مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ: نەنى ءبىلۋىمىز كەرەك؟
ناتيجەسىندە، «مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ تۋرالى» ارنايى زاڭ جوباسى جاسالىپ، دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ جەتىلدىرىلگەن جاڭا جۇيەسى 2018 -جىلدىڭ
1 -قاڭتارىنان باستاپ قولدانىسقا ەنگىزىلۋ جوسپارلانۋدا. ياعني ەلىمىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن قارجىلاندىرۋ جانە مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ باعىتىندا تۇبەگەيلى وزگەرىستەر كۇتىلۋدە.
الايدا، قولدانىسقا دايىندالىپ جاتقان جاڭا جۇيە تۋرالى الەۋمەتتىڭ اقپاراتى از بولىپ تۇر. تىپتەن، مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ (م ءا م س) جۇيەسى دەگەنىمىز نە، ونىڭ ارتىقشىلىعى مەن تيىمدىلىگى نەدە دەگەن ماسەلەلەردە تۇسىنىك تاياز. وعان رەداكسيامىزدىڭ حات- قورجىنىنا كەلىپ جاتقان وقىرمان حاتتارى كۋا. ولقىلىقتىڭ ورىنىن تولتىرۋ ماقساتىندا وقىرمان ساۋالىنا وراي مامانداردىڭ جاۋابىن نازارعا ۇسىنىپ وتىرمىز. سونىمەن...
م ءا م س دەگەنىمىز نە؟
ايگۇل سىزدىقوۆا، استانا قالاسىنىڭ تۇرعىنى:
- جاسىراتىنى جوق، ەلىمىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى رەفورمالاردان كوز اشپاي كەلەدى. ءبىراق، بۇل رەفورمالاردىڭ ناتيجەسىندە مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋدىڭ ساپاسى جاقسارىپ كەتە قويعان جوق. ەندى مىنە، مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى ەنگىزىلمەك ەكەن. قىسقا قايىرعاندا، م ءا م س دەگەنىمىز نە؟ بۇل ءوزى قاي ەلدىڭ تاجىريبەسىنە نەگىزدەلىپ وتىر؟
سەرىكجان سابىراليەۆ، دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگى مەديتسينالىق قىزمەتكە اقى تولەۋ كوميتەتىنىڭ باس ساراپشىسى:
- بىرىنشىدەن، مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ باستى ماقساتى - ەلىمىزدەگى مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ جاعدايىن جاقسارتۋ، ازاماتتاردىڭ تەگىن مەديتسينالىق كومەك الۋىنا قاجەتتى كەپىلدىكتەردى قالىپتاستىرۋ بولىپ تابىلادى. م ءا م س جۇيەسى جۇمىس ىستەي باستاعان كەزەڭدە قورعا جارنا تولەمەگەن ازاماتتارعا تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمىنىڭ شەڭبەرىندە جەدەل مەديتسينالىق كومەك، سانيتارلىق اۆياتسيا كومەگى، الەۋمەتتىك ءمانى بار اۋرۋلارمەن سىرقاتتانعان ادامدارعا قاجەتتى مەديتسينالىق كومەك كورسەتىلەدى جانە ساۋىقتىرۋ ەكپەلەرى جاسالادى. تابىسى جوق جانە قورعا جارنا اۋدارا المايتىن ازاماتتارعا 2020 -جىلدىڭ 1 -قاڭتارىنا دەيىن العاشقى مەديتسينالىق- سانيتارلىق كومەك تەگىن كورسەتىلەدى.
قازىرگى كەزدە مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى كوپتەگەن ەلدەردىڭ تاجىريبەسىندە ءتيىمدى جۇمىس ىستەپ تۇر. ماسەلەن، ەۋروپانىڭ 16 ەلىندە. اتاپ ايتقاندا، تۇركيادا (1945 -جىلدان بەرى) ، جاپونيادا (1961 -جىلدان بەرى) الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋدى الماستىرىپ، ءتيىمدى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. قازاقستاندىق م ءا م س مودەلىن ازىرلەۋ كەزىندە ءبىز گەرمانيا، رەسەي فەدەراتسياسى، ليتۆا جانە شىعىس ەۋروپا ەلدەرى - ونىڭ ىشىندە سلوۆاكيا، چەحيا، پولشا ەلدەرىنىڭ تاجىريبەلەرىن نەگىزگە الدىق. وسى ەلدەردە قولدانىلىپ كەلە جاتقان م ءا م س مودەلىنىڭ وزىق ۇلگىلەرى قازاقستاندىق تاجىريبەدە ىسكە اسىرىلاتىن بولادى.
اۋىلداعىلار قايدا ەمدەلەدى؟
كامەش بورين، اقمولا وبلىسى، قورعالجىن اۋدانى، ءۇشسارت اۋىلىنان، جەكە شارۋا:
- ءبىز اۋىلدىق جەردە تۇرامىز. قازىر اۋىلىمىزدا جەكەلەگەن شارۋا قوجالىقتارى عانا جۇمىس ىستەيدى. سوڭعى جىلدارى زايىبىم دا، ءوزىم دە ەشقانداي جەردە جۇمىس ىستەمەيمىز. ءۇش بالامىز بار. جۇمىسسىز رەتىندە تىركەلىپ كورگەن ەمەسپىز. قولداعى ازىن-اۋلاق مالىمىزدى ءوسىرىپ، كۇنىمىزدى كورىپ كەلەمىز. ءبىز م ءا م س جۇيەسى بويىنشا مەديتسينالىق قىزمەت تۇرلەرىن قالاي پايدالانامىز؟ اۋىلدا اۋرۋحانا دا، دارىگەرلىك- فەلدشەرلىك پۋنكت تە جوق. باسىمىز اۋىرىپ، بالتىرىمىز سىزداسا قايدا بارامىز؟
ءلاززات شومانوۆا، دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگى مەديتسينالىق قىزمەتكە اقى تولەۋ كوميتەتىنىڭ تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى شەڭبەرىندە كورسەتىلگەن مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ كولەمىن باقىلاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى:
- م ءا م س جۇيەسىندەگى باسقا دا مەديتسينالىق كومەككە (امبۋلاتوريالىق- ەمحانالىق، ستاتسيونارلىق، ستاتسيوناردى الماستىراتىن، پاللياتيۆتىك، وڭالتۋ كومەكتەرى جانە جوعارى تەحنولوگيالىق مەديتسينالىق قىزمەتتەر) قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن سىزدەر جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەلۋلەرىڭىز نەمەسە جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا بارىپ جۇمىسسىز رەتىندە تىركەلۋلەرىڭىز قاجەت. سوندا سىزدەر وزدەرىڭىز قورعا قارجى تولەۋ نەمەسە سىزدەر ءۇشىن مەملەكەت جارنا تولەۋ ءتارتىبىن رەتكە كەلتىرەتىن بولاسىزدار.
م ءا م س جۇيەسىندەگى بارلىق مەديتسينالىق كومەك ءسىزدىڭ بالالارىڭىزعا تەگىن كورسەتىلەدى. ويتكەنى، ءسىزدىڭ بالالارىڭىز ءۇشىن م ءا م س قورىنا ءتيىستى جارنالاردى مەملەكەت تولەيتىن بولادى.
قازىر اقمولا وبلىسىنىڭ قورعالجىن اۋدانىنا قاراستى ءۇشسارت اۋىلىندا 182 تۇرعىلىقتى ادامدار تۇرادى. ءسىزدىڭ اۋىلىڭىزعا مەديتسينالىق قىزمەتتى قىزىلساي مەديتسينالىق پۋنكتتى كورسەتەدى. بۇل مەديتسينالىق پۋنكتە ورتا ءبىلىمدى مەيىرگەر قىزمەت كورسەتەدى جانە بۇل پۋنكت ارنايى سانيتارلىق كولىكپەن قامتاماسىز ەتىلگەن. سونىمەن بىرگە، بۇل اۋىل تۇرعىندارىنا قورعالجىن اۋداندىق ورتالىق اۋرۋحاناسى مەن ەمحانالارى كەز كەلگەن ۋاقىتتا قاجەتتى مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋگە مىندەتتى.
جارنانى كىم تولەيدى؟
التىنگۇل ءامىروۆا، استانا قالاسىنىڭ تۇرعىنى، دارىگەر:
- مەن ۇزاق جىلداردان بەرى دەنساۋلىق سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ەمحانادا قىزمەت ىستەپ كەلەمىن. م ءا م س جۇيەسى جۇمىس ىستەي باستاعاندا دەنساۋلىق سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسى كوبەيەدى دەگەن ءسوز بار. ول قالاي جۇزەگە اسىرىلادى؟ سونىمەن بىرگە، كوپشىلىك كوكەيىندە جۇرگەن تاعى ءبىر سۇراق، م ءا م س قورىنا كىم جانە قانشا كولەمدە جارنا تولەيتىن بولادى؟
ءلاززات شومانوۆا:
- م ءا م س جۇيەسىندە مەديتسينالىق قىزمەتتەردى ساتىپ الۋ الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى ارقىلى مەملەكەتتىك جانە جەكە مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ تەڭ دارەجەدە قاتىسۋى نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. مەديتسينالىق قىزمەتتەردى قور ارقىلى ساتىپ الۋ كەزىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا اككرەديتتەۋدەن وتكەن، ءتيىستى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ سالاسى بويىنشا ءۇش جىل ۇزدىكسىز تاجىريبەسى بار دەنساۋلىق ساقتاۋ سۋبەكتىلەرى باسىمدىققا يە بولادى.
م ءا م س جۇيەسى ەنگىزىلگەن كەزدە ەمدەلۋشى ءۇشىن جانە وعان ساپالى قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن باسەكەلەستىك كۇشەيەدى. باسەكەگە قابىلەتتى دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىنىڭ جاعدايى جاقسارادى. وسىعان بايلانىستى بۇل مەكەمەلەردە جالاقى دەڭگەيىن ارتتىرۋعا جانە ەڭبەك جاعدايىن جاقسارتۋعا قول جەتكىزىلەدى. باعدارلاما بويىنشا دارىگەرلەردىڭ جالاقىسىن كەزەڭ- كەزەڭمەن 2030 -جىلعا دەيىن ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى سالاسىنداعى ورتاشا جالاقىمەن سالىستىرعاندا كەمىندە ەكى ەسە ارتتىرۋ كوزدەلىنىپ وتىر.
جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي، م ءا م س جۇيەسى بويىنشا دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگىنىڭ مەديتسينالىق قىزمەتكە اقى تولەۋ كوميتەتىنىڭ بازاسىندا ارنايى قور قۇرىلادى. قازاقستاندىقتار اتالعان قورعا اي سايىن مىندەتتى جارنالارىن اۋدارىپ وتىرادى. جارنالاردىڭ مولشەرلەمەسى ورتاشا ايلىق جالاقىنىڭ 7 پايىزىن قۇرايدى.
بۇل رەتتە مولشەرلەمە كەزەڭ- كەزەڭمەن ۇلعايتىلادى. قورعا اۋدارىلاتىن جارنالاردىڭ 5 پايىزىن ءوز جۇمىسكەرلەرى ءۇشىن جۇمىس بەرۋشىلەر اۋدارادى. بۇل رەتتە كەزەڭ- كەزەڭمەن ۇلعايتىلاتىن مولشەرلەمە مەجەسى: 2017 -جىلى - 2 پايىزدى، 2018 -جىلى - 3 پايىزدى، 2019 -جىلى - 4 پايىز جانە 2020 -جىلدان باستاپ 5 پايىزدى قۇرايدى. ال جۇمىس ىستەۋشىلەردىڭ وزدەرى ءۇشىن قورعا تولەيتىن جارنالارى جالاقىنىڭ 2 پايىزىن قۇرايدى. بۇل جارنانى اۋدارۋ 2019 -جىلدان باستاپ 1 پايىز كولەمىندە بولسا، 2020 -جىلدان باستاپ 2 پايىزدى قۇرايتىن بولادى.
ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتيتىن ازاماتتار، ياعني جەكە كاسىپكەرلەر، جەكە نوتاريۋستار، جەكە سوت ورىنداۋشىلارى، ادۆوكاتتار جانە ازاماتتىق قۇقىقتىق شارتتار بويىنشا كىرىس الاتىن باسقا دا جەكە تۇلعالار كىرىستەرىنىڭ 7 پايىزى كولەمىندە جارنا تولەيدى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى زاڭعا سايكەس ءتيىستى قارجى جىلىنا بەلگىلەنگەن ەڭ تومەنگى ءبىر جالاقى مولشەرى بيزنەس سۋبەكتىسىنە ارنالعان ارناۋلى سالىق رەجىمىندە قولداناتىن جەكە كاسىپكەردىڭ نەمەسە فەرمەر قوجالىقتارى باسشىسىنىڭ نەمەسە مۇشەسىنىڭ كىرىسى بولىپ تابىلادى.
