يراك پەن سيريا بولشەكتەنە مە؟

 بۇگىنگى كۇنى تاياۋ شىعىستا قالىپتاسقان گەوساياسي جاعدايعا قاراپ وسىنداي ساۋالدار كوكەيگە كەلەتىنى بەلگىلى. سونىمەن 2011 -جىلدان بەرى وق پەن وتقا ورانىپ جاتقان سيريا ماسەلەسىنە كەلەيىك. ليۆيانى تالقانداپ، باسشىسى كاددافيدىڭ كوزىن قۇرتقان سوڭ، بۇلعاق سيريا جەرىندە ءورشىدى. باستى ماقسات - باتىس ءۇشىن ءتيىمسىز پرەزيدەنت اتانعان باشار اسادتىڭ باسىن قاعىپ تاستاۋ. بالكىم، بۇگىنگى كۇنى ونىڭ سۇيەگى قاڭسىپ جاتار ما ەدى، ءبىراق رەسەي مەن يران دەر كەزىندە ارالاسىپ، باشاردىڭ باعى جاندى. امان قالدى. ءبىراق سيريا جەرىندەگى جاق- جاققا ءبولىنىپ الىپ سوعىسىپ جاتقاندار قاندى قىرعىندى توقتاتقان جوق. كەرىسىنشە، سىرتقى كۇشتەردىڭ ۇرلەۋىمەن ءورشىپ بارادى. يسلامدىق حاليفات قۇرىپ تۇراقتاپ قالۋعا ۇمتىلعان «يسلام مەملەكەتى» نەمەسە دايش توبى، قىم- قۋىت سوعىستى پايدالانىپ تاۋەلسىز مەملەكەت قۇرۋعا تىرىسقان كۇرد جاساقتارى، باتىس ىمىراشىل وپپوزيتسيا دەپ تانىعان جەرگىلىكتى قارۋلى توپتار جانە باشار اسادتقا باعىنعان ۇكىمەت اسكەرلەرى. سوعىس وسىلاردىڭ ورتاسىندا ءجۇرىپ جاتىر. ءبارىنىڭ ۇرانى (دايش تەن باسقا) تەروريزممەن كۇرەس دەگەن جەلەۋ. سيريا جەرىنىڭ جارتىسىن باسىپ العان دايش توبىن تالقانداۋ، جويۋ. شىنداپ كەلگەندە. قاقتىعىس دايش توبىن تالقانداۋعا ارنالىپ جاتپاعان سياقتى. تەك ۇكىمەت اسكەرى عانا يران مەن رەسەيدىڭ قارۋلى كومەگىنەن سۇيەنىپ وسى باعىتتا ۇرىس جۇرگىزۋدە. ال كۇرد جاساقتارى تاۋەلسىزدىك ءۇشىن، رەتى كەلسە، اۆتونوميا بولسا دا قۇرىپ الۋ ءۇشىن تىرىسۋدا. ال باتىس ەلدەرىنىڭ كومەگىنە ارقا سۇيەگەن ىمىراشىل وپپوزيتسيالىق توپ ۇكىمەت اسكەرىمەن دە، دايش - پەن دە، قاجەت جەرىندە كۇرد جاساقتارىمەن دە قاقتىعىسىپ جاتىر. قىسقاسى، ءار توپ ءوز مۇددەسى ءۇشىن.

