نۇرسۇلتان نازاربايەۆ: جاۋاپكەرشىلىكتى وزىمە الامىن جانە وكىلەتتىلىگىمدى پايدالانا وتىرىپ، جارلىعىممەن پوليگوندى جابىق دەپ جاريالايمىن
«نۇرسۇلتان نازاربايەۆ 1991 -جىلدىڭ تامىزىندا قابىلداعان سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىن جابۋ تۋرالى شەشىم ايتارلىقتاي كۇردەلى، وتە جاۋاپكەرشىلىكتى جانە باتىل شەشىم ەدى. ول جاڭا ءداۋىر - يادروسىز الەمگە قاراي ىلگەرىلەۋ ءداۋىرىن اشتى. بۇل باتىل باستاما بۇكىل الەم بويىنشا قالعان ءتورت سىناق پوليگونىنىڭ قىزمەتى توقتاتىلۋىنا العىشارت جاسادى. سول كەزدەن بەرى بۇكىل الەمدەگى كوپتەگەن ءىرى ساياساتكەرلەر جاپپاي قىرىپ- جوياتىن قارۋ تۇرلەرىن سىناۋعا تىيىم سالۋدىڭ اسا ماڭىزدى ەكەنىن جاقسى سەزىندى»، - دەدى تۇساۋكەسەردە سويلەگەن سوزىندە وسى شارانىڭ مودەراتورى، تاسس باس ديرەكتورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ميحايل گۋسمان.
ول جينالعان جۋرناليستەرگە «دۇنيەنى وزگەرتكەن ءسوز» («سلوۆا، كوتورىە يزمەنيلي مير») سەرياسىمەن شىققان جاڭا كىتاپتى تانىستىردى. ونى ماسكەۋدەگى «مانن، يۆانوۆ جانە فەربەر» باسپاسى باسىپ شىعارعان. ەڭبەك سەمەي پوليگونىنىڭ جابىلۋىنا ارنالعان ارنايى ماقالامەن، سونداي- اق، پرەزيدەنت ن. نازاربايەۆتىڭ وسىدان بەس جىل بۇرىن، اتالعان داتانىڭ 20 جىلدىعىنا بايلانىستى سويلەگەن سوزىمەن اشىلعان.
قازاقستاننىڭ رەسەي ىستەرىندەگى ۋاقىتشا سەنىمدى وكىلى مارات سىزدىقوۆ كىتاپتىڭ شىعۋىنا تۇسىنىكتەمە بەرە كەلىپ، قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ سەمەي يادرولىق پوليگونىن جابۋ تۋرالى قابىلداعان شەشىمىنىڭ تاريحي ماڭىزى تۋرالى ءسوز قوزعادى: «قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىن جابۋ تۋرالى 1991 -جىلدىڭ 29 -تامىزىنداعى جارلىعى ونى الەمدىك اۋقىمداعى ساياساتكەر ەتكەن باستى شەشىمدەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. جاھاندىق يادرولىق قارۋسىزدانۋ تاريحىنداعى جاڭا ءداۋىر تۋرا وسى كۇننەن باستالعان بولاتىن. بۇگىندە دۇنيە ءجۇزى پرەزيدەنت نازاربايەۆتىڭ باستامالارىنىڭ ارقاسىندا قازاقستاندى يادروسىز الەم قۇرۋداعى كوشباسشى دەپ تانيدى».
ديپلومات كەلەسى كەزەكتە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ يادرولىق سىناقتارعا تولىقتاي تىيىم سالۋدى، يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ رەجىمىن نىعايتۋدى، سونداي- اق، پرەزيدەنت ن. نازاربايەۆتىڭ وتكەن جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 70- سەسسياسىندا ايتىلعان جانە ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ كوكتەمىندە ۆاشينگتوندا وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميتتە جاريا ەتىلىپ، تاراتىلعان «الەم. 21-عاسىر» مانيفەسىندەگى ەلىمىزدىڭ دايەكتىلىكتى كوزدەيتىن جاڭا انتيادرولىق باستامالارى تۋرالى ەگجەي- تەگجەيلى اڭگىمەلەپ بەردى.
«قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ باستاماسى بويىنشا 2006 -جىلى ورتالىق ازيادا يادرولىق قارۋدان ازات ايماق قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلسا، 2015 -جىلدىڭ 7 -جەلتوقسانىندا وتكەن بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ ماجىلىسىندە قازاقستاننىڭ باستاماشىلىعىمەن يادروسىز الەم ءۇشىن جالپىعا ورتاق دەكلاراتسياسىنا دا قول قويىلدى. سونداي- اق، ەل باسشىلىعى تاراپىنان يادروسىز الەم قۇرۋ جونىندەگى «اتوم» حالىقارالىق جوباسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ناۋرىز ايىنداعى يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميتتە قازاقستان پرەزيدەنتى دۇنيەجۇزىنە سوعىستار مەن يادرولىق قارۋدان ازات الەم قۇرۋ جولىندا ناقتى قادامدار ۇسىناتىن «الەم. حⅺعاسىر» دەپ اتالاتىن مونۋمەنتالدى جوبانى جاريا ەتتى»، - دەپ اتاپ كورسەتتى م. سىزدىقوۆ.
رەسەي مەملەكەتتىك گۋمانيتارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرەزيدەنتى ەفيم پيۆوۆاردىڭ پىكىرىنشە، قازاقستان كوشباسشىسى ءوزىنىڭ جەكە جىگەرلى شەشىمىمەن سەمەي پوليگونىن جابا وتىرىپ، وسى اسا كۇردەلى ماسەلەگە نۇكتە قويا ءبىلدى.
«تاريحشى رەتىندە ايتاتىن بولسام، نۇرسۇلتان نازاربايەۆتى تاريحي اۋقىمداعى تۇلعا دەپ قابىلداۋعا بولاتىنى تالاسسىز. ول سوزىمەن عانا ەمەس، سونداي- اق، ىسىمەن دە ءوز حالقىنا جانە بۇكىل ادامزاتقا ۇلكەن پايداسىن تيگىزىپ كەلە جاتىر. جانە بۇگىندە ول ءوزىنىڭ سىندارلى قىزمەتىن جاھاندىق دەڭگەيدە، سونىمەن بىرگە، ءبىزدىڭ ءوڭىرىمىزدىڭ اياسىندا دا جالعاستىرۋدا. قازىرگى تاڭدا سەنىمدى جۇزەگە اسىرىلىپ وتىرعان ونىڭ ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا يدەياسىنىڭ دا ماڭىزى زور ەكەنىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى»، - دەدى ە. پيۆوۆار.
ءوزىنىڭ سوزىندە وسى كىتاپتى باسىپ شىعارۋشى يگور مانن «مانن، يۆانوۆ جانە فەربەر» باسپاسى وسى جوبانى قولعا الا وتىرىپ، بۇگىندە يادرولىق قاتەر تۋرالى ۇمىتۋعا بولمايتىنىن، ول تۋرالى قۋاتتى ءۇن كوتەرۋدىڭ كەرەكتىگىن قاپەرگە العانىن اتاپ كورسەتتى. وسىعان وراي ول اريستوتەلدىڭ ء«سوز سوعىس شاقىرىپ قانا قويماي، سونداي-اق، ونى توقتاتا دا الادى»، دەگەن ءسوزىن مىسالعا كەلتىردى.
«كىتاپ ارناۋعا بولاتىن ماڭىزدى داتالار سونشالىقتى كوپ تە ەمەس. پوليگون جابىلۋىنىڭ 25 جىلدىعى - ناق وسىنداي داتا. جانە دە مەن ءۇشىن بۇل تۇبەگەيلى جەكە باسىمنىڭ داتاسى، ويتكەنى، بالا كەزىمدە- اق مەن يادرولىق سوعىس تۋرالى كوز الدىما ەلەستەتىپ، ادام شوشىرلىق ساتتەردى باسىمنان وتكەرەتىنمىن. وسى ورايدا مەن سەمەي پوليگونىنىڭ اۋزىنا قۇم قۇيىلعاننان كەيىن پلانەتامىزداعى باسقا دا پوليگونداردىڭ ءۇنسىز قالعانىن اسا جوعارى باعالايمىن»، - دەدى باسپاگەر.
باسپا ءسوز ءماسليحاتىن اياقتاي كەلە، ميحايل گۋسمان كىتاپتىڭ كەلەسى ءبىر ماڭىزدى داتا قارساڭىندا شىعىپ وتىرعانىنىڭ نىشاندىق ءمانى بار ەكەنىن ايتىپ ءوتتى:
«ءبىز وتە قۇرمەت تۇتاتىن وتە ماڭىزدى تاعى ءبىر داتا بار. بۇل جەردە اڭگىمە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازاربايەۆتىڭ تۋعان كۇنى تۋرالى بولىپ وتىر. بۇل ادام اسا كورنەكتى مەملەكەت جانە ساياسي قايراتكەر رەتىندە رەسەيدە وتە ۇلكەن قۇرمەتكە يە. مەنىڭ كوزقاراسىمشا، كىتاپتىڭ شىعۋى مەن تۋعان كۇننىڭ تۇسپا- تۇس كەلۋىندە وزىندىك ءبىر نىشاندىق ءمان بار».
«دۇنيەنى وزگەرتكەن ءسوز» سەرياسىمەن شىققان جاڭا كىتاپ كونە داۋىردەگى جانە بەرتىندەگى كونفۋتسيي مەن بيسمارك، ناپولەون مەن چەرچيلل، دجاۆاحارلال نەرۋ مەن بەرنارد شوۋ، يۋليي تسەزار مەن ماو تسزەدۋن، مارتين ليۋتەر كينگ پەن نەلسون ماندەلا، اندرەي ساحاروۆ پەن ستيۆ دجوبس سەكىلدى باسقا دا كوپتەگەن 45 تانىمال تۇلعانىڭ سوزدەرى مەن پىكىرلەرىنەن جيناقتالعان.
