قازاقستان ب ۇ ۇ ق ك مۇشەسى رەتىندە جاھاندىق قاۋىپسىزدىك جانە دامۋ ماسەلەسىنە باسا نازار اۋدارادى
بۇل تۋرالى ق ر س ءى م باسشىسى ەرلان ىدىرىسوۆ باس اسسامبلەيادا وتكەن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە مۇشەلەردى سايلاۋ قورىتىندىسى كەزىندە ءمالىم ەتتى، دەپ حابارلايدى تاسس.
مينيستر استانا سايلاۋالدى ناۋقانعا 2010 -جىلدان باستاپ دايىندىق جۇرگىزگەنىن اتاپ ءوتتى. ء«بىز وسى ناۋقان بارىسىندا ءوز باسىمدىقتارىمىزدى تۇجىرىمداپ الدىق. بۇل - جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە كۇش سالۋدى جالعاستىرۋ، يادرولىق قارۋسىز الەم، جاپپاي قىرىپ- جويۋ قارۋىن تاراتپاۋ» ، - دەدى ەرلان ىدىرىسوۆ.
ول، سونداي- اق، قازاقستاننىڭ تاعى ءبىر باسىمدىق بەرەتىن ماسەلەسى - دامۋ ماسەلەسى ەكەندىگىن ايتتى. « ءبىز ءبارىمىز بەيبىتشىلىك پەن دامۋ ەگىز ۇعىم ەكەنىن جاقسى بىلەمىز. سوندىقتان، دامىعان ەل بولسىن، دامۋشى ەل بولسىن - ءبارى ەنەرگەتيكالىق، سۋ جانە ازىق- تۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بىرىگىپ كۇش جۇمىلدىرۋى قاجەت» ، - دەپ اتاپ ءوتتى ق ر س ءى م باسشىسى. ونىڭ ايتۋىنشا، قازاقستان ق ك- گە مۇشە ارىپتەستەرىمەن بىرگە سىندارلى جۇمىستار اتقارۋدى كوزدەپ وتىر.
قازاقستان العاش رەت ب ۇ ۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بولىپ سايلانىپ وتىر. باس اسسامبلەيادا وتكەن داۋىس بەرۋ كەزىندە قازاقستان 138 مەملەكەتتىڭ قولداۋىنا يە بولدى. ول بۇل سايلاۋدا 55 داۋىس جيناعان تايلاند مەملەكەتىنەن باسىم ءتۇستى. وسى سەبەپتى قازاقستان 1 قاڭتاردان باستاپ قاۋىپسىزدىك كەڭەستە مالايزيا مەملەكەتىنىڭ ورنىن باسادى.
سونداي- اق، ب ۇ ۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بولىپ بوليۆيا، شۆەتسيا جانە ەفيوپيا سايلاندى، سوڭعى 5- ورىنعا يتاليا مەن نيدەرلاندى تالاسىپ جاتىر.
ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك، 2016 -جىلعى ماۋسىمنىڭ 28- تاۋەلسىز قازاقستان ءۇشىن ەل ومىرىندەگى ەرەكشە ماڭىزدى داتا رەتىندە تاريحتا قالاتىنى انىق. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازيا توبى مەملەكەتتەرىنىڭ اتىنان بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ 2017-2018 -جىلدارعا تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بولىپ سايلاندى. نيۋ- يوركتە بۇۇ باس اسسامبلەياسىندا وتكەن داۋىس بەرۋدىڭ ناتيجەسىندە داۋىس بەرۋگە قاتىسقانداردىڭ اراسىنان 138 مەملەكەت قازاقستاننىڭ كانديداتۋراسىن قولدادى. ال قازاقستاندىق ءوتىنىمنىڭ جالعىز باسەكەلەسى - تايلاند كورولدىگى ءۇشىن 50 دەن استام مەملەكەت داۋىس بەرگەن بولاتىن.
ايتا كەتەرلىگى، 2017-2018 -جىلدارعا ب ۇ ۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ ۋاقىتشا مۇشەسى بولۋ جونىندەگى باستاما العاش رەت 2013 -جىلى قازاقستاننىڭ بۇۇ مۇشەلىگىنە 20 -جىل تولۋى قارساڭىندا كوتەرىلگەن ەدى. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنا وراي، قازاقستاننىڭ بۇۇ قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرىمەن جەمىستى ءارى تىعىز قارىم- قاتىناستارى ەسەپكە الىنا كەلە، سونداي- اق، ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق قوعامداستىقتاعى ءرولى ەسكەرىلە وتىرىپ، مەملەكەت ءوز الدىنا بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ 2017-2018 -جىلدارداعى تۇراقتى ەمەس مۇشەسى رەتىندە سايلانۋ مىندەتىن قويعان بولاتىن. مۇنى پرەزيدەنت ن. نازاربايەۆ: «قازاقستان ورتالىق ەۋرازياداعى قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتىڭ دىڭگەگى بولۋعا، بەيبىتشىلىكتى ورنىقتىرۋدا جانە حالىقتار اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ىلگەرىلەتۋدە سەنىمدى ارىپتەس بولۋعا ۇمتىلادى. بۇۇ قاۋىپسىزدىگىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بولۋعا تالپىنۋدىڭ نەگىزىندە دە ءدال وسى ماقسات جاتىر» ، - دەپ اتاپ وتكەن ەدى. وسى ۋاقىتتان بەرى قازاقستاندىق ديپلوماتيا العا قويىلعان ماقساتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن جان- جاقتى ءارى قىزۋ جۇمىستارعا كىرىستى. بەدەلدى ۇيىمنىڭ قۇرىلىمىنا مۇشە بولۋ ءۇشىن كەمىندە 193 مەملەكەتتىڭ 129-ىنىڭ سەنىمىن الۋ كەرەك بولاتىن.
ال مۇنداي مۇشەلىكتەن قازاقستان نە ۇتادى دەگەنگە كەلسەك، بۇل - ەڭ الدىمەن، ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق ساياسي ارەناداعى ءيميدجىن ارتتىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كۇنىنەن بەيبىت دامۋ جولىن تاڭداعان قازاقستاننىڭ جاھاندىق قاۋىپسىزدىك باستامالارىن الەمدىك قاۋىمداستىق تا مويىنداپ كەلەدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ تاۋەلسىزدىك تۇعىرىنداعى تۇڭعىش شەشىمى - سەمەي يادرولىق پوليگونىن جابۋ جانە الەمدەگى ءتورتىنشى يادرولىق ارسەنالدان ءوز ەركىمەن باس تارتۋ تۋرالى جارلىق بولدى. 2009 -جىلى، ورتالىق ازيادا يادرولىق قارۋدان ەركىن ايماق قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويدى. وسى باستامالاردىڭ ءوزى قازاقستاننىڭ بەدەلىن ارتتىرىپ، حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى تىڭ باستامالاردى ودان ءارى جۇزەگە اسىرۋعا جول اشتى. يادرولىق قاۋىپسىزدىك باعىتىنداعى قازاقستاندىق باستامالار ەلىمىزدى ءسوزسىز كوشباسشىعا اينالدىردى. بۇۇ مۇشە مەملەكەتتەرىنىڭ قازاقستان كانديداتۋراسىن جاقتاپ داۋىس بەرۋى دە سونىڭ ايعاعى. ەلباسى ن. نازاربايەۆتىڭ «الەم. ХХІ عاسىر» مانيفەسىنىڭ بۇۇ رەسمي قۇجاتى رەتىندە تىركەلۋىنىڭ ءوزى دە بۇل جەڭىستىڭ جولىن جاقىنداتقانى انىق. 2017-2018 -جىلدارعا بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بولىپ سايلانعان قازاقستان ەندىگى كەزدەرى وسىناۋ كوشباسشىلىق ۇستانىمىن ودان سايىن بەلسەندى تۇردە ىلگەرىلەتەتىن بولادى. ياعني، كەڭەسكە مۇشەلىكتى قازاقستاننىڭ ايماقتىق قانا ەمەس، عالامدىق قاۋىپسىزدىككە قوسقان ۇلەسىنىڭ تيىسىنشە باعالانۋى دەپ قاراعان ءجون. ال قر سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرلان ىدىرىسوۆتىڭ ايتۋىنشا، قازاقستاننىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە سايلانۋى ايماقتىڭ شيەلەنىستى جاعدايلارىنا الەمدىك قاۋىمداستىقتىڭ نازارىن اۋدارۋعا، مەملەكەتتىڭ حالىقارالىق باستامالارىن ىسكە اسىرۋعا، استانانىڭ جاھاندىق ماسەلەلەردە ماڭىزدى ءرول اتقارىپ، «ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىق فاكتورى» رەتىندە قازاقستاننىڭ ءيميدجىن كوتەرۋگە سەبەپ بولماق.
توقتالا كەتەتىن جايت، ب ۇ ۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ قۇرامى سوڭعى رەت 2014 -جىلدىڭ 16 قازانىندا جاڭارتىلىپ، 2015-2016 -جىلدارداعى تۇراقتى ەمەس مۇشەلەرى بولىپ جاڭادان 5 مەملەكەت: انگولا، مالايزيا، ۆەنەسۋەلا، جاڭا زەلانديا جانە يسپانيا سايلانعان- دى. قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە مۇشە مەملەكەتتەردىڭ جالپى سانى - 15. ولاردىڭ بەسەۋى تۇراقتى: اقش، قىتاي، رەسەي، ۇلىبريتانيا جانە فرانتسيا. ال قالعان ون تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بۇۇ باس اسسامبلەياسى ارقىلى سايلانىپ وتىرادى. كەڭەستىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلەرى ەكى جىلدىق مەرزىمگە تاعايىندالادى. تۇراقتى ەمەس مۇشەلەردى سايلاۋ وڭىرلىك پرينتسيپتەر بويىنشا جۇرگىزىلەدى. ماسەلەن، بۇعان دەيىنگى سايلاۋدا ءوز كانديداتۋرالارىن ۇسىنعان انگولا، ۆەنەسۋەلا جانە مالايزيا سول وڭىرلەردەگى بىردەن- ءبىر ۇمىتكەرلەر بولسا، قالعان ەكى ورىن ءۇشىن باسەكە قىزۋ ءوتتى. داۋىس بەرۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىندە 145 داۋىس جيناعان جاڭا زەلانديا قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ قۇرامىنا ەندى. ال ەكىنشى كەزەڭدە نەگىزگى قارسىلاسى تۇركيادان 60 داۋىس ارتىق جيناپ، 132 مەملەكەتتىڭ سەنىمىنە يە بولعان يسپانيا ۇيىم مۇشەلىگىنە قابىلدانعان بولاتىن.
ب ۇ ۇ- عا مۇشە 193 ەلدىڭ ىشىندە قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ مۇشەلىگىنە بىرنەشە رەت سايلانعان مەملەكەتتەر دە بار. ماسەلەن، جاپونيا مەن برازيليا كەڭەس قۇرامىنا توعىز رەت قابىلدانسا، ءۇندىستان التى، گەرمانيا ءۇش مارتە مۇشە بولعان ەكەن. ەسەسىنە، قاۋىپسىزدىك كەڭەسى قۇرىلعان 1946 -جىلدان بەرى ونىڭ مۇشەلىگىنە مۇلدەم قابىلدانباعان 60 مەملەكەت بار. كەڭەس وداعى ىدىراعاننان كەيىن جاڭا تاۋەلسىز مەملەكەتتەردەن ۋكراينا، بەلورۋسسيا مەن ازەربايجان بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە مۇشە بولدى. ەندى ولاردىڭ قاتارىنا قازاقستان دا قوسىلىپ وتىر. ايتا كەتەيىك، قازاقستان ازيا ەلدەرى توبىنان بۇعان دەيىن سايلانعان مالايزيانى الماستىراتىن بولادى.