رەسەيدىڭ باشار اسادقا كومەكتەسىپ وتىرعانىنىڭ باستى سەبەبى، تاياۋ شىعىستا وزىنشە ويىن ورنەگىن جۇرگىزگىسى كەلەدى. سيريا - رەسەيدىڭ ك س ر و كەزىنەن وداقتاسى. تارتۋستا ورىستىڭ اسكەري بازاسى بۇرىنان بار. سونداي- اق، باشار اساد رەسەيشىل پرەزيدەنت. رەسەيدىڭ مۇددەسى ءۇشىن كاتاردان سيريا جەرى ارقىلى ەۋروپاعا جۇرگىزىلۋى ءتيىس گاز قۇبىرىنا قارسى بولدى. ەگەر دە قۇبىر تارتىلىپ كەتكەندە رەسەي گازىن ەۋروپا ەلدەرى كەرەك ەتپەس ەدى. بۇل ماسكەۋ ءۇشىن ۇلكەن سوققى- تىن. ءبىراق باشار اساد رەسەيدى جاقتادى. مۇنى ماسكەۋ ەسكەرۋسىز قالدىرعان جوق. اسكەري كومەك بەردى. داماشىقتىڭ تۇبىنە كەلگەن دايش پەن اسادقا قارسى قارۋلى توپتاردى تالقانداپ، كەرى ىسىرىپ تاستادى. ەكىنشىدەن، رەسەي ءۇشىن سيريا تاپتىرماس سىناق الاڭى ەدى. اسكەري كومەك بەرە وتىرىپ، شىنايى سوعىس كەزىندە ءتۇرلى جاڭا اسكەري قارۋلارىن سىناپ جاتىر. ال يراننىڭ سيريامەن باياعىدان وداقتاس رەتىندە كومەك بەرۋگە بايلانىستى كەلىسىمشارتى بار. ونىڭ ۇستىنە سيريا پرەزيدەنتى شييتتىك الاۋيتتەردەن شىققان. سوندىقتان شييىتتىك يران ولاردى قورعاۋى ءتيىس. ىمىراشىل وپپوزيتسيالىق توپتاردى باتىس قولدايدى. ويتكەنى وسى توپ ارقىلى باشار اسادتى تاقتان تايدىرۋ كەرەك. ماسەلە وسى. ال دايش باتىس ەلدەرىنىڭ تاياۋ شىعىسقا ارنالعان ۇلكەن جوباسى. ويتكەنى كەزىندەگى ساددام حۇسەيىن، مۋاممار كاددافي، ءحۇسني مۇباراك، حافيز اساد سەكىلدى مىقتى باسشىسى جوق ەلدەردى بولشەكتەۋ. اراب الەمىندە ءجۇرىپ جاتقان قاقتىعىستاردىڭ نەگىزى وسى. بالكىم، الداعى ۋاقىتتا يراك جەرىندە كۇرد، ءسۇنيت جانە شييىتتىك مەملەكەتتەر باس كوتەرۋى مۇمكىن. ياعني، يراك ۇشكە ءبولىنىپ كەتۋى ىقتيمال.

ءدال وسى جاعداي سيريانىڭ دا باسىنا ءتونىپ تۇر. مۇنداي ماسەلەگە ساۋد ارابياسى باستاعان كەيبىر اراب مەملەكەتتەرى قارسى ەمەس. ءتىپتى يراك پەن سيريانىڭ بولشەكتەنۋىنە تۇركيا دا مۇددەلى. ويتكەنى 1923 -جىلى وسمان يمپەرياسى تاراتىلىپ، ونىڭ ورنىنا تۇرىك رەسپۋبليكاسى قۇرىلعان كەزدە ءبىراز جەر سىرتتا قالىپ قويىپ ەدى. ەگەر دە يراك پەن سيريا بولشەكتەنسە، تۇركيانىڭ سول سىرتتا قالعان ءبىراز جەردى جيناپ الۋعا مۇمكىندىگى تۋماق. سوندىقتان تۇركيا يراكتاعى دەنى سۇنيتتەر مەكەندەپ وتىرعان موسۋل شاھارىن كواليتسيا كۇشتەرىمەن بىرىگىپ الۋعا مۇددەلىك ەتۋدە. سول سەكىلدى سيرياداعى دايش استاناسى رەتىندە تانىلعان راككا قالاسىندا كۇردتەردى ارالاستىرماي، جەكە دارا ازات ەتۋگە بەيىل. موسۋل مەن راككاعا مىقتاپ بەكىنگەن «يسلام مەملەكەتى» سودىرلارىن تالقانداۋ وڭاي ەمەس. سوعىس ءالى تالاي ۋاقىتقا سوزىلۋى مۇمكىن. بالكىم بۇل قاقتىعىستىڭ سوڭى يراك پەن سيرياينى بولشەكتەۋمەن ءتامامدالۋى دا ىقتيمال.

«ايقىن» 

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى