شوپەننىڭ ماحابباتى
فرەدەريكتىڭ مۋزىكاعا دەگەن قابىلەتتىلىگى اناسىن عانا ەمەس، اكەسىن دە قۋانىشقا بولەدى. دارىندى بالانى اكە- شەشەسى مەيىرىمگە بولەپ، ونىڭ قابىلەتىن دامىتۋعا بارىنشا جاعداي جاسادى. پولشانى مويىنداتقان شوپەن جيىرما جاسىندا تالانتىمەن پاريجدى جاۋلاۋعا اتتاندى. شوپەن ەڭ العاشقى كونسەرتىن پاريجدە 22 جاسىندا بەردى.
جوعارى قاۋىمنىڭ ءبىر كەشىن- دە شوپەن ەر ادامدارشا كيىنگەن، ءوزىن وتە ەركىن ۇستايتىن، باسىندا قارا شلياپا، بۇرقىراتىپ شىلىم شەگىپ وتىرعان تاكاپپار ايەلمەن تانىستى. بۇل - كۇيەۋىن تاستاپ، كوڭىلدەسىمەن پاريجگە قاشىپ كەتكەن، كوڭىلدەستەرىن قولعاپشا اۋىستىراتىن جورج ساند ەدى. جورج ساند - ونىڭ لاقاپ اتى. شىن ەسىمى - اۆرورا. ول لاقاپ اتىن كوڭىلدەستەرىنىڭ فاميلياسىنان قىسقارتىپ، ويلاپ تاپقان. جورج ساندتىڭ دارىندى كومپوزيتور شوپەننىڭ مۋزاسىنا اينالارىن ەشكىم دە بىلگەن جوق. ءتىپتى شوپەننىڭ ءوزى دە بىلمەدى. ايتپەسە، «مىنا سۇيكىمسىز ايەل كىم؟ جورج ساند پا؟ ول ايەل مە ءوزى؟ ونىڭ ايەل ەكەنىنە كۇماندانام» دەگەن ءسوزدى ايتپاس ەدى.
ارادا كوپ ۋاقىت وتپەي شوپەن ءبىر ۇل، ءبىر قىزى بار، وزىنەن ءبىراز جاس ۇلكەن جازۋشى ايەلدىڭ تۇتقىنىنا اينالدى. سۇلۋ، سىمباتتى، تالانتتى، ءبىلىم- ءدى شوپەندى «توعىز جىلىن جەزوكشە جازۋشىعا جوعالتتى» دەپ ءوز زامانىندا جازعىرعاندار از بولمادى. شوپەن تانۋشىلار ءوز روماندارىن جازىپ، جاريالاپ ءجۇرىپ، باقۋاتتى جازۋشى جورج ساندتىڭ شوپەندى كۇتىپ، وعان الاڭسىز شىعارماشىلىقپەن اينالىسۋ ءۇشىن جاعداي جاساعانىن، بالاداي ەركە جاندى ەركەلەتكەنىن، قۇرت (وكپە) اۋرۋىمەن اۋىراتىن كومپوزيتوردىڭ قىرسىقتىعىن كوتەرگەنىن، قامقور بولعانىن جازادى.
شوپەن ارىق، اۋرۋشاڭ، جۇرەگى تىم نازىك، تەز جارالانعىش بولسا، كەرىسىنشە، جورجدىڭ سىرتقى بەينەسى عانا ەمەس، مىنەزى دە كەسەك ەدى. ەكەۋىنىڭ مىنەز- قۇلقىنداعى قاراما- قايشىلىققا قاراپ، كوپ ادام «بۇلار مۇلدەم بولەك ادامدار عوي، كوپ بولسا، ءبىر اي بىرگە بولار» دەدى. ءتىپتى ءپاريجدىڭ سارى باسىلىمدارى دا «.. .بۇل ەكى تۇلعانىڭ اراسىنداعى سەزىمدى ماحاب- بات دەۋگە بولمايدى! ولار ءبىر- ءبىرىنىڭ ومىرلەرىمەن ويناپ ءجۇر» دەپ جازدى.
