اجىراسار الدىنداعى ءتۇن
ونىڭ ۇيلەنىپ الۋى، ءتىپتى كىشكەنتاي بالالارى بولۋى دا مۇمكىن.
بۇرىنعى ايەلى تاعى تۇرمىسقا شىققان سياقتى. كرەمل جۇرت قيالىنا ەرىك بەرىپ، بۇل تاقىرىپقا قاتىستى ەشقانداي تۇسىنىك تاراتپاي وتىر.
جازۋشى ولگا كۋچكينا «ستيۋاردەسسا ءتۇنى» («نوچ ستيۋاردەسسى») دەگەن جاڭا كىتابىن ۆلاديمير پۋتين مەن ليۋدميلا شكرەبنيەۆانىڭ العاش تانىسقان كەزدەن باستاپ نەكەدەگى جىلدارى مەن اجىراسۋىنا ارناعان. ولگا كۋچكينا كوپ جىل «كومسومولسكايا پراۆدا» گازەتىنىڭ شولۋشىسى بولىپ جۇمىس ىستەگەن، ءبىراق جۋىردا رەداكسيادان كەتكەن.
«گازەتتىڭ مەنىڭ ۇستانىمىما قايشى ساياساتىمەن كەلىسۋ قيىن بولدى» دەيدى ول. ولگا كۋچكينا - ساياساتكەرلەردىڭ جەكە ءومىرىن زەرتتەپ جۇرگەن جازۋشى. «اجال قۇشتىرعان ماحاببات» جانە «اپالى- ءسىڭلىلى ماحاببات پەن ءومىر» ("سمەرتەلنايا ليۋبوۆ" جانە"ليۋبوۆ ي جيزن كاك سەسترى") دەگەن كىتاپتارىندا ول لەنين، ستالين جانە گورباچەۆتىڭ ومىرىندە بولعان ايەلدەر تۋرالى جازعان.
«ستيۋاردەسسا ءتۇنى» - جۋرناليستىك زەرتتەۋ ەمەس، كىرىسپەسىندە «جاقسى حاباردار قازىرگى زامان ادامى» جازعان دەپ كورسەتىلگەن، اۆتورى «پروزانىڭ ەلەسى» دەپ اتاعان دەرەكتى رومان. ءبىراق بۇل كىتاپ ينسايدەرلىك اقپاراتقا نەگىزدەلگەن كىتاپ دەگەندى بىلدىرمەيدى. ولگا كۋچكينا اشىق دەرەككوزدەردەگى اقپاراتتى پايدالانعان، كوپ تۇستارىن ءوز ويىنان اياقتاعان، كەيىپكەرلەرىنىڭ ەسىمى جوق. كەيىپكەر ايەلدىڭ ەسىمى - درۋجوچەك (شىنىمەن، پۋتين ايەلىن وسىلاي اتايتىن)، كەيىپكەر ەر ادامنىڭ ەسىمى - دجوكوندا.
ەكەۋىنىڭ نەكەسى بۇعان دەيىن كوركەم شىعارماعا ارقاۋ بولىپ، 2002 -جىلى پۋتيندى اكتەر اندرەي پانين، ال ايەلىنىڭ ءرولىن داريا ميحايلوۆا ويناعان «پوتسەلۋي نە دليا پرەسسى» دەگەن فيلم تۇسىرىلگەن. الگى فيلم التى جىل بويى پروكاتقا شىقپاي، 2008 -جىلى عانا DVD ديسكىمەن شىققان. فيلم كرەملدىڭ نارازىلىعىن تۋدىردى دەگەن بولجام ايتىلادى. «ستيۋاردەسسا ءتۇنى» كىتابىنىڭ تاعدىرى دا سوعان ۇقسايدى، ولگا كۋچكينانىڭ وزگە كىتاپتارىن شىعارىپ جۇرگەن ادەبي جۋرنالدار دا، باسپالار دا كرەملدىڭ قاھارىنان قاۋىپتەنىپ قولجازبانى قابىلداماي قويعان. كىتاپ ينتەرنەت- دۇكەندەردە عانا بار.
درۋجوچەك پەن دجوكوندا ەندى بىرگە وتاسا المايمىز دەپ ۇيعارادى. اجىراسۋ قارساڭىنداعى ءتۇنى ەكەۋى ۇزاق اڭگىمەلەسەدى، ايەل كەيىپكەر ۇزاق جىلدارعا سوزىلىپ، وسىلاي قايعىلى اياقتالعان نەكەسى تۋرالى ويلايدى.. .
ولگا كۋچكينانىڭ كىتاپ يدەياسى تۋرالى ايتقاندارى:
- بۇل مۇلدە عاجايىپ جاعداي. تۇرمىسقا شىعىپ، ەرىمەن 33 جىل وتاسقان كەلىنشەك كەنەت ءبارى ءبىتتى دەپ مالىمدەيدى. الدەبىر باعدارلامانى ورىنداپ بىتكەن زاۋىت سياقتى ەكەۋى دە ءوز باعدارلاماسىن اياقتاپ، ايىرىلىسادى.
- ءار بەس مينۋت سايىن بۇزىلىپ جاتقان مۇنداي نەكەلەر كوپ قوي.
- ءبىراق ەكەۋى كامەرانىڭ الدىنا بۇلاي شىعىپ، ءبارى ويلاستىرىلعان، كۇلىمسىرەپ، ايتىلۋى ءتيىس سوزدەرى ابدەن ەكشەلگەن مۇنداي جاعداي كۇندە بولا بەرمەيدى. ەكەۋى ءبارىبىر ەرەكشە جۇپ، ول - مەملەكەت باسشىسى.
- رەسەي تاريحىندا شىنىمەن مۇنداي جاعداي بولماپتى.
- پۋتين بيلىككە كەلگەن كەزدە جاقىن تانىس ءبىر كىسى، فيزيوگنوميست مامان ماعان «مىنا مىرزادان كورەسىندى كورەمىز ءالى» دەگەن ەدى. سودان الگى مىرزانىڭ ءومىرىن باقىلاي باستادىم، ول جازۋشى رەتىندە قىزىعۋشىلىعىمدى وياتتى. ول - قازىر دە قىزىعۋشىلىق تۋدىراتىن كەيىپكەر. ونى باقىلاي باستادىم، ال سوسىن وعان قاتىستى بۇكىل تاقىرىپتار جازىلىپتى، ءبىراق ماحابباتقا قاتىستى ءومىرىن ەشكىم قوزعاماپتى دەپ ويلادىم. بۇل تاقىرىپتى قوزعاعانىم ءۇشىن سىباعامدى الدىم - كىتابىمدى ەشكىم شىعارعىسى كەلمەيدى.
- بۇل دەرەكتى بولعانىمەن، جانرى رومان بولعاندىقتان، وقىرمان شىنى قايسى، ويدان شىعارىلعانى قايسى انىقتاپ الۋى ءتيىس. كىتاپتا، مىسالى پۋتين مەريادا سوبچاكتىڭ جانىندا جۇمىس ىستەپ ءجۇرىپ، قىمبات ءۇي سالادى، ءبىراق ءورت شىعىپ، الگى ۇيدەن ءبىر شابادان تولى دوللاردى الىپ شىعا الماي قالادى. بۇل قيالدان تۋعان با الدە فاكتى مە؟
- بۇل - فاكت. نەگىزى، بۇل كىتاپتا كەيبىر ناقتى وقيعالار ويدان قۇراستىرىلعان سيۋجەتپەن ارالاسىپ كەتكەن. ال الگى وقيعا - تازا شىندىق. ال ليۋدميلا پۋتينا 8 -ناۋرىز مەرەكەسى قۇرمەتىنە قوناقاسى بەرگەنى ويدان شىعارىلعان. ال پۋتينمەن ۇرسىسىپ جۇرگەن كەزىندە ليۋدميلا پۋتيناعا قىرىنداۋعا تىرىسقان جىگىتتىڭ بولعانى - شىندىق، كەيىن ول مۇمكىن مۇنى ارانداتۋ ارقىلى ادامداردى تەكسەرۋدى جاقسى كورەتىن پۋتين ادەيى ۇيىمداستىرعان شىعار دەپ ويلايدى.
- ال كۇيەۋىنىڭ ك گ ب- دا جۇمىس ىستەيتىنىن پۋتينا بىلمەگەنى، كۇيەۋى وعان قىلمىستىق ىزدەستىرۋ بولىمىندە جۇمىس ىستەيمىن دەپ ايتقانىنا سەنگەنى شىندىق پا؟
- بۇل - شىندىق.
