شاڭحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى الاڭىندا كوپتەگەن حالىقارالىق ۇيىم بىرىگە الادى - ە. وتەمبايەۆ
بۇل پىكىردى قازاقستان جۋرناليستەرىنە سۇحبات بەرگەن قازاقستاننىڭ وزبەكستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى ەرىك وتەمبايەۆ ءبىلدىردى.
- ءسىزدىڭ ويىڭىزشا، شاڭحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ باستى جەتىستىگى قانداي؟
- اعىمداعى جىلى ءبىز شاڭحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ 15 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ وتەمىز. وسىعان وراي ەرتەڭگى كۇنى وتەتىن ش ى ۇ سامميتىنىڭ باستى قورىتىندىسى تاشكەنت دەكلاراتسياسىن قابىلداۋ بولماق. وندا ءبىز ۇيىمدى دامىتۋدىڭ جولدارىن ناقتى كورسەتەمىز. ارينە، ەڭ باستى ماسەلە ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا كوكجيەگى بولادى.
ش ى ۇ شاڭحاي بەستىگىنەن باستاپ ۇلكەن ەۆوليۋتسيادان ءوتتى. بۇگىندە ءبىز ۇلكەن وڭىرلىك ۇيىم فورماتىنا كوشۋ ۇستىندەمىز. ۇيىمعا پاكىستان مەن ءۇندىستان سىندى مەملەكەتتەردىڭ قوسىلۋ پروتسەسسى ءجۇرۋ ۇستىندە.
الەم حالقىنىڭ 45 پايىزى وسىناۋ ىقپالدى حالىقارالىق ۇيىمنىڭ مۇشەسىنە اينالۋدا. ەڭ باستىسى - بۇل ەۆوليۋتسيانىڭ وڭىرگە قاجەتتى ينتەگراتسيالىق پروتسەسس ەكەنىن كورسەتىپ وتىر.
- ءسىزدىڭ پىكىرىڭىزشە، ش ى ۇ سامميتى اياسىندا تالقىلاناتىن قانداي ماسەلەلەر بارىنشا وزەكتى بولماق؟
- وزدەرىڭىز دە بىلەتىندەي، مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ءار ۋاقىتتا دا كەڭ اۋقىمدى لاڭكەستىككە قارسى كواليتسيا قۇرۋ باستاماسىن كوتەرىپ كەلەدى. ءتىپتى ەلباسىنىڭ تاياۋداعى عانا ب ۇ ۇ قامقورلىعىنداعى لاڭكەستىككە قارسى كواليتسيا قۇرۋ باستاماسى ش ى ۇ الاڭىندا ءدال سونداي ىقپالدى ۇيىم قۇرىپ جاتقاندىعىمىزدى كورسەتتى.
ءبىز وڭىرلىك قاۋىپسىزدىكتەن بولەك، ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرىن دە قاراستىراتىن بولامىز. ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جوسپارى قابىلدانباق. وندا ۇلكەن نارىقتار قۇرۋ ماسەلەسىنە باسا ءمان بەرىلگەن. جوعارىدا اتاپ وتكەنىمدەي، جەر شارىنىڭ 45 پايىز حالقىنىڭ قوساتىن بۇل ۇيىم زور نارىق سانالادى. بۇل رەتتە جاڭا كولىك دالىزدەرىن دامىتۋ ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالىپ جاتقاندىعىن اتاپ وتكەن ورىندى. سوندىقتان دەكلاراتسيا جوباسىندا ترانزيتتىك الەۋەتتى دامىتۋعا، ەكىنشى جاعىنان جاڭا كولىكتىك كوممۋنيكاتسيالىق جۇيەلەرگە قاتىستى ءبىرقاتار اسپەكتىلەر جازىلعان.