شوپەن جورجبەن عانا شىعارماشىلىق تۋرالى ۇزاق اڭگىمەلەسە الاتىن. شىعارماشىلىقتاعى ارمان- ماقساتىن، جوسپارىن، قيىنشىلىعىن ءبارىن- ءبارىن جورجعا جاسىرماي اقتارىپ سالاتىن. ول ءوزىن وسى ايەلدىڭ قاسىن- دا عانا ەركىن سەزىنەتىن.
جورج بالزاكتىڭ شىعارماشىلىعىن وتە جوعارى باعالايتىن، بالزاك تا جورجدى جازۋشى رەتىندە قۇرمەتتەدى. شوپەن بالزاكپەن جورجدىڭ ۇيىندە قوناقتا تانىستى. ولار مۋزىكا، ادەبيەت، جالپى ونەر تۋرالى ۇزاق اڭگىمەلەسىپ، پىكىر تالاستىردى. جورج شوپەندى كوپتەگەن تانىمال تۇلعالارمەن تانىستىردى. شوپەنتانۋشىلار «ەگەر شوپەننىڭ ءومىر جولىندا جورج كەزدەسپەسە، بالكىم، شوپەن ءدال وسى شىعارمالارىنىڭ ءبارىن جازباس تا ەدى. جورج شوپەنگە مۋزىكامەن الاڭسىز اينالىسۋىنا بۇكىل جاعدايدى جاسادى. جورج تابيعاتىنان مۋزىكاعا جاقىن بولاتىن، شوپەننىڭ مۋزىكاسىن وتە جاقسى ءتۇسىندى، ال كەرىسىنشە، شوپەندى جورجدىڭ ادەبي الەمى اسا قىزىقتىرا قويعان جوق. شوپەن سەكىلدى ۇلى تۇلعانىڭ شىعارماشىلىق ەگويستىگىن تۇسىنۋگە بولادى» دەگەندى ءجيى ايتادى.
بىردە اۆرورا شوپەنگە «جوعارى قاۋىمداعى ايەلدەردىڭ بىرىنەن كەيىن بىرىنە ارناپ جازىپ شىقتىڭ. ءبىراق سەن ماعان بىردە- ءبىر شىعارماڭدى ارنامادىڭ...» دەگەن رەنىش بىلدىرەدى. سوندا شوپەن: «مەنىڭ جۇرەگىمدى جاۋلاساڭ جاۋلاعان شىعارسىڭ، ءبىراق مەنىڭ شىعارماشىلىعىما جولاۋ ويىڭا دا كەلمەسىن» دەپ جاۋاپ قاتادى.
ءبىر ساتتە ولار جان جاراسىمىن سەزىنىپ، ءبىر- ءبىرىن شەكسىز جاقسى كورىپ، ەركەلەدى، ەركەلەتتى. سوسىن ءبىر- ءبىرىنىڭ جانىن جارالاپ، ءبىرىن- ءبىرى ازاپتادى... جورج ساند تا تابيعاتىنان تالانتتى ەدى، ونىڭ دا ءوز تابىنۋشىلارى بار ەدى. اۋرۋ، قىرسىق، قىڭىر شوپەندى كۇتىپ ءجۇرىپ، ءوزىن «ءوزىمدى جوعالتىپ المادىم با؟ شىعارماشىلىقتان الىستاپ بارا جاتقان جوقپىن با؟» دەگەن ساۋالدار ءجيى مازالادى. ولار بىردە شابىت قىسىپ، شالىقتاسا، شاتتانسا، بىردە شىعارماشىلىق داعدارىستان توقىراپ، قاجىدى. ءبىر- ءبىرىن قاجاپ، شارشاتتى. دەسە دە، ولار ءبىر- ءبىرىن جاقسى كوردى، ءتۇسىندى، ءبىر- ءبىرىن شىعارماشىلىق توقىراۋدان قۇتقاردى.
بىردە شوپەننىڭ اۋرۋى كۇشەيىپ بارا جاتقان سوڭ، جورج «شوپەننىڭ دەنساۋلىعىنا پايداسى بولار» دەپ يسپانياداعى مايوركا ارالىندا دەمالۋعا ۇسىنىس جاسادى. كومپوزيتور قارسى بولمادى. جورجدىڭ ۇلى مەن قىزى، ءبارى ءبىر وتباسى بولىپ، ارالعا دەمالۋعا اتتاندى. ارالدا اۋا رايى سۋىپ كەتىپ، شوپەننىڭ اۋرۋى اسقىنىپ كەتتى. كۇندىز- ءتۇنى كۇرك- كۇرك جوتەلگەن شوپەننىڭ اۋرۋىنان شوشىنعان ءۇي يەسى ولاردى پاتەردەن قۋىپ شىقتى. شوپەننىڭ قۇرت اۋرۋىمەن اۋىراتىنىن بىلگەن جەرگىلىكتى جۇرت ولارعا پاتەرىن جالعا بەرمەدى. ارالعا كەمە وتە سيرەك كەلەتىن. دالادا قالعان ولار موناستىردا ءومىر ءسۇردى. شوپەن تانۋشىلار كومپوزيتوردىڭ ەڭ ادەمى كومپوزيتسيالارى وسى ارالدا تۋعانىن جارىسا ايتادى.
ءتىپتى كەيبىر شوپەنتانۋشىلار «شوپەن جورجبەن قارىم- قاتىناستا مورالدىق ۆامپيردىڭ ءرولىن وينادى» دەيدى. ەكەۋى دە تالانت، ەكەۋى دە ەگويست، ءبىرىن- ءبىرى جاقسى كورىپ قانا قويماي، ءبىرىن- ءبىرى قاتتى قيناعان ولاردىڭ قارىم- قاتىناسى توعىز جىلعا سوزىلدى. جورجدىڭ مۋزىكانت بولۋدى ارماندايتىن ەرەسەك ۇلى شوپەننىڭ تالانتىن قىزعانسا، جەك كورسە، ال قىزىنىڭ شوپەنگە دەگەن سەزىمى بار ەدى...
جورجدىڭ ۇلى شەشەسىنە «نە شوپەندى، نە مەنى تاڭدا!» دەپ ءۇزىلدى- كەسىلدى شارت قويدى. ارينە، جورج ساند تا انا عوي. ونى انالىق سەزىم جەڭدى. ول شوپەنمەن ايىرىلىستى. شوپەننىڭ اۋرۋى كۇننەن- كۇنگە مەڭدەپ، مەتر السىرەي بەردى. سۇيىكتىسى ءارى قامقورشىسى بولعان جورجدان ايىرىلىسۋ وعان وڭاي سوقپادى. شوپەننىڭ ءومىرىنىڭ سوڭعى جىلدارى ەكەۋىنىڭ اراسى تىم سۋىپ كەتتى. ولاردى اجىراتپاقشى بولىپ، ارالارىنا تۇسكەن ادامدار دا از بولمادى. سونىڭ ءبىرى - جورجدىڭ قىزى ەدى.
ءتىپتى شوپەن تانۋشىلار جورجبەن ايىرىلىسقاننان كەيىن كومپوزيتوردىڭ جازباي كەتكەنىن، تەك قانا جازعان شىعارمالارىن ورىنداعانىن، مۋزاسىمەن ايىرىلىسقانىنا قاتتى وكىنگەنىن ايتادى. ال كەرىسىنشە، تابيعاتىنان ەڭبەكقور جورج شوپەنمەن بىرگە ءومىر سۇرگەن كەزدە، ۇيىنەن قوناق ۇزىلمەيتىن كەزدە، كۇنىنە كەم دەگەندە التى ساعات شىعارماشىلىقپەن اينالىساتىن. شوپەنمەن ايىرىلىسقاننان كەيىن، جورج بارلىق ءوشى جازۋدا كەتكەندەي جازا بەردى، جازا بەردى. تاكاپپار، مەنمەن، ءور مىنەزدى جورج شوپەندى كۇتتى، شوپەن دە جورجدى ىزدەدى. ءبىراق ولار ءوز قولدارىمەن جازعان «زاڭنان» ، «تۇتقىننان» بوساپ كەتە المادى.
تابيعاتىنان ەركە، تابيعاتىنان نازىك، «ەرەسەك ءسابي» شوپەننىڭ پسيحولوگياسى ءوزىن ۇزاق جىل ايالاپ كۇتكەن ايەلگە تاۋەلدى ەدى. تاكاپپار ءپاريجدى از ۋاقىت- تا تامساندىرعان، تانىمال پولياكتىڭ دۇنيەسى وزىنە جەتەتىن ەدى. وعان قاي جاعىنان دا شىعارماشىلىقپەن اينالىسۋعا الەۋمەتتىك مۇمكىندىگى تولىق جەتەتىن. ءومىر بويى اناسىنىڭ، سوسىن جورجدىڭ قامقورلىعىنا ۇيرەنگەن شوپەندى ءبىر جاعىنان اۋرۋ جەڭسە، ءبىر جاعىنان دەپرەسسيانىڭ شىرماۋىنان شىعا المادى.
جورج ساندتىڭ «لۋكرەتسيا» كىتابىنان شوپەن ءوزىن تانىدى. تانىدى دا قاتتى رەنجىدى. «كنياز كارول مەن عوي. ءوزىمشىل، نارتسيستىك بەينەسىمەن جيىركەنىش تۋعىزاتىن كنياز بەينەسىمەن جازالايتىنداي مەنى جەك كورەتىن بە ەدىڭ؟ » دەگەن شوپەندى دە تۇسىنۋگە بولادى. جۇرتتار سىرتىنان كۇلىپ، مازاق ەتىپ جاتسا، كىم بولسا دا، رەنجيدى. دۇشپانى ەمەس، مۋزاسى جانىپ جاتقان وسەك- وتىنا يتەرىپ تاستادى. جالپى، مۇنى كەشىرۋگە بولا ما؟ مۋزىكا جازعىسى كەلگەن ساتتەردە دە، مۇڭايعان ساتتەردە دە، بىرەۋگە سىر اقتارعىسى كەلگەن ساتتەردە، ادامدارمەن جاي اڭگىمەلەسكىسى كەلگەن ساتتەردە دە ول جورجدى ىزدەدى. بالكىم، كەشىردى.. . شوپەن جورجدىڭ كىتاپتارىن وقىعان جوق، وقىماس تا ەدى. جۇرتتىڭ اڭگىمەلەرىنەن، گازەتتەردەگى ماقالالاردان كىتاپتا ءوزى جايلى جازىلعانىن ءتۇسىندى دە، كىتاپتى پاراقتاپ شىقتى. ارينە، بىرگە تۇرعان كەزدەرىندە جورج «سەنى مەنىڭ كىتاپتارىم قىزىقتىرمايدى. سەن مەنىڭ شىعارمالارىمدى وقىمايسىڭ» دەپ رەنجىدى. جورج دا - شىعارماشىلىق ادامى، ءوز كىتابىن وقىرمانداردىڭ تالاسا- تارماسا وقىعانىن قالايدى. ءوز زامانىندا ول وتە تانىمال، سونداي- اق «باسىنان داۋ كەتپەگەن» جازۋشى بولدى. ول، اسىرەسە، ءوز روماندارىن ءار نارسەگە وزگەشە پىكىر ايتاتىن، تەرەڭ قارايتىن شوپەننىڭ وقىعانىن قاتتى قالادى. كىتاپتارىندا ءوزىنىڭ كوڭىلدەستەرىمەن بولعان «ماحاببات حيكاياسىن» اشىق باياندايتىن سۇيگەن ايەلىنىڭ روماندارىن وقۋعا شوپەننىڭ نازىك جۇيكەسى شىداماس تا ەدى.
جورجدىڭ قىزى مەن بالاسىنىڭ شوپەنگە قارىم- قاتىناسى، رومان وقيعاسى، رەنىش... ولاردى ءبىر- بىرىنەن الىستاتا بەردى.
ولەر الدىندا شوپەن: «ول ماعان «مەنىڭ قۇشاعىمدا ولەسىڭ» دەپ ۋادە بەرىپ ەدى» دەپ جورجدى ەسىنە الدى. ءبىراق جورج شوپەننىڭ باسىن قۇشاقتاپ وتىرماق تۇگىلى، ونى سوڭعى ساپارعا شىعارىپ سالۋعا دا كەلمەدى.
P. S.
«جورجدىڭ جۇيكەسىمەن ويناعان» شوپەن مۋزىكا تاريحىندا توڭكەرىس جاساپ، بۇكىل ادامزاتتىڭ جۇيكەسىن ەمدەيتىن ۇلى تۋىندى تۋدىردى. شوپەن - ۇلىلىق، سۇلۋلىق، نازىكتىك، مەيىرىم.
اياگۇل مانتاي، ماسكەۋ
«ايقىن»
