شىعىس تانۋشى عالىمدار قازاق ءتىلىن قالاي باعالاعان؟
ونىڭ ىشىندە قازاق تىلىنە كوبىرەك كوڭىل ءبولىندى. سەبەبى، بىرىنشىدەن، قازاق ءتىلى تۋىستاس تۇرىكتەس ەلدەرمەن سالىستىرعاندا سوزگە شەشەندىكتەرىمەن ەرەكشە كوزگە تۇسسە، ەكىنشىدەن، رەسەي ءۇشىن جايىقتان ەرتىسكە دەيىنگى كەڭىستىكتە تۇرعان ونىڭ كورشىلەرى - قازاقتارمەن قارىم-قاتىناس جاساۋ بارىنەن دە ماڭىزدى بولدى.
قازاق ءتىلى تۇركى تىلدەرىنىڭ ىشىندە ەڭ شۇرايلىسى ەكەنىن العاش بايقاعان دا اتى الەمگە ايگىلى شىعىستانۋشى عالىمدار بولدى. ولاردىڭ قاي-قايسىسىن الساڭىز دا، ءتىلىمىز تۋرالى تەك وڭ پىكىر بىلدىرگەن. ولاي بولسا وقي وتىرىڭىزدار.
ا. م. يانۋشكيەۆيچ (1803-1857)
«قازاقتاردىڭ اقىل-وي قابىلەتىنىڭ زورلىعىنا بارعان سايىن مەنىڭ كوزىم جەتۋدە. قانداي اسەم سويلەيدى. كەز كەلگەنى ايتايىن دەگەنىن تەز تۇسىندىرە، قارسىلاسىنىڭ سوزىنە شەبەر تويتارىس بەرە بىلەدى. ءتىپتى، بالالارىنىڭ اقىل-ەسى دە وتە تەز جەتىلەدى».
ن. ي. يلمينسكي (1822-1891)
«ەرتەدەگى تۇركىلەر تۇرمىسىنىڭ كوپتەگەن ىزدەرىن وزىندە ساقتاپ قالعان قازاق ءتىلىن مەن ەرەكشە ۇناتتىم. قازاق دالاسى مەنىڭ حالىق تىلىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىمدى بەرىك قالىپتاستىردى، وعان مەن تىلدىك زەرتتەۋ ءۇشىن ناعىز تاپتىرمايتىن قۇجات رەتىندە قاراي باستادىم».
ۆ. ۆ. رادلوۆ (1837-1918)
«قازاقتاردىڭ ءتىلى جاتىق تا شەشەن، ءارى وتكىر، كوبىنە ءىلىپ-قاعىپ سۇراقپەن جاۋاپ بەرۋگە كەلگەندە تاڭقالدىرارلىقتاي ورالىمدى سويلەيدى. كەز كەلگەنى، ءتىپتى ساۋاتسىزدارىنىڭ ءوزى ءبىزدىڭ ەۋروپادا بايقاپ جۇرگەنىمىزدەي، فرانسۋزدار مەن ورىستاردىڭ دارەجەسىندە سويلەي بىلەدى».
پ. م. مەليورانسكي (1868-1906)
«قازاق ءتىلىن زەرتتەۋشىلەردىڭ بارلىعى دا بۇل ءتىلدى ءبىر اۋىزدان ەڭ باي، ەڭ تازا تۇركى تىلدەرىنىڭ ءبىرى دەپ تانيدى».
ا. ي. كونونوۆ (1906-1986)
«قازاق ءتىلىنىڭ گراماتيكاسى ءبىر سيقىرعا تولى. وندا تۇركى ءتىلىنىڭ بار ماسەلەلەرى قامتىلعان، جانە ونىڭ الداعى دامۋى مەن شەشىمىن تابۋ دا قازاق تىلىنەن تابىلادى».
ي. بەنتسينگ (1913-2001)
«عىلىمي، ادەبي، تىلدىك جانە تاريحي تۇرعىدان قاراعاندا قازاق ءتىلى تۇركى تىلدەرىنىڭ ىشىندەگى ەڭ اسەم، وتە باي ءتىلدىڭ ءبىرى».
س. ە. مالوۆ (1880-1957)
«قازاق ءتىلى ءوزىنىڭ بەينەلىلىگى، سۋرەتتىلىگى جاعىنان باسقا تۇرىك، نەمەسە تۇركى تىلدەرىنەن ءاردايىم بولەكشەلەنىپ تۇرادى. قازاق ءوزىنىڭ اۋىزەكى كوركەم تىلىمەن، ايشىقتى اسەم فولكلورىمەن بۇرىن دا، قازىر دە داڭقى شىعىپ جۇرگەن حالىق».
ا. ساادي (1889-1956)
«قازىرگى ەڭ تازا، ەڭ باي، ەڭ تابيعي جانە بۇزىلماي، بۇرىنعى قالپىندا ساقتالىپ قالعان ءبىر ءتىل بولسا، ول قازاق ءتىلى جانە قازاق ادەبيەتى، شىن عىلىم ءۇشىن ءبىز مۇنى اشىق ايتۋىمىز كەرەك».
massaget.kz
