مۇكەيدىڭ «قوسباسقان» كۇيى تۋرالى اڭىز - كەسكىن
ءيا، ولاي ايتىلاتىن ءجونى دە بار، «قوسباسقاندى» ۇلكەن ساحناعا الىپ شىققانداردىڭ ءبىرى ءھام كۇللى جۇرتقا كەڭىنەن تانىمال ەتكەن ونەرپازدارىمىزدىڭ ءبىرى، بىرەگەيى - بۇگىنگى قازاق بي ونەرىنىڭ قاس شەبەرى شۇعىلا ساپارعالي قىزى بولاتىن. ول بۇل كۇيگە كەرەمەت كومپوزيتسيالىق قۇرىلىمى بار ءبي جاساپ شىقتى.
اتىن «ۇكىلى ارۋ» دەپ اتادى. ونىڭ ىشىندە قازاق قىزىنىڭ بۇكىل بولمىسى سىيىپ جاتتى. سوندىقتاندا بولار، بۇگىنگى ۋاقىتتا كەنجەلەپ قالعان، ۇلتىمىز ونەرلەرىنىڭ قاتارىنان شىعىپ قالۋعا از-اق تۇرعان بيگە كوپشىلىكتىڭ نازارىن قايتا اۋدارتقان بيلەردىڭ ءبىرى بولدى. بۇعان سەبەپ مەنىڭ ويىمشا ەكى ءتۇرلى، ءبىرىنشى ءبيدى جاساۋشى، ورىنداۋشى شۇعىلا قىزدىڭ تاماشا تالانتىنىڭ، ەكىنشىسى وسى ءبيدىڭ مۋزىكاسى دا جاي كۇي بولماعاندىعىنان بولسا كەرەك-تى. ەندەشە وتكەن جىلى عانا وقىس وقيعادان، وتىزدان ەندى اسقان شاعىندا ومىردەن وتكەن كۇيشى ىرىسبەك سىدىقنابي ۇلى وسى كۇي تۋرالى ءبىر اڭىز ايتىپ ەدى. سونى كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىپ وتىرمىن.
ايگىلى «قوسباسقان» كۇيىنىڭ اۆتورى مۇكەي كۇيشى قازىرگى قىتايدىڭ التاي ايماعىنا قاراستى، قابا اۋدانىندا ءومىر سۇرگەن ادام. ول جىلقى مالىن وتە جاقسى كورەتىن جان بولسا كەرەك. وزىنە ۇناعان اتتى كورسە قالاپ سۇراپ الاتىن، بولماسا، ۇرلاپ اكەتەتىن بارىمتاشى بولعان ەكەن. ءبىر بايدىڭ اتى بولىپتى، ءوزى جۇيرىك، جورعا دەگەندەي. ونى باي الىستاعى جايلىمعا كوپ جىبەرمەي، كيىز ۇيگە قاماپ، جالعىز قىزىنا كۇزەتتىرىپ قويادى.
بۇل اتقا سىرتتاي كوزى تۇسكەن مۇكەيلەر سۇراسا بەرمەيتىنىن ءبىلىپ، بىرنەشە رەت بارىپ ۇرلاي الماي قويادى. باي قىزى ونەرپاز بولعان كورىنەدى، ول ۇنەمى قۇربىلارىن جيناپ الىپ، كۇي تارتىپ، ءان شىرقاپ وتىرادى ەكەن. قىزدىڭ مۇندايىنان حاباردار مۇكەي وسى كۇيدى شىعارىپ، جولاۋشىلاپ جۇرگەن ادام بولىپ بارادى.
«قوسباسقان» سىندى كۇيلەردى شەرتىپ، قىزداردى اينالدىرىپ، ۇيىتىپ وتىرعان ۋاقىتتا، بىرگە بارعان ەكى جولداسى الگى جۇيرىك اتتى شىعارىپ الىپ كەتەدى. قىزدىڭ اكەسى دە ءبىر جاققا كەتكەن بولسا كەرەك، كەلسە جالعىز اتى جوق. اكەسىنە ويىن- ساۋىققا اينالىپ وتىرىپ، ايىرىلىپ قالدىق دەپ ايتقىسى كەلمەي، ۇيىقتاپ قالعان ۋاقىتتا اكەتىپ قالىپتى دەپ جاسىرادى. كەيىننەن مۇكەي ورىنداعان كۇيدىڭ كەيبىر جەرلەرىن قىزى شەرتىپ جۇرگەندە، اكەسى وعان «بۇل بۇرىن سەن تارتپايتىن كۇي ەدى عوي» دەپ سۇرايدى. اقىرى قىزىنان بار باي شىندىقتى بىلگەن سوڭ، تاعى ءبىر كۇيشىگە «قوسباسقاننىڭ» كەي جەرلەرىن شەرتىپ بەرىپ، بۇل كىمنىڭ كۇيى دەپ سۇرايدى. الگى كۇيشى كۇي مۇكەيدىڭ جاڭادان شىعارعان كۇيى ەكەنىن ايتادى. سودان باي مۇكەيدىڭ ۇيىنە بارسا، اتى بەلدەۋىندە بايلاۋلى تۇرادى. باي تاپ باسىپ ۇستاعان سوڭ، بۇرىلا الماعان كۇيشى «قوسباسقان» كۇيىن قايتالاي ورىنداپ بەرىپ، اتتىڭ ءمىنىس اقىسى رەتىندە تاعى ءبىر ات قوسىپ جۇيرىكتى يەسىنە قايتارادى. ءسويتىپ، باي اتىن وسى كۇي ارقىلى تاۋىپ الىپتى.
بۇدان مۇكەيدىڭ «قوسباسقانى» قاتارداعى تىڭقىلداعان كوپ كۇيدىڭ ءبىرى ەمەس ەكەنىن، بوگەنايى بولەك كۇي بولعانىن اڭعارۋعا بولادى.
بەيسەن سۇلتان ۇلى
مارقۇم رىسبەك سىدىقنابي ۇلىنىڭ ورىنداۋىندا «قوسباسقان» كۇيى:
«قوسباسقاننىڭ» 2-شى ءتۇرى