ساقتاندىرۋ ءپوليسى بەرىلە مە؟
ءساميعا تۇياقوۆا، «نۇرگاز پرومستروي» ج ش س- نىڭ مەنەدجەرى، ورال قالاسىنان:
- م ءا م س جۇيەسى ەنگىزىلگەن كەزدە مەديتسينالىق قىزمەتكە قول جەتىمدىلىك قانداي دارەجەدە بولادى؟ بۇگىندە «جاڭبىردان كەيىن قاپتاعان ساڭىراۋقۇلاقتاي» قاپتاپ كەتكەن جەكە مەنشىك مەديتسينالىق ورتالىقتار كورسەتەتىن مەديتسينالىق قىزمەت تۇرلەرى قولجەتىمدى بولا ما؟ وركەنيەتتى ەلدەردە ازاماتتارعا مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ءپوليسى بەرىلەدى. م ءا م س جۇيەسى ەنگىزىلگەن كەزدە ءبىزدىڭ ازاماتتارعا پوليستەر بەرىلە مە؟
ايگۇل ابىلدايەۆا،
دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگى مەديتسينالىق قىزمەتكە اقى تولەۋ كوميتەتىنىڭ مونيتورينگ جانە ءبىرىڭعاي ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن دامىتۋ باسقارماسىنىڭ باس ساراپشىسى:
- مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى تۇرعىنداردى مەديتسينالىق قىزمەتكە جۇمسالاتىن شىعىنداردان قار جىلىق تۇرعىدان قورعاۋ، ساپالى مەديتسينالىق قىزمەتپەن قامتاماسىز ەتۋ، مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنىڭ تيىمدىلىگىن جانە قارجىلىق تۇراقتىلىعىن جاقسارتۋ ماقساتىندا قولدانىسقا ەنگىزىلگەلى وتىر. وسىعان بايلانىستى ەلىمىزدە م ءا م س جۇيەسىن قولدانىسقا ەنگىزۋ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا ءبىرشاما ساپالى وزگەرىستەرگە قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى دەپ كۇتىلۋدە. اتاپ ايتقاندا، العاشقى مەديتسينالىق سانيتارلىق كومەكتى باسىمدىقپەن دامىتۋعا، جالپى تاجىريبەدەگى ءبىر دارىگەرگە تيەتىن جۇكتەمەنى 2000 نان 1500 ادامعا دەيىن كەزەڭ- كەزەڭمەن ازايتۋعا، مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ كولەمىن ارتتىرۋعا جاعداي جاسايدى.
بۇل شارالار ءوز كەزەگىندە مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا جانە ەمحانالارداعى كەزەكتەردى قىسقارتۋعا الىپ كەلەدى. بۇل جۇيە جوعارى مامانداندىرىلعان وڭالتۋ جانە پاللياتيۆتىك كومەكتى ۇلعايتۋعا، ازاماتتاردىڭ وسى مەديتسينالىق كومەك تۇرلەرىنە قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋعا، ءولىم- ءجىتىمنىڭ تومەندەۋىنە جانە ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ جاسىنىڭ ارتۋىنا قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ەڭ باستىسى، ەلىمىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا ساپالى مەديتسينالىق كومەككە بارلىق ەمدەلۋشىلەردىڭ قولجەتىمدىلىگى ارتادى.
م ءا م س جۇيەسىنە قاراستى مەديتسينالىق مەكەمەلەردە دارىگەردىڭ تاعايىنداۋى بويىنشا دارىلىك زاتتار تەگىن نەمەسە جەڭىلدىكپەن بەرىلەدى. تەگىن نەمەسە جەڭىلدىكپەن بەرىلەتىن ءدارى- دارمەكتىڭ اتاۋلارىن جانە اۋرۋلاردىڭ تىزبەسىن دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگى بەكىتەدى.
بۇل تىزبەلەر بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى حالىققا جان- جاقتى ناسيحاتتالادى. م ءا م س جۇيەسىندە جوعارىدا ايتىلعان تەگىن نەمەسە جەڭىلدىكپەن بەرىلەتىن ءدارى- دارمەكتەر تىزبەسىن كەڭەيتۋ كەزەڭ- كەزەڭمەن، ياعني قوردىڭ كىرىس بولىگىنىڭ ۇلعايۋىنا بايلانىستى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانعان. ماسەلەن، سوزىلمالى اۋرۋلار بويىنشا ءدارى- دارمەك قۇنىنىڭ 100 پايىزىن، نەگىزگى جانە جۇقپالى اۋرۋلار بويىنشا ءدارى- دارمەك قۇنىنىڭ 70 پايىزىن، جالپى سيپاتتاعى اۋرۋلار بويىنشا ءدارى- دارمەك قۇنىنىڭ 30 پايىزىن م ءا م س قورى تولەيتىن بولادى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە م ءا م س جۇيەسى بويىنشا مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ءپوليسى بەرىلمەيدى. ەمدەلۋشىنىڭ مارتەبەسى ج س ن ارقىلى ەلەكتروندىق دەرەكتەر بازاسىمەن راستالاتىن بولادى.
ازىرلەگەن جىلقىباي جاعىپار ۇلى،
«ەگەمەن قازاقستان»