ەكسترەميزم مەن تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىل، ەسىرتكى بيزنەسمەن كۇرەس سالالارىنداعى وڭىرلىك ىنتىماقتاستىققا دا باسا ءمان بەرىلگەن. بۇل رەتتە ش ى ۇ- عا قازاقستاننىڭ الداعى ءتوراعالىعى جاڭا سەرپىن بەرەرى ءسوزسىز. ەڭ باستىسى، ءبىز تەك ش ى ۇ مۇشەلەرىن عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە اسەان (وڭتۇستىك-شىعىس ازيا ەلدەرىنىڭ قاۋىمداستىعى)، ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارتى ۇيىمى، ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس سىندى حالىقارالىق-وڭىرلىك ۇيىمداردى توپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا الاڭىن قالىپتاستىرۋدامىز.
- ش ى ۇ اياسىندا ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جوسپارىنىڭ قابىلداناتىندىعىن ايتتىڭىز. سول جوسپارعا كەڭىنەن توقتالىپ وتسەڭىز.
- ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جوسپارى ءوزارا ساۋدا-ساتتىقتى كۇشەيتىپ قويماي، سونىمەن بىرگە ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىق ءۇشىن دە وتە جاقسى نەگىز قالىپتاستىراتىن ءبىرقاتار شارانى قاراستىرادى. بۇل ورايدا استانا بانكتىڭ ءوزارا ءىس-قيمىل سالاسىندا عانا ەمەس، سونداي-اق ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىق اياسىندا دا بىزدەرگە ءوزارا بايلانىستارىمىزدى جانداندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ءبىرقاتار باستاما ۇسىنادى. سول استانا حالىقارالىق قارجى ورتالىعى قۇرىلۋدا.
ەڭ باستىسى، ءبىز ۇلى جىبەك جولىن دامىتۋدى كوزدەيتىن كوپتەگەن ينفراقۇرىلىمدىق بىرلەسكەن جوبالار بويىنشا جاقسى مۇمكىنشىلىك جاساۋدامىز. ۇلى جىبەك جولى يدەياسى، ءبىرىڭعاي ەكونوميكالىق بەلدەۋ قۇرۋ يدەياسى جاڭا مۇمكىنشىلىكتەردى تابۋعا سەپتىگىن تيگىزىپ، وڭىرىمىزدەگى جاڭا جوبالارعا نەگىز قالايدى.
قازاقستان «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن ىسكە قوسۋ ارقىلى ءبىزدىڭ دۇرىس جولدا ەكەندىگىمىزدى كورسەتىپ بەردى. ءبىز كوپتەگەن ەلدەر ءۇشىن جاقسى نەگىز قالادىق. بۇگىندە ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعى بار كوپتەگەن ەلدەر بۇل جوباعا ينۆەستيتسيا سالۋعا دايىن. ولاردىڭ قاتارىندا ش ى ۇ- عا مۇشە ەلدەرمەن قاتار ەۋروپا وداعى مەملەكەتتەرى، ازيالىق ينفراقۇرىلىمدىق-قارجىلىق ينستيتۋتتار دا بار.
قازاقستان الەم ەلدەرىنە ساياسي تۇراقتىلىقتى پاش ەتىپ، ينتەگراتسيالىق پروتسەسستەردىڭ قالاي دامۋى تيىستىگىن كورسەتتى. پاكىستان مەن ءۇندىستاننىڭ ش ى ۇ- عا مۇشە بولۋعا مۇددەلىك تانىتۋى دا شاڭحاي بەستىگىنىڭ دامۋعا جاقسى نەگىز قالاعاندىعىنان ەكەندىگى ءسوزسىز. قورىتا ايتقاندا، قازاقستاننىڭ ش ى ۇ- عا ءتوراعالىعى كەزىندە استانادا وتەتىن سامميتتە ءبىز ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا فورماتتارىن كورسەتە الامىز. ەڭ باستىسى، مەملەكەتتەر اراسىنداعى ءوزارا جاڭا قارىم-قاتىناسقا سەرپىن بەرەمىز.
اۆتور: مارلان جيەمباي