- ءسىز، ارينە ايەل جاعىنداسىز، كەيىپكەرىڭىز ءبىلىمدى، سۇيكىمدى، جاس كەزىندە كورىكتى بولعان، ونىڭ ويلاۋ ستيلى - ەر ادامدارعا ءتان قيسىنمەن ءارى قاتال دەپ جازاسىز.
- ءيا، ءبىراق ونى ويدان شىعاردىم. نەگىزى، كەيىپكەرلەردى، ولاردىڭ ءومىرى تۋرالى ويدان شىعارۋ - قىزىق نارسە. كىتاپتا ايەل كەيىپكەر ءوز تاعدىرى جايلى اڭگىمەلەيتىن بىرنەشە تاراۋ بار. بۇل كەيىپكەردىڭ مىنەزىن تەرەڭ تانۋعا كومەكتەسەتىن جازۋشى نابوكوۆتىڭ ءتاسىلى.
ونىڭ قولىنداعى بيلىگى كۇشەيدى. ونىڭ ايەلى ەلدە تاراپ جاتقان وتىرىكتى ايتەۋ ءبىر كۇنى سەزە باستاۋى ءتيىس ەدى. مەنىڭشە، كەيىپكەرىم بۇعان وسىنداي رەاكسيا تانىتتى.
- ءسىز اجىراسۋ - ونىڭ ەمەس، ايەلىنىڭ باستاماسى دەپ جازاسىز...
- مەندە اجىراسۋدى ايەلى ۇسىنعان دەگەن مالىمەت بار.
- ال سەبەپتەرى قانداي؟
- ويتكەنى ايەلىنىڭ ءتوزىمى تاۋسىلدى، ونىمەن ارى قاراي بىرگە بولا المايتىن بولدى. بۇل جايلى وتە از ايتامىن. ول جەردە وزگە ايەل تۋرالى ايتىلاتىن ءۇش تۇس قانا بار. سارىجاعال باسىلىمداردىڭ تاسىلىنە ۇرىنعىم كەلمەدى.
- ءبىراق لەنين تۋرالى جازعان كەزدە ونىڭ كوڭىلدەسى ينەسسا ارماندقا كوپ كوڭىل ءبولىپ ەدىڭىز عوي.
- جازعاندارىمنىڭ ىشىندە ستالين مەن نادەجدا الليلۋيەۆا ەكەۋىنىڭ تاعدىرىنا كوپ ءمان بەردىم. ونى جازۋ وڭايىراق بولدى، ويتكەنى ولار - و دۇنيەلىك بولىپ كەتكەن كىسىلەر، ال مىنا كىتاپتا كوزى ءتىرى ادامدار تۋرالى جازامىن. سوندىقتان قيىن، ءبىراق قىزىعىپ ىستەگەن جۇمىس بولدى.
- ءسىز پۋتيندەر وتباسى درەزدەننەن كەتكەن كەزدە نەمىس قۇربىسى ليۋدميلاعا «ۇلى تۇلعالار جانىندا بولعان دارىندى ايەلدەر» ("ودارەننىە جەنشينى ۆ تەني ۆەليكيح مۋجچين") دەگەن كىتاپتى سىيعا تارتقان دەپ جازاسىز. ول دۇرىس سىيلىق تاڭداعان با؟ ليۋدميلانى دارىندى، پۋتيندى ۇلى تۇلعا دەۋگە بولا ما؟
- پۋتين - باقىلاۋعا، سيپاتتاۋعا تۇراتىن تۇلعا. ليۋدميلا پۋتيناعا كەلسەك، ونىڭ بەينەسىن ويدان قۇراستىردىم، ول - زەرتتەلمەگەن، ويدان شىعارىلعان بەينە. ونىڭ قانداي جان ەكەنىن بىلمەيمىن. ونى كورۋدىڭ ءساتى ءبىر-اق رەت ءتۇستى. ونى گورباچەۆ قورى وتكىزگەن كونفەرەنسيادا كوردىم، ءۇزىلىس كەزىندە كەلدى. ماعان تاياۋ جەردە وتىردى، مەن ونى سىرتىنان باقىلاپ وتىردىم. ءبىزدىڭ ماماندىق يەلەرى الدەبىر بولماشى نارسەدەن، الدەبىر ايتىلعان سوزدەن، بەت-الپەتىنىڭ قيمىلى سياقتى بولىكتەردەن تۇتاس نارسە قۇراستىرا الادى. مۇندايدا قاتتى قاتەلەسۋگە، وتىرىككە جول بەرەتىن، ءدوپ باسپاي قالاتىن كەزدەر بولادى. ءبىراق بىرنەشە ءتىل بىلەتىنى سياقتى ناقتى دەتالدار دا كوپ. كىتاپتا ول «جاۋىن» دەگەن ءسوزدىڭ يسپانشا، فرانسۋزشا اۋدارماسىن ەرمەك ەتەدى. ول كىسى بۇرىن ناشار كيىنەتىن، اۋەلگىدە تالعامى ناشار بولىپ، كەيىن جوندەلدى ءارى بۇل - شىندىق. ونىڭ مىنەزىن وسىنداي ۇساق-تۇيەكتەن قۇراستىردىم. مەن پۋتينگە تويتارىس بەرۋگە قابىلەتتى ايەلدىڭ جاسىق بولعانىن قالامادىم، بۇل قاتە بولار ەدى. شىن مانىندە، ول مىنەزدى ايەل. مۇنى اپاتقا ۇشىراعان كەزدە ءوزىن قالاي ۇستاعانىنان، ءۇي شارۋاسىمەن قالاي اينالىسقانىنان بايقاۋعا بولادى، پۋتينمەن وتاسۋدى ول قىزمەت ەتۋ دەپ قابىلداعانى دا شىندىق شىعار. بۇل بەينە وسىلاي تام-تۇمداپ جيناقتالدى.
- ايەلى ونىمەن تايتالاستى دەيسىز. ەكەۋىنىڭ كەيىنگى جىلدارداعى نەكەدەگى قارىم-قاتىناسىن تارتىس دەۋگە بولا ما؟
- مەنىڭشە، بولادى. ال اجىراسۋ- مۇنىڭ دالەلى.
- ەكەۋىنىڭ اراسىنا قاشان سىزات ءتۇستى؟
- ايتۋ قيىن، مۇنى بىلمەيمىن.
- ءسىز كۇيەۋى بيلىككە ماستانىپ كەتپەسىن دەپ قۇدايعا سىيىندى دەپ جازاسىز.
- ونىڭ قولىنداعى بيلىگى كۇشەيدى. ونىڭ ايەلى ەلدە تاراپ جاتقان وتىرىكتى ايتەۋ ءبىر كۇنى سەزە باستاۋى ءتيىس ەدى. مەنىڭشە، كەيىپكەرىم بۇعان وسىنداي رەاكسيا تانىتتى. مەنىڭشە، بۇل شىندىققا جاناسادى. ويتكەنى ونىڭ ومىرىندە پايدا بولعان ايەلدەردەن بولەك، «كۋرسك» سۇڭگۋىر قايىعى اپاتى، بەسلانداعى وقيعا سياقتى جاعدايلار دا بار. ونى بۇل جايتتار مازالاعانى انىق.
- ءسىز ول كۇيەۋىنىڭ قىلىعىن قۇپتامادى دەپ ويلايسىز با؟
- مەنىڭ كەيىپكەرىم قۇپتاعان جوق.
- پۋتيندى نەلىكتەن دجوكوندا دەپ اتادىڭىز؟
- دجوكوندانىڭ پورترەتىنە مۇقيات قاراساڭىز، پۋتيننىڭ جىميىسىنا ۇقسايتىنىن بايقايسىز، ەكەۋى قاتتى ۇقسايدى. كىتاپتىڭ اياعىنا قاراي ستەندال سيندرومى دەگەننىڭ نە ەكەنى تۇسىندىرىلەدى. بۇل - وتە قورقىنىشتى، ادامنىڭ قانىن سوراتىن ۆامپير. مەنىڭشە، بۇل وتباسىندا دا سولاي بولعان سياقتى. دجوكونداعا ۇقساستىعى مەنى وسى مىنەزدى اشسام دەگەن ويعا جەتەلەدى. بۇل ادامدا ۆامپيرلىك قاسيەت بار. ءبىر قىزىعى، مەن پۋتينمەن دە ءبىر رەت كەزدەستىم، بۇل پرەمەر-مينيستر بولىپ بيلىككە ەندى كەلگەن كەزى بولاتىن. ول ورىس پ ە ن- ورتالىعىنا كەلىپ، جازۋشىلارمەن كەزدەسكەن. الگى كەزدەسۋدى ديكتوفونعا جازىپ الىپ، سول كەزدە جۇمىس ىستەگەن «كومسومولكا» گازەتى جاريالاعان بولاتىن. ونىڭ سوزدەرى تىڭداپ وتىرعاندا ماعان وتە قىزىق، وتە ماعىنالى سياقتى كورىنگەن، ءبىراق جازعانىمدى وقىپ شىققاندا مۇلدە كوڭىلىم تولماعان.
ويتكەنى الدەبىر ۇساق- تۇيەك دۇنيەلەردى ايتىپتى. مەن ونىڭ بويىندا وزگە كەمشىلىكتەرىن بۇركەمەلەپ تۇراتىن الدەبىر سۇيكىمدىلىك بار دەپ ويلاعانمىن. مەنىڭشە، ول بىرگە جۇمىس ىستەپ، ارالاساتىن، بىرگە تۇراتىن كەيىپكەرلەردى دە وسىلاي ەلىكتىرەدى.
- ەلتسين ونى مۇراگەرى دەپ جاريالاماق دەگەندى ايەلىنەن جاسىرعانى شىندىق پا؟
- شىندىق.
- ءبارىن جاسىراتىنىن قايران قالدىرادى. ول ومىرىندەگى ەڭ ماڭىزدى جايتتردى - ايەلىنەن، ال وتباسىنا قاتىستى نارسەلەردى قوعامنان جاسىرادى. بۇل قىلىعىن ك گ ب- دا جۇمىس ىستەگەندىكتەن دەپ تۇسىندىرۋگە بولادى، ءبىراق ونىڭ كۇدىكشىلدىگى تۋعان قىزىن مويىنداۋدان باس تارتقانعا دەيىن جەتكەن. وتباسىنا قاتىستى جايتتاردى ول نە سەبەپتى جاسىرادى؟
- مۇنىڭ ەكى سەبەبى بار: ءبىرى - مىنەزىنىڭ ەرەكشەلىگى، ءبىرى - ماماندىعىنىڭ اسەرى. ەكەۋى ەندى عانا تانىسىپ، كەزدەسە باستاعاندا ول نەمەن اينالىساتىنىن سۇراعاندا «تۇسكە دەيىن ۇستايمىز، تۇستەن كەيىن بوساتامىز» دەپ جاۋاپ بەرگەن. بۇل ونىڭ قالجىڭداعان ءتۇرى. ول - ءبارىن قۇپيا ۇستايتىن جان.
- ول سىزگە بيلىك قۇمار ادام سياقتى بولىپ كورىنە مە؟
- مەنىڭشە، ول وتە اقىلدى، وتە تەرەڭ ادام. الگى كىتاپتى جازىپ بىتكەن سوڭ ونى جاقىن ادامدارىمنىڭ كەيبىرىنە وقۋعا بەرگەنمىن. بەلگىلى جۋرناليست قۇربىم «قازىر سايلاۋ بولسا ول كىسىگە ونداعان مىڭ داۋىس قوسىپ بەرەتىندەي كىتاپ جازىپسىڭ» دەگەن بولاتىن. ول كىتاپتى قاتتى سىنادى. ال پۋتيندى بىلەتىن تاعى ءبىر تانىس ايەل «مىنا كىتاپتى وقىسا، ول اسىلىپ قالادى» دەدى. دەمەك ونىڭ جۇرەگىنىڭ تۇكپىرىندە ءبىز بىلمەيتىن، سول كۇيى بىلمەي كەتەتىن كىسىلىك قاسيەت جاسىرۋلى. ونىڭ جاتتىقتىرۋشىسى قايتىس بولعان ەپيزود ەسىڭىزدە مە...
ول الدەبىر عيماراتتىڭ جانىمەن جالعىز كەلە جاتىر، جانىندا ەشكىم جوق. مەن بۇل جارناما ءۇشىن جاسالعان فوكۋس ەمەس، شىن جۇرەكتەن شىققان ارەكەت دەپ ويلايمىن. بۇعان قوسا، ونىڭ گانديدەن وزگە اڭگىمەلەسەتىن ەشكىم جوق دەگەنى دە شىندىق، مۇنى كىتاپتا جازدىم . ويتكەنى ونىڭ جالعىزدىعىن برودسكي تارتقان جالعىزدىقتىڭ ازابىمەن عانا سالىستىرا الامىن.
- ولگا، پۋتيندى برودسكيمەن سالىستىرعان مىنا ءسوزىڭىزدى كەشپەيدى.
- شىن ايتامىن. مەنىڭشە، ول قاتتى جالعىزسىرايدى. الدەبىر كەيىپكەر تۋرالى، ءتىپتى جاعىمسىز كەيىپكەر بولسىن، جازا باستاعاندا وعان ەرىكسىز جانىڭ اشي باستايدى. مەن ونىڭ سويلەگەن سوزدەرىن، مىسالى ۆلاديمير كنازعا قىزىل الاڭ جانىنا قويىلعان ەسكەرتكىشكە قاتىستى ايتقانىن ەستىگەن كەزدە جەك كورىپ كەتەمىن. پۋتيننىڭ ساياساتىنا قاتىستى پىكىرىم بۇرىنعىسىنشا قالادى، كوزقاراسىمدى وزگەرتپەيمىن. ءبىراق ساياسات ءبىر بولەك، ال ادام ءبىر بولەك، مەن ادام تۋرالى جازدىم.
- ونىڭ بەينەسى ونشا سۇيكىمدى ەمەس بولىپ شىققان دەگەن ەكىنشى قۇربىڭىزعا قوسىلامىن. ەگەر ول وقىسا، اسىلىپ قالماسا دا، كىتاپ كوڭىل- كۇيىن بۇزار ەدى.
- سولاي شىعار. سوندىقتان ونى باسپادان شىعارۋدان، باسشىمىزدىڭ كوڭىل- كۇيىن بۇزۋدان قورقادى. دوستاسىپ كەتكەن باسپالاردىڭ ءوزى كىتاپتى شىعارۋعا قورقامىز دەپ ماعان اشىق ايتتى.
- ءيا، ونىڭ پارانوياعا بەيىم جان ەكەنىن، كەكشىل مىنەزىن ەسكەرگەندە...
ال ەڭ باستىسى، قازىر كەك الۋ وڭاي بولىپ كەتتى - قۇر تۇرمەگە قاماپ قويمايدى، ودان دا جامان بىردەڭە ىستەۋى مۇمكىن، بۇل دا ونىڭ «ەڭبەگى». ادام ءومىرى تۇككە تۇرعىسىز بولىپ قالدى عوي.
- قاستاندىق جاسايدى دەپ قورىقپايسىز با؟
- قازىر ەشتەڭەدەن قورىقپايمىن. ءبىراق قورقاتىن شىعارمىن... كىتاپتاعى مىنا ەپيزودقا كوڭىل اۋداردىڭىز با، بىلمەيمىن - ولار گەرمانيادا تۇرعان كەزدە قايتا قۇرۋ باستالعان، سوندىقتان ولاردىڭ كومپانياسىنىڭ ورتاسىندا كوپ نارسەلەر ايتىلعان.
- ءتىپتى سوۆەتكە قارسى سوزدەر ايتقان.
- ءيا. ول «سوۆەت وداعىندا زاڭ جوق، ءمىنسىز قوعامدىق جۇيە قۇرىلعان ا ق ش- تان ۇلگى الۋ كەرەك» دەگەن. مۇنى وقىعان كەزدە ادام قالاي وزگەرەدى دەپ ويلادىم.
- ءسىز ول كەزدە دە، قازىر دە وعان وزگە ادامدارعا ءامىرىن قۇپيا جۇرگىزۋ ۇنايتىن دەپ جازاسىز. مىنە، وسى وزگەرىسسىز قالعان.
- ءيا، بۇل - ءار ادامنىڭ كىم ەكەنىن كورسەتەتىن جەكە قاسيەت.
دميتري ۆولچەكتىڭ ماقالاسى ورىس تىلىنەن اۋدارىلدى.
ايجان ورالعازينا
دەرەككوز «ازاتتىق راديوسى»
