قازاقتىڭ ۇلىلارى بەينەلەنگەن تەڭگەنى قايتا ەنگىزۋگە بولادى - مەڭدىباي الين
وسىدان تەڭگەنىڭ العاشقى نۇسقاسى - بۇرىنعى پورترەتتىك سەريالار ەسكە تۇسەدى. «شىندىعىندا، پورترەتتىك سەريانى ادامدار جاقسى قابىلدايدى. نەگە؟ سەبەبى ونداي بانكنوتتار حالىققا جاقىن، ازاماتتاردىڭ ونداي اقشاعا دەگەن سەنىمى كۇشتى. بۇل - مەنىڭ جەكە پىكىرىم. ال پورترەتتىك سەريانى شىعارۋ، يا بولماسا، شىعارماۋ ماسەلەسى ديزاينەرلەرگە بايلانىستى. ءبىز ولاردىڭ ۇسىنعان ۇلگىلەرىنە قارايمىز»، - دەدى دينا عاليەۆا جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتىندا. وسىعان بايلانىستى ءبىز تەڭگەنىڭ العاشقى ۇلگىلەرىن سالعان اۆتورلاردىڭ ءبىرى - مەڭدىباي الينمەن اڭگىمەلەسىپ، حالىقتىڭ كوڭىلىنەن شىققان ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ سەرياسىن قايتا اينالىمعا ەنگىزۋ ماسەلەسى توڭىرەگىندە وي قوزعاعان ەدىك. ءوز سوزىندە «تەڭگەنىڭ اكەسى» اتانعان ديزاينەر بەرتىن كەلە بانكنوتقا تۇسكەن الاقاننىڭ ماعىناسىن دا ءتۇسىندىرىپ بەردى.
- مەڭدىباي قويشىباي ۇلى، حالىق اراسىندا تەڭگەنىڭ العاشقى ۇلگىلەرىنە دەگەن ساعىنىش سەزىمى بار. ۇلتتىق ۆاليۋتا تۋرالى اڭگىمە قوزعالسا، قازاقستاندىقتار العاشقى بانكنوتتاردى ەسكە الىپ، ونى قايتا ەنگىزسە ەكەن دەگەن تىلەكتەرىن ءجيى ايتادى. جالپى وسى پورترەتتىك سەريانى اينالىمنان الىپ تاستاۋدىڭ سەبەبى نەدە بولدى؟
- جالپى اقشا بانكنوتتارىنىڭ وزگەرۋى قورعانىس ەلەمەنتتەرىنە بايلانىستى عوي. بۇدان بولەك، ساياسات تا بار. بانكتىڭ ساياسي- ەكونوميكالىق باعىتىنا دا تىكەلەي قاتىستى. باستاپقىدا پورترەتتىك سەريالار شىققاندا بۇعان ۇركە قاراعاندار دا بولعان. «قازاق حالقىنىڭ ۇلىلارى قولدان- قولعا كوشىپ جۇرەدى. اقشا كىرلەنەدى، جەردە جاتادى» دەگەن اڭگىمەلەر كوپ بولدى. سودان ادامدار ەكىگە ءبولىنىپ، پىكىرتالاستار تۋىندايتىن.
سوسىن تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە بار. بۇگىندە قولما- قول اقشا اينالىمى سالاسىندا حالىق بانكومات سياقتى اپپاراتتاردى كەڭىنەن قولدانادى. وعان تەحنيكالىق جاعىنان سايكەس كەلەتىن اقشا بولۋى قاجەت. ماسەلەن، بانكومات 6-7 جىل بۇرىن شىققان بانكنوتتاردى قابىلداماۋى مۇمكىن. سول سەبەپتى تەحنيكالىق زامان تالابىنا ساي ۆاليۋتانىڭ ديزاينى دا وزگەرىپ وتىرادى.
- سوندا قالاي؟ قازاقتىڭ ۇلى تۇلعالارى بەينەلەنگەن بانكنوتتاردى شىعارساق، ونى بانكومات قابىلداماي قويا ما؟ جوق، الدە ونداي سۋرەتتەر قورعانىس تالاپتارىنا ساي كەلمەي مە؟
- جو- جوق، بۇل اكسيوما ەمەس. ول پورترەتتىك سەريا بولا ما، ارحيتەكتۋرا بولا ما نەمەسە پەيزاج بولا ما، بۇنىڭ بارلىعى - ديزايننىڭ ەلەمەنتتەرى عانا. الايدا بەلگىلى ءبىر ەلەمەنت جىلدار بويى وزگەرىسسىز قايتالانۋى ءتيىس دەگەن تالاپ تا جوق. ول كەز كەلگەن ونەر سياقتى ۇنەمى وزگەرىپ وتىرادى. ماسەلەن، شۆەيتساريالىق بانكنوتتا تازا ابستراكت بەينەلەنگەن. قازىرگى كەزدە ول ەلدىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسى قول مەن الاقاننىڭ يشارا بەلگىلەرىنە ارنالعان. ەستەرىڭىزدە بولسا، 2006 -جىلى بىزدە دە وسى ىسپەتتى بانكنوتتار شىققاندا بارلىعى بىردەي ونى دۇرىس قابىلداي العان جوق. الاقانعا قاتىستى تەرىس رەاكتسيالار دا بولدى. ەندى، اقشا ديزاينى سالاسىنداعى جاڭالىقتاردى ءبارى بىلە بەرمەيدى عوي. سوندىقتان الاقانى بار ءبىزدىڭ ۆاليۋتامىزدىڭ ءمان- ماعىناسىن اركىم ءارقالاي ءتۇسىنىپ، سان- ساقا جۇگىرتتى.
- دەمەك، ءبىز ول الاقاندى باتىستان الدىق پا؟
- جوق، الاقان - بۇل ەجەلدەن كەلە جاتقان بەلگى. باتىس قازاقستان وبلىسىندا تابىلعان پەتروگليفتەردە ونداي الاقاندار ءجيى كەزدەسەدى. الاقاننىڭ ماعىناسى - سەنىم، دوستىق پەن اشىق قوعامنىڭ بەلگىسى. ول جايىندا تالاي رەت ايتىلدى، جازىلدى دا. كەرەك بولسا، قازىر شۆەيتساريانىڭ بانكنوتىندا ەكى بىردەي قول بار. بىرەۋى سۋدى بىلدىرسە، ەكىنشىسى اۋانىڭ بەلگىسى ىسپەتتى.
- سوندا بۇگىندە قول بولسىن، الاقان بولسىن، بۇرىنعى پورترەتتىك سەريا بولسىن، ەشبىر قيىندىقسىز قايتا شىعارۋعا بولادى. سولاي ما؟
- البەتتە، ونەردە شەكتەۋ جوق. قازاقتىڭ تاريحىن جازعان ۇلى تۇلعالار ەل جادىندا ويىپ تۇرىپ ورىن العان. وعان ەشكىم داۋ ايتپاس. ونداي بانكنوتتاردى شىعارۋدا تەحنيكالىق جاعىنان دا ەشقانداي قيىندىقتار بولمايدى دەپ ويلايمىن. ونىڭ ءبارى بىزدە بار. ەڭ باستىسى، دىتتەگەن يدەيانى شىعارماشىلىق جاعىنان دۇرىس ىسكە اسىرا ءبىلۋ كەرەك. قالعانى قيىن ەمەس.
- اقشا سالۋدىڭ حاس شەبەرى بولعاننان كەيىن سىزدەردى قاتتى باقىلاۋدا ۇستاعان شىعار؟
- كەڭەس ۇكىمەتى كەزىندە رۋبلدىڭ زاڭسىز كوشىرمەسىن جاساعانى ءۇشىن قاتاڭ جازا قولدانىلاتىن. سول سەبەپتى جالعان اقشا جاساۋشىلار دا از بولدى. ءالى ەسىمدە، جالعان اقشا جاساۋعا بايلانىستى بىرنەشە اتىشۋلى سوت پروتسەستەرى ءوتتى. سونىڭ ءوزى بۇكىل وداققا جاريالانىپ، ونداي ارەكەتكە بارامىن دەۋشىلەردىڭ ايىلدارىن تارتۋىنا سەبەپ بولدى.
- ال قازاقستان وداقتىڭ قۇرامىنان شىعىپ، تاۋەلسىزدىگىن العاننان كەيىن جالعان اقشانى جاساۋ سالاسىنداعى قىلمىستىق زاڭناما ساقتالدى ما؟
- ارينە، تاۋەلسىز مەملەكەت بولىپ ءبولىنىپ شىققاننان كەيىن دە جالعان اقشا جاساۋ ارەكەتتەرى ءۇشىن قىلمىستىق جازا قاتاڭ بولدى. ارتىنان قازاقستان وسى سالاداعى حالىقارالىق تاجىريبەنى ەنگىزىپ، ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ قورعاۋ ەلەمەنتتەرىن كۇشەيتە ءتۇستى.
- اڭگىمەڭىزگە راقمەت!
اڭگىمەلەسكەن ارمان اسقاروۆ
