لەۆ تولستوي ءومىرىنىڭ بەلگىسىز بەتتەرى

ءوزىنىڭ دارىستەرىنىڭ بىرىندە ۆلاديمير نابوكوۆ تومەندەگىدەي ءتاسىل قولدانىپتى. ءدارىس تىڭداۋشىلار وتىرعان زالدىڭ بارلىق ەسىك- تەرەزەسىن جاۋىپ، جارىقتارىن ءسوندىرىپ، كوردەي قاراڭعى ەتەدى. كەنەت، زالدىڭ سوڭعى جاعىندا ورنالاسقان لامپانى قوسىپ: «بۇل ورىس ادەبيەتىنە تۇسكەن گوگولدىڭ جارىعى» دەيدى جازۋشى. سودان سوڭ، تاعى دا ءبىر شامدى جاعىپ: «بۇل - چەحوۆ» ، سوڭعى لامپانى قوسىپ: «بۇل - دوستويەۆسكي» دەيدى. كەيىن، ەسىك- تەرەزەنى اشىپ، بولمە ءىشىن سامالاداي جارىق ەتكەن نابوكوۆ «ال، ەندى مىناۋ - تولستوي» دەگەن ەكەن.

لەۆ نيكولايەۆيچ بۇگىنگى كۇنگە 165000 پاراق قولجازباسىن، تولىق شىعارماشىلىعى 90 توم قۇرايتىن ەڭبەگى مەن 10000 حاتىن بولاشاق وقىرماندارىنا مۇراعا تاستاپ كەتتى. بۇكىل عۇمىرىندا «ىزگىلىك» دەگەن ءبىر اۋىز ءسوزدىڭ استارىنان ءومىردىڭ ءمانى مەن جالپىعا ورتاق باقىتتى ىزدەپ ءوتتى.

ورىس ادەبيەتىنىڭ گەنيى جاس كەزىندە قۇمار ويىنمەن اينالىستى. بىردە، كورشىسى گوروحوۆپەن كارتا ويىنىندا ليەۆ تولستوي ياسنايا پولياناداعى ءوز اتىناعى مۇراگەرلىك ءۇيدى باسكە تىگىپ، ۇتىلىپ قالادى. كورشىسى ءۇيدى يەمدەنگەن سوڭ، ءوزى تۋىپ- وسكەن، بالالىق شاعى وتكەن ءۇيدى تولستوي كەيىن بەلگىلى سەبەپتەرمەن قايتارىپ المايدى.

ليەۆ تولستوي بولاشاق جارى سوفيا بەرسپەن 17 جاسىندا تانىسادى. ال ول كەزدە جازۋشىعا 34 جاس ەدى. ولار بىرگە 48 جىل تۇرىپ، 13 بالانى دۇنيەگە اكەلەدى. سوفيا اندرەيەۆنا تولستويعا تەك قانا ايەل ەمەس، سىرلاس دوس، ادەبيەتىنە قامقورشى دا بولا الدى. ءبىراق، العاشقى 20 جىلدا ولار باقىتتى بولدى. كەيىن ءجيى ۇرسىسىپ قالا بەردى.

ۇلى جازۋشى لەۆ نيكولايەۆيچ تولستوي ءۇندىستانعا جانە ونىڭ حالقىنىڭ فيلوسوفيالىق ويلارى مەن ەجەلگى ءداستۇر- مۇرالارىنا اسا قىزۋعىشىلىق تانىتقان. كۇش كورسەتۋگە قارسى تولستويدىڭ ويلارى باياندالعان «قۇداي پاتشالىعى ءوز ىشىڭىزدە» ەڭبەگى ۇلت- ازاتتىق كوتەرىلىس قايراتكەرى ماحاتما گانديدىڭ كوزىنە ىلىكتى.

تولستويدىڭ «سوعىس جانە بەيبىتشىلىك» رومانى العاشىندا «1805 -جىل» اتىمەن جارىق كوردى، كەيىن «ەگەر جاقسى اياقتالسا، بارلىعى دا جاقسى» جانە «ءۇش كەزەڭ» دەپ اتالدى. زەرتتەۋشىلەر مەن كوزى ءتىرى كۋاگەرلەردىڭ ايتۋىنشا، اتالمىش رومان 8 رەت قايتا جازىلعان. 1857 جانە 1860-1861 -جىلدارى باتىس ەۋروپا ادەبيەتىنىڭ ۇلگىلەرىن ۇيرەنۋ ءۇشىن ءارى قىزىعۋشىلىعىمەن تولستوي شەت ەلدە ەكى رەت بولعان. ەلگە كەلگەن سوڭ ورىستاردىڭ ءبىلىم بەرۋى، ونىڭ ىشىندە كەدەي بالالارىنا بەرىپ جاتىرعان ءبىلىم جۇيەسى تۇبىرىمەن قاتە ەكەنىن ايتادى. سودان سوڭ ادەبيەتتى تاستاپ، كەدەي بالالارىن ياسنايا پوليانادا وقىتا باستايدى. سودان سوڭ، عىلىم- ءبىلىم اياسىنداعى تەوريالارى مەن ادىستەمەلەرىن پەداگوگيكالىق جۋرنال ارقىلى جارىققا شىعارىپ وتىرعان. تولستوي، سونىمەن قاتار، «الىپپە»، «جاڭا الىپپە»، «وقۋعا ارنالعان كىتاپ» دەيتىن بۇگىنگى دەيىنگى بارلىق ورىس بالالارىنىڭ قولىنان وتكەن كىتاپتاردىڭ اۆتورى.

تولستوي چەحوۆ، گوركيلەرمەن ارالاستى جانە تۋرگەنيەۆپەن دە تانىس بولدى. ءبىراق دۋەلگە دەيىن اكەلە جازداعان ارالارىنداعى ۇرىستان كەيىن ءبىر- بىرىمەن ءبىراز جىل سويلەسپەگەن دەگەن دە دەرەكتەر بار. م. گوركي تولستوي تۋرالى: «ول چەحوۆتى ونىڭ تۋعان اكەسىنشە جاقسى كورەدى جانە بۇل سۇيىسپەنشىلىگىنەن اتانىڭ بالاعا دەگەن ماقتانىشى سەزىلىپ تۇرادى» دەگەن.

ورىس تىلىنەن اۋدارعان: ەدىلبەك دۇيسەنوۆ

massaget.kz

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى