رەزەرۆتىك ۆاليۋتا دەگەنىمىز نە؟ نەمەسە قىتاي اقشاسى يۋان تۋرالى ءسوز

ح ۆ ق- نىڭ اقپاراتىنا قاراعاندا، 42 پايىزدىق دوللار مەن 31 پايىزدىق ەۋروعا قاتىستى يۋان 11 پايىز سالماق يەلەنەتىن بولادى. وسىلايشا ءوزىنىڭ ماڭىزى جاعىنان قىتاي اقشاسى دوللار مەن ەۋرودان كەيىنگى ءۇشىنشى ورىنعا شىعىپ وتىر دەۋگە تولىق نەگىز بار.

SDR سەبەتىنىڭ ۇلعايۋى - SDR، قور، قىتاي جانە حالىقارالىق اقشا جۇيەسى ءۇشىن ماڭىزدى تاريحي كەزەڭ. ەۋرودان كەيىن العاش رەت سەبەتكە جاڭا ۆاليۋتا قوسىلىپ وتىرعاندىقتان بۇل قور ءۇشىن ايتارلىقتاي ىلگەرىلەۋشىلىك بولىپ تابىلادى، دەپ اتاپ كورسەتتى حۆق باسشىسى كريستين لاگارد وسى وقيعاعا قاتىستى سويلەگەن سوزىندە.

ايتا كەتۋ كەرەك، يۋاندى حۆق سەبەتىنە قوسۋ تۋرالى شەشىم قىتاي ۆاليۋتاسىنىڭ حالىقارالىق ساۋدا مەن قارجى جۇيەسىندەگى سوڭعى جىلدارى وسە تۇسكەن رولىنە بايلانىستى 2015 -جىلى قابىلدانعان بولاتىن. وسى ورايدا ەۋرونىڭ قوسىلۋىنا بايلانىستى حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى سەبەتىنە بۇعان دەيىن 1999 -جىلى وزگەرىس ەنگەنىن دە ەسكە سالا كەتكەن ارتىق ەمەس.

ەندى رەزەرۆتىك ۆاليۋتا دەگەنىمىز نە جانە ونىڭ ارتىقشىلىعى نەدە دەگەن ساۋالعا از- كەم توقتالا كەتەيىك.

رەزەرۆتىك ۆاليۋتا دەگەنىمىز بىلايعى بۇكىل ەلدەردىڭ ورتالىق بانكتەرىنىڭ ۆاليۋتالىق رەزەرۆتەرىندە جيناقتالاتىن الەمدە جاپپاي تانىلعان، دالىرەك ايتقاندا، مويىندالعان ۆاليۋتا بولىپ تابىلادى. ول ينۆەستيتسيالىق اكتيۆ قىزمەتىن اتقارىپ، ۆاليۋتالىق پاريتەتتى انىقتاۋ ءتاسىلى رەتىندە قىزمەت ەتەدى، قاجەت بولعان جاعدايدا ۆاليۋتالىق ينتەرۆەنتسيالار جۇرگىزۋ قۇرالى رەتىندە، سونداي- اق، بالكىم ەڭ ماڭىزدى ەرەكشەلىكتەرىنىڭ ءبىرى دە وسى بولار، حالىقارالىق ەسەپ ايىرىسۋلار ءۇشىن پايدالانىلادى. قاراپايىم تىلمەن ايتار بولساق، ءسىزدىڭ قالتاڭىزعا يۋاندى سالىپ الىپ دۇنيە ءجۇزىنىڭ كەز كەلگەن ەلىنە ساپار شەگۋىڭىزگە بولادى. كەرەك بولعان كەزدە جاڭاعى قالتاڭىزداعى يۋانىڭىزدى ۆاليۋتا ايىرباستاۋ پۋنكتىنە بارىپ، قولما-قول سول ءوزىڭىز جۇرگەن مەملەكەتتىڭ اقشاسىنا ايىرباستاپ الا قوياسىز. سوندىقتان دا كەيدە رەزەرۆتىك ۆاليۋتا دەگەن ءسوز حالىقارالىق ساۋدا- ساتتىقتا نەعۇرلىم جيىرەك پايدالانىلاتىن اقشا دەگەندى دە بىلدىرەدى.

بۇعان دەيىن رەزەرۆتىك ۆاليۋتالار نەگىزىنەن ساۋدا رىنوكتارىندا (مۇناي، التىن جانە باسقالار) ەسەپ ايىرىسۋ قۇرالى رەتىندە پايدالانىلىپ كەلدى. دەگەنمەن، سوڭعى ۋاقىتتارى، اسىرەسە، ازيا ەلدەرىندە رەزەرۆتىك ۆاليۋتالار ءوز ۆاليۋتالارىن السىرەتۋ ارقىلى ەكسپورتتىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن كۇشەيتۋ ماقساتىندا التىن- ۆاليۋتا رەزەرۆتەرىن قورلاندىرۋ ءۇشىن، سونىمەن قاتار، قارجى داعدارىسى تۋىنداي قالعان جاعدايدا رەزەرۆ رەتىندە دە پايدالانىلادى.

رەزەرۆتىك ۆاليۋتانىڭ مارتەبەسى دە ايتارلىقتاي جوعارى، سوندىقتان ول ونداي ۆاليۋتاعا يە ەل ءۇشىن ايتارلىقتاي ارتىقشىلىقتار دا بەرەدى. ماسەلەن، ول ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ تولەم بالانسىنىڭ تاپشىلىعىن جابۋ، الەمدىك رىنوكتاعى باسەكەلەستىك كۇرەستە ۇلتتىق كورپوراتسيالاردىڭ پوزيتسيالارىن نىعايتۋعا ىقپال ەتۋ مۇمكىندىگىنە يە.

سونىمەن بىرگە، اقشالارى رەزەرۆتىك ۆاليۋتالار قاتارىنا قوسىلعان ەلدەرگە ۆاليۋتا تۇراقتىلىعىنا قولداۋ كورسەتۋدە، ۆاليۋتالىق جانە ساۋدا شەكتەۋلەرىن الىپ تاستاۋدا، تولەم بالانسىنىڭ تاپشىلىعىن جويۋ بويىنشا شەشىمدەر قابىلداۋدا بەلگىلى ءبىر جاۋاپكەرشىلىكتەر دە جۇكتەلەدى.

ەگەر رەزەرۆتىك ۆاليۋتالاردىڭ تاريحىنا از- كەم توقتالا كەتەر بولساق، العاشىندا حالىقارالىق ەسەپ ايىرىسۋلاردا ۇستەمدىك ءرولدى يەلەنگەن اعىلشىننىڭ فۋنت ستەرلينگىنىڭ رەزەرۆتىك ۆاليۋتا ءرولىن اتقارعانىن ايتا كەتۋ قاجەت. ءبىراق 1944 -جىلى برەتتون- ۆۋدس (ا ق ش) كونفەرەنسياسىنىڭ شەشىمىمەن فۋنت ستەرلينگپەن قاتار، ا ق ش دوللارى دا حالىقارالىق تولەم قۇرالى جانە رەزەرۆتىك ۆاليۋتا رەتىندە قولدانىلا باستادى. اقىرىندا دوللار كوپ ۇزاماي ايقىن باسىمدىققا قول جەتكىزىپ، العاشقى ورىنعا شىقتى.

قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قازىرگى اقشا بىرلىگى بولىپ تابىلاتىن «يۋان» ءسوزىنىڭ ماعىناسى «حالىقتىق اقشا» دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى ەكەن. ءبىر يۋان 10 جياوعا، ال ول ءوز كەزەگىندە 10 فىنگە بولىنەدى. وسىلايشا، ماسەلەن، 3,14 يۋان سوماسىن 3 يۋان 1 جياو 4 فىن دەپ ايتۋعا بولادى. قىتاي بانكنوتتارىنداعى جازۋلار ءتورت تىلدە - جۋاڭ، موڭعول، ۇيعىر جانە تيبەت تىلدەرىندە جازىلعان. ونىڭ ءوزى وسى ەلدەگى گۋاڭشي-جۋاڭزۋ، موڭعول، شينجاڭ- ۇيعىر جانە تيبەت اۆتونوميالى ولكەلەرىندە رەسمي تۇردە قولدانىلاتىندىعىن ايعاقتايدى.

ءسوز سوڭىندا بۇگىنگى تاڭدا بەس ۆاليۋتانىڭ رەزەرۆتىك ۆاليۋتا مارتەبەسىنە يە ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. ولار: جاڭادان قوسىلعان يۋاننىڭ سىرتىندا ا ق ش دوللارى، ەۋرو، فۋنت ستەرلينگ، يەنا. سونىمەن قاتار، رەسمي تۇردە رەزەرۆتىك ۆاليۋتا بولىپ سانالماسا دا شۆەيتسارلىق فرانكتى دە وسى توپقا جاتقىزۋعا بولادى. ويتكەنى، حۆق ونى الەمنىڭ جەتەكشى ورتالىق بانكتەرى رەزەرۆتەرىنىڭ ستاتيستيكاسىندا ەسكەرىپ وتىرادى. اتالعان ۆاليۋتالار ەركىن كونۆەرتاتسيالاناتىن ۆاليۋتالار قاتارىنا جاتاتىنىن دا ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك. سول سەبەپتى دە ولاردىڭ تۇراقتىلىعىن ساقتاۋ ءۇشىن ۆاليۋتا باعامىنىڭ ەركىن جىبەرىلەتىن رەجىمى قولدانىلادى.

سەيفوللا شايىنعازى، «ەگەمەن قازاقستان»

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى