ۇپىرەدى دە، عايىپ بولىپ كەتەدى. حازىرەت ءماريام ول كەزدەرى ون بەس جاستار شاماسىندا بولاتىن. كوپ كەشىكپەي بويىندا جۇكتىلىك بەلگىسى بايقالا باستادى. يسرايىل حالقى ءبىر كۇنى وسىنى بايقاپ قالىپ، ءبىر- بىرلەرىنە وسەكتەدى. حازىرەت ءماريام وتە تاقۋا جانە ۇياڭ، ار- نامىسى تازا قىز ەدى. بولعان جايدى ەل- جۇرتقا اشىق تا ايتا الماي ابدەن قينالدى. ءتوزىمى تاۋسىلعان ول ءبىر كۇنى الىس جاققا ساپار شەكتى. سول جەردە تولعاقتىڭ كەلۋىن كۇتتى. ءبىر مەزەت جالعىز ءتۇپ قۋراعان قۇرما اعاشىنىڭ قاسىنا جاقىنداي بەرىپ ەدى، تولعاق قىسىپ قاتتى قينالدى. ءبىر جاعىنان جانىنا باتقان وسەك، ەندى ءبىر جاعىنان اشى تولعاق جانىن قينادى. شىداي الماي: «ءبۇيتىپ قورلىق كورگەنشە، ولگەنىم ارتىق قوي» ، - دەدى مازاسىز كۇيدە.

كەيبىر دەرەكتەردە بۇنىڭ قىس كەزىندە بولعانى ايتىلادى. ول تولعاققا شىداي الماي قۋراعان قۇرما اعاشىنان ۇستاعان كەزدە الگى اعاش بىردەن كوگەرىپ ءاپ- ساتتە جەمىس بەرە كەتەدى. بۇل كەرەمەت حاق تاعالانىڭ وعان دەگەن دەمەۋى مەن جاردەمى ەدى.

بالا دۇنيەگە كەلگەندە، جابىرەيىل پەرىشتە وعان داۋىستاپ: «ۋايىمداما! راببىڭ استىڭنان ءبىر بۇلاق جاراتتى. قۇرمانىڭ بۇتاعىن وزىڭە قاراي سىلكىلە. ساعان جاس قۇرما تۇسەدى» ، - دەيدى. «ەي، ءماريام! سول قۇرمادان جەپ، سۋدان ءىش. كوز ايىم بول. سوسىن بالاڭدى الىپ، ەل ىشىنە بارعانىڭدا، سەنى كورگەن حالىق قاۋمالاپ مىنا ءحالىڭدى ءتۇسىندىر دەپ سۇراي قالسا، ولارعا: «راقىمدى اللا ءۇشىن بۇگىن ورازا ۇستادىم. سول سەبەپتى بۇگىن ەشبىر اداممەن تىلدەسپەيمىن» دەپ ايت» ، - دەيدى. بۇل جەردە ونىڭ ۇستاعان ءنازىر ورازاسى - ۇنسىزدىك ورازاسى. سول زاماندا وسىنداي ورازانىڭ ءتۇرى بولعان. وسىلاي اۋىز بەكىتكەن ادام استە بىرەۋگە اۋزىن اشىپ، ءتىل قاتپايدى. بار- جوعى ايتقىسى كەلگەن نارسەسىن ىممەن جەتكىزەدى[4].

   حازىرەت ءماريام جاڭا تۋعان ءسابيىن قۇنداقتاپ، قۇشاعىنا الىپ، ەل ىشىنە قاراي جولعا شىعادى. ول جاسىنان تاقۋالىعىمەن تانىلعان قىز بولاتىن. ءماريام قىزدىڭ ءاربىر ءىس- ارەكەتى مەن قىلىعى ەل ىشىنە اڭىزداي تارايتىن. ەندى مىنە، سول بويجەتكەن قىز ءسابيىن كوتەرگەن كۇيى، وزدەرىنە بەت الىپ كەلەدى. قالا حالقى ونى كورگەن كەزدە، بەتتەرىن كەزەك- كەزەك شىمشىپ، كوزدەرىمەن ءىشىپ- جەپ بارا جاتتى. اقىرىندا ءبارى ونى قاۋمالاپ الىپ: «ەي، ءماريام! بۇل قىلىعىڭ قالاي؟ سەن تۋرالى ەل اۋزىندا جۇرگەن وسەككە سەنبەي ءجۇر ەدىك. بۇل نە ماسقارا؟ » - دەسە، ەندى ءبىرى: « ءاي، حارۋننىڭ قارىنداسى! كوزى تىرىسىندە اكەڭنىڭ جامان قىلىعىن كورمەپ ەدىك. مارقۇم ءتىرى جانعا قيانات جاساپتى دەگەندى ەستىمەگەن ەدىك. بايعۇس شەشەڭنىڭ دە ەشقانداي جاماندىعى جوق بولاتىن. سوندا سەن كىمگە تارتىپ مۇنداي ارسىزدىققا بارىپ ءجۇرسىڭ؟ ءبىز سەنى ءمىناجاتحانادا كۇندىز- ءتۇنى قۇلشىلىق قىلىپ، بالا بولىپ ويناپ كورمەگەن، بويجەتكەندە ەر كىسىنىڭ ءجۇزىن كورمەگەن تاقۋا قىز دەپ ماقتان تۇتۋشى ەدىك. مىنا ءىسىڭدى بىزگە قالاي تۇسىندىرمەكسىڭ؟ !» دەپ شۋلاي كەتەدى. ولار اۋزىنا كەلگەنىن ايتىپ كىنالاعان كەزدە، ول ءۇنسىز تۇرا بەردى. ءبىر كەزدە حالىق كوپ جينالىپ، بۇعان قارسى دورەكى سوزدەر ايتا باستاعاندا حازىرەت ءماريام ءوزىنىڭ اۋزىن بەكىتكەنىن سوندىقتان سويلەي المايتىندىعىن، ال ولاردىڭ سۇراقتارىنا قۇشاعىنداعى ءسابي بالانىڭ جاۋاپ بەرەتىنىن مەڭزەپ بالاعا يشارات ەتەدى. ءبىرىن- ءبىرى ەنتەلەپ، ماريامدى قاۋمالاپ تۇرعان حالىق: « ءاي، مىنا قىز نە دەپ تۇر ءوزى! ەسىنەن اۋىپ قالعان با؟ و زامان دا، بۇ زامان قۇنداقتاعى جاڭا تۋعان ءسابيدىڭ سويلەگەنىن كىم ەستىگەن! بۇل قىز جاماندىق ىستەگەنىمەن قويماي ءبىزدى مازاق ەتكىسى كەلىپ تۇر ما؟ !» - دەپ داۋرىعا باستايدى. «ال، قانە، ءماريام، ايتا قويشى، بۇل سابيمەن قالاي سويلەسەمىز؟ » دەيدى وعان قاراپ. سول ساتتە انا قۇشاعىنداعى سابيگە ءتىل ءبىتىپ: «راس، مەن اللا تاعالانىڭ قۇلىمىن. ماعان كىتاپ بەرىپ، پايعامبار ەتتى. سونداي- اق قايدا بولسام دا قۇتتى ەتتى دە، تىرشىلىگىم بويىنشا نامازدى، زەكەتتى ورىنداۋعا بۇيىردى. مەنى شەشەمە مەيىرىمدى ەتىپ، ءبىر زورەكەر جانە قيقار قىلمادى. ماعان تۋىلعان كۇنىمدە، ولەر شاعىمدا جانە تىرىلتىلەتىن كۇنىمدە اماندىق بولادى» [5]، - دەيدى.

ءسابي يسا: «مەن اللانىڭ قۇلىمىن» دەپ باستايدى. بۇل ءسوز - ياھۋدي مەن حريستياندارعا بەرىلگەن جاۋاپ. ويتكەنى كەيىن حريستياندار ونى «ءتاڭىر» دەپ تانىپ كەتتى. ءھام اناسىنىڭ مەيىرىمدى جانە وعان قۇرمەت ەتەمىن دەۋى ارقىلى ونىڭ بەيكۇنالىعىن جانە ورنىنىڭ قاشاندا بيىك ەكەندىگىن بىلدىرەدى.

حازىرەت ءماريام قۇدىستا كوپ تۇرمادى. ويتكەنى بۇل بالانىڭ اكەسى زاكاريا دەپ جالا جاۋىپ، ونى شەيىت ەتكەن بولاتىن. وسىدان كەيىن ولار حازىرەت ءماريامعا دا جاماندىق جاساۋعا جوسپار قۇرىپ جۇرگەن ەدى. ول اللانىڭ امىرىمەن بالاسىن الىپ جوعارى ايماققا كەتتى. ول جەردىڭ ءشوبى شۇيگىن، جەمىسى مول، سۋى كاۋسار، اۋاسى عاجاپ ەدى. كەيبىر دەرەكتەردە ونىڭ مىسىرعا كەتكەنىن ايتادى. بۇل جەردە ول ون ەكى جىل تۇرعان سوڭ قۇدىسقا ورالىپ، ناسىرا اۋىلىنا ورنالاستى. حازىرەت يسا وتىزعا كەلگەنگە دەيىن وسى جەردە تۇردى. وتىزعا تولعاندا، وعان پايعامبارلىق مىندەتى جۇكتەلىپ، يسرايىل ۇرپاعىنا جىبەرىلدى. ول العاشقى كەزدە ءوزىنىڭ پايعامبار رەتىندە جىبەرىلگەنىن جانە راببىسىنان ءبىر حيكمەتپەن كەلگەنىن، سول سەبەپتى اللادان قورقىپ وزىنە باعىنۋ قاجەتتىلىگىن العا تارتىپ، حالىقتى دىنگە شاقىرادى. اللا تاعالا ەلشىسىنە كوپتەگەن مۇعجيزالار بەردى[6].

[1] بۋحاري، مۋسليم

[2] « ءماريام» سۇرەسى، 18

[3] «ءماريام» سۇرەسى، 19-21

[4] سابۋني، ءنۋبۋۋا، 255-بەت؛ ا. ل. كازانجى، پەيگامبەرلەر حالكاسى، 250-255 بەتتەر

[5] «ءماريام» سۇرەسى، 30-33

 [6] «پايعامبارلار تاريحى» ، 273-276 بەتتەر، الماتى: "كوكجيەك- ب" باسپاسى، 2011.

muslim.kz

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى