جولدامادان قاعىلعان جۇلدىزدار

دەسەك تە كەيبىر كەزدە اتاعى الىسقا جايىلعان ورەندەردىڭ وزدەرى ءتۇرلى سەبەپتەرمەن ءتورت جىلدا ءبىر وتەتىن عالامدىق دودادان شەت قالىپ جاتادى. ءبىزدىڭ بۇگىنگى اڭگىمەمىز ءوز نەسىبەسىنەن قاعىلعان قازاقستاننىڭ تانىمال سپورتشىلارى جايىندا.

سونىمەن، ايگىلى وتانداستارىمىزدىڭ اراسىنان كىمدەرگە بيىلعى ريو وليمپياداسىندا باق سىناۋ باقىتى بۇيىرمادى؟ ەندى وسى ساۋال توڭىرەگىندە اڭگىمە ءوربىتىپ كورەيىك.

قازاقستاننىڭ سپورتشىلارى اراسىندا بارىنەن دە اۋىر اتلەتتەرگە وبال بولدى. سپورتتىڭ بۇل ءتۇرىن سەرىك ەتكەن ءبىرقاتار ساڭلاقتار وليمپيادا ويىندارىنان شەت قالدى. اسىرەسە، الماس وتەشوۆ پەن جاسۇلان قىدىربايەۆتىڭ قيىن جاعدايى بارشا جانكۇيەرلەردىڭ جانىنا باتتى. بۇل ورەندەردىڭ ەكەۋى دە ەل سپورتىنىڭ وركەندەۋىنە ۇلەس قوستى. الماس وتەشوۆ -  قازاق اۋىر اتلەتتەرى اراسىنان شىققان الەم چەمپيوناتىنىڭ تۇڭعىش جۇلدەگەرى. 2013-جىلى پولشانىڭ ۆروتسلاۆ قالاسىندا وتكەن ءدۇبىرلى دودادا ول كۇمىس مەدالدى يەلەنگەن بولاتىن. ارادا ەكى جىل وتكەننەن كەيىن ا ق ش- تىڭ حيۋستون قالاسىندا الماس ءوزىنىڭ سول ناتيجەسىن قايتالادى. جاسۇلان بولسا، وسى سپورت ءتۇرىن سەرىك ەتكەن قانداستارىمىزدىڭ اراسىنان شىققان تۇڭعىش الەم چەمپيونى. ول 2014-جىلى الماتىدا وتكەن جارىستا ايدى اسپانعا شىعارىپ، التىن تۇعىرعا كوتەرىلدى. بىلتىرعى الەمدىك دودادا جاسۇلان قولا مەدالدى قورجىنعا سالدى. الايدا وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا الاشتىڭ قوس ازاماتىنا «دوپينگ قولداندى» دەگەن ايىپ تاعىلىپ، ولار ءتۇرلى مەرزىمگە ۇلكەن سپورتتان شەتتەتىلدى. سونىڭ سالدارىنان وتەشوۆ پەن قىدىربايەۆ وليمپيادا دۋىنا قاتىسپايدى. ەگەر 94 كەلى سالماقتا كۇش سىناسىپ جۇرگەن الماس پەن جاسۇلان برازيلياعا بارعاندا بۇل ساپاردان قانداستارىمىزدىڭ قۇرالاقان ورالمايتىنى انىق ەدى.

2009-جىلى الەم چەمپيونى اتانىپ، 2014-جىلى سول جارىستىڭ كۇمىس مەدالىن موينىنا ىلگەن ۆلاديمير سەدوۆ تا برازيلياعا باراتىنداردىڭ تىزىمىندە جوق. جوعارىدا باياندالعان وقيعاعا بايلانىستى الماس وتەشوۆ پەن جاسۇلان قىدىربايەۆتىڭ باستارى پالەگە قالعاننان كەيىن، 94 كەلى سالماقتا سىنعا ءتۇسىپ جۇرگەن ايتۋلى سپورتشىنىڭ وليمپياداعا بارۋىنا داڭعىل جول اشىلعان ەدى.

الايدا ول تالدىقورعاندا وتكەن ەل بىرىنشىلىگى بارىسىندا جانجال شىعارىپ، جامان اتتى بولدى. ءوزىنىڭ وي ورەسىنىڭ تايازدىعى، قيقارلىعى مەن كۇنشىلدىگى كەسىرىنەن ۇلتتىق قۇراما باپكەرلەرىنىڭ قاھارىنا ۇشىرادى. سودان سپورتتىڭ وسى ءتۇرىنىڭ تىزگىنىن ۇستاعان ازاماتتار «سىيى كەتكەن سەدوۆتى» وليمپيادا ويىندارىنان شەتتەتۋدى ءجون كوردى.

ول ازداي، شەتەلدىك ب ا ق وكىلدەرى يليا يلين مەن ءزۇلفيا چينشانلوعا قاتىستى جاعىمسىز اڭگىمەلەر ءوربىتتى. بىرەر اپتادان كەيىن مايا مانەزا مەن سۆەتلانا پودوبەدوۆانىڭ دا قيتۇرقى ارەكەتتەرگە بارعانى ايتىلا باستادى. كوپ ۇزاماي حالىقارالىق اۋىر اتلەتيكا فەدەراتسياسىنىڭ سايتىندا «دوپينگ قولداندى» دەگەن كۇدىكتىلەردىڭ ەسىمدەرى جاريالاندى. سولاردىڭ قاتارىندا لوندون وليمپياداسىندا جەڭىمپاز اتانعان ءتورت جەرلەسىمىز بار. ەگەر جوعارىدا ەسىمدەرى اتالعان ءتورت وتانداسىمىزدىڭ دوپينگ قولدانعانى راستالسا، بۇل بارشا جانكۇيەرلەر ءۇشىن تىم اۋىر سوققى بولارى انىق. رۇقسات ەتىلمەگەن ءدارى- دارمەكتەردى پايدالانعانى ءۇشىن ولار قاتاڭ جازاعا ۇشىراۋى مۇمكىن.

ارينە، حالىقارالىق ارەنادا قازاقستاننىڭ داڭقىن ارتتىرىپ جۇرگەن بۇل سپورتشىلار ونداي ارەكەتكە باردى دەگەنگە كوپشىلىك سەنبەيدى. ءبىراق كەسىمدى ءسوزدى قۇزىرلى ورگاندار ايتادى.

برازيلياعا باراتىندار تىزىمىنەن ءبىرقاتار بەلدى بالۋانداردى دا كەزىكتىرە المادىق. وسىدان ءتورت جىل بۇرىن لوندون وليمپياداسىندا اتوي سالىپ، قولا مەدالدى مويىندارىنا ىلگەن دانيال گادجيەۆ پەن اقجۇرەك تاڭاتاروۆ بيىلعى دودادان شەت قالدى. دانيال ىرىكتەۋ تۋرنيرىندە سۇرىنسە، اقجۇرەك ەلىشىلىك جارىستاردا قارسىلاستارىنا ەسە جىبەردى. سول سەكىلدى الەم چەمپيوناتىندا جۇلدەگەرلەر قاتارىنان كورىنگەن داۋلەت نيازبەكوۆ پەن داۋرەن جۇماعازيەۆ تە ريودا ونەر كورسەتەتىن ورەندەردىڭ ساناتىندا جوق.

داۋرەن ىرىكتەۋ سىنىندا سۇرىنسە، داۋلەت كەلەڭسىز جاعدايدىڭ «قۇربانى» بولدى. ولاي دەۋگە نەگىز بار، 61 كەلى سالماقتا بەلدەسىپ جۇرگەن سىر بويىنىڭ سايىپ قىرانى قازىرگى كەزدە الەمدەگى ەڭ ۇزدىك بالۋانداردىڭ ءبىرى سانالادى. جوعارىدا اتالعان تابىستان بولەك، ول 2015 جانە 2016-جىلدارى قاتارىنان ەكى رەت ازيا چەمپيونى دەگەن اتاققا قول جەتكىزدى. باسقا دا اسا ءىرى حالىقارالىق جارىستاردا جەڭىپ العان جۇلدەلەرى جەتەرلىك. ءبىراق لوندون وليمپياداسىنان كەيىن 61 كەلى سالماق جارىس باعدارلاماسىنان الىنىپ تاستالعان. ياعني، ريودا بۇل سالماق دارەجەسى بويىنشا بەلدەسۋلەر وتپەيدى. سول سەبەپتى دە داۋلەت ەلدە قالۋعا ءماجبۇر.

ءدال وسىنداي جاعدايدى بوكسشى قىزدارىمىز دا باسىنان كەشىرۋدە. وسى ورايدا اڭگىمەمىزدى اتاعى الىسقا جايىلعان نازىم قىزايبايدان باستاعاندى ءجون كورىپ وتىرمىز. الماتىداعى «شاڭىراق» ىقشاماۋدانىندا ورنالاسقان سپورتتاعى دارىندى بالالارعا ارنالعان مامانداندىرىلعان مەكتەپ-ينتەرناتتا وسى ونەردىڭ قىر-سىرىنا قانىققان الاقانداي عانا قازاقتىڭ باتىر قىزى ەرلىك دەپ باعالاۋعا تۇرارلىقتاي تالاي ءىس تىندىردى.

2014-جىلى ول بوكستان ايەلدەر اراسىندا قازاقستاننان شىققان تۇڭعىش الەم چەمپيونى اتانسا، بيىل سول ناتيجەسىن قايتالادى. ءبىراق نازىم برازيلياعا بارمايدى. سەبەبى، وليمپيادا ويىندارىندا 51, 60 جانە 75 كەلى سالماق دارەجەلەرى بويىنشا عانا جۇلدەلەر ساراپقا سالىنادى. ال قىزايبايدىڭ سالماعى -  48 كەلى.

دەسەك تە وسىدان بىرەر اي بۇرىن نازىمنىڭ وليمپياداعا بارۋعا مۇمكىندىگى بولدى. قىتايدىڭ تسيانان قالاسىندا وتكەن ىرىكتەۋ تۋرنيرىندە ول 51 كەلى سالماقتا كۇش سىناستى. الايدا ءوزىنىڭ تۇساۋكەسەر كەزدەسۋىندە قانداسىمىز الەمنىڭ بەس دۇركىن چەمپيونى، ءۇندىستاندىق مەري كومنان ۇپاي سانىمەن ۇتىلىپ، جولدامادان قاعىلدى.

جوعارىدا ايتىلعان جاعدايعا بايلانىستى نازىم قىزايبايمەن قاتار، دينا جولامان (54 كەلى)، ۆالەنتينا حالزوۆا (69 كەلى) جانە ءلاززات كۇنگەيبايەۆا (81+ كەلى) سىندى الەم چەمپيونى دەگەن دارداي اتاعى بار بوكسشىلار وليمپيادا دۋىنان شەت قالدى.

دزيۋدودان وليمپيادا ويىندارىندا بارلىعى 14 جۇلدە ساراپقا سالىناتىنى بەلگىلى. ال كۇرەستىڭ بۇل ءتۇرىن سەرىك ەتكەن قازاقستاننىڭ بالۋاندارى نەبارى بەس جولداماعا يەلىك ەتتى. تالاي بايراقتى باسەكەدە ناتيجەلى ونەر كورسەتىپ جۇرگەن تاتامي شەبەرلەرىنىڭ سىن ساعاتتا سىر بەرۋى سان مىڭ جانكۇيەردىڭ كوڭىلىنە كىربىڭ كەلتىردى. سولاردىڭ اراسىنان ازامات مۇقانوۆتى بولە-جارا اتاۋعا بولادى. ازاماتتىڭ قانشالىقتى قارۋلى جىگىت ەكەنىن كوپشىلىك جاقسى بىلەدى. كەزىندە سامبو كۇرەسىنەن ول الەم چەمپيونى جانە الەم چەمپيوناتىنىڭ ءتورت دۇركىن قولا جۇلدەگەرى اتاندى. كوپ ۇزاماي دزيۋدوعا اۋىستى. كەلگەن بەتتە ءوزىنىڭ مىقتىلىعىن مويىنداتىپ، نەبىر دۇلدۇلدەردى جولىنان ىعىستىردى. شىنتۋايتىندا، 2012-جىلعى لوندون وليمپياداسىنا مۇقانوۆ بارۋعا ءتيىس ەدى. الايدا باپكەرلەردىڭ بۇيرەگى قايداعى ءبىر كەلىمسەككە بۇردى. ءبىراق وزبەكستاننىڭ تۋماسى سەرگەي ليم تۇماندى البيون ەلىندەگى جارىستا ەل سەنىمىن اقتاي المادى.

2013-جىلى ازامات كەرەمەت ونەر كورسەتىپ، ريو دە جانەيرودا وتكەن الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس مەدالىن كەۋدەسىندە جارقىراتتى. ەگەر وتكەن تاريحقا زەر سالساق، تورتكىل دۇنيەنىڭ مىقتىلارى باس قوسقان جارىستا جەرلەستەرىمىز نەبارى ءتورت رەت قانا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلگەن ەكەن (2001-جىلى -  اسحات شاحاروۆ پەن اسحات جيتكەيەۆ -  قولا. 2009-جىلى ماكسيم راكوۆ -  التىن. 2011-جىلى ماكسيم راكوۆ -  كۇمىس). الدىنداعى اعالارىنىڭ ەرلىگىن قايتالاعان ازامات دۇنيەجۇزىلىك دودادا اقتىق سىنعا دەيىن القىنباي جەتتى.

قانداسىمىزدىڭ ودان دا تابىستارى از ەمەس. ول - ازيا ويىندارى مەن ازيا چەمپيوناتىنىڭ قولا جۇلدەگەرى، گران-پري جانە گراند سلام جارىستارىندا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلگەن ساڭلاق. الايدا سوڭعى ەكى جىل مۇقانوۆ ءۇشىن اسا ءساتتى بولمادى. قازاق دزيۋدوشىسى اۋىر جاراقات الىپ، ءبىراز ۋاقىت ەمدەلدى. قايتا بابىنا كەلۋ ءۇشىن دە كوپ تەر توگۋگە تۋرا كەلدى. وسىلايشا، ءبىراز ۋاقىتىن جوعالتتى. اقىرىندا الماتىدا وتكەن گران-پري دوداسىندا ءوزىنىڭ باستى قارسىلاسى جانساي سماعۇلوۆقا جول بەرىپ، وليمپيادا جولداماسىنان قاعىلدى.

مىنە، جوعارىدا ەسىمدەرى اتالعان ساڭلاقتارعا برازيليادا باق سىناۋ باقىتى بۇيىرمادى. ءبىراق وليمپيادادان شەت قالعاندار وسى سپورتشىلارمەن عانا شەكتەلمەيدى. ازيا ويىندارى مەن ازيا بىرىنشىلىگىندە اتوي سالىپ، كوپتەگەن ءدۇبىرلى دودالاردا وزا شاۋىپ جۇرگەن مىقتىلاردىڭ ءبىرازى ەلدە قالدى. ال بۇل ماقالامىزدا ءبىز تەك وليمپيادا جولداماسىنان قاعىلعان الەم چەمپيوندارى جانە سول جارىستىڭ جۇلدەگەرلەرى جايىندا عانا ءسوز قوزعاۋدى ءجون كوردىك.

عالىم سۇلەيمەن

«ايقىن»

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى