اۋىلدا ءجۇرىپ، اياق كيىم ءوندىرىسىن ۇلعايتپاق
ادامنىڭ العا قويعان ماقساتى ورىندالىپ، ناتيجەسى كورىنىپ جاتسا، ودان اسقان ابىروي جوق. مۇنى نەگە ايتىپ وتىرمىز؟
ەل ىشىندە تىرلىكتىڭ ءتۇيىنىن ءوزى شەشىپ، تابىستىڭ قاينارىن ىزدەگەن جاس ازاماتتار بار. ولار ومىردەن، تىرلىكتەن ءوز جولىن ىزدەيدى.
...مەن جيىرما ءۇش جاستاعى جاڭاقورعاندىق كاسىپكەر ورازاي قالىمبەتوۆ تۋرالى ايتىپ وتىرمىن. وزىمەن تانىستىعىمىز جوق. ءبىراق الەۋمەتتىك جەلى ونىڭ الەۋەتىن كورسەتتى. جاقسى ىسكە جانى سۇيسىنەتىن جۇرت ونىڭ ءونىمىن قۋانا جارنامالادى. ورازايدىڭ كاسىبى ەلدىڭ ىزدەپ بارىپ، تاپسىرىس بەرەتىن ورنىنا اينالدى.
اقيقاتىندا، ادامداردىڭ بارلىعى دا ءبىر نارسە ىستەگىسى كەلەدى. ءبىراق قالاي؟ كوزىن تاپپايدى. سوسىن امال جوق، سالى سۋعا كەتىپ، ءار نارسەگە ۇرىنادى. جۇمىسسىزدىق بار ارينە، ءبىراق جۇمىستى باستاۋ ءۇشىن الدىمەن تاۋەكەل كەرەك. ورازاي قالىمبەتوۆ وسىلاي تاۋەكەلگە بەل بۋدى. قازىر ونىڭ اياق كيىمدەرى اۋدانداعى ءبىرقاتار ساۋدا ورىندارىنىڭ سورەلەرىنە قويىلدى.
ول كوپ ويلانىپ ءجۇردى. نە ىستەۋ كەرەك؟ اقىرى شەشىمگە كەلدى. ءوزىنىڭ ماماندىعى - ديزاينەر، پروگرامميست. بەلدى بەكەم بۋدى. نەگە اياق كيىم تىكپەسكە؟! وتاندىق ءونىمدى نەگە ءوزىمىز جاساماسقا؟! قيىن ەمەس ەكەن. تەك ارەكەت كەرەك.
- مەن بۇل كاسىپتى وسى جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا قولعا الدىم. قازىر كۇنىنە شامامەن 10 پار اياق كيىم تىگەمىز. تىرلىكتىڭ ءبارى دە تاپسىرىسقا بايلانىستى. قازىرگى بار ارمانىم - قولعا العان ءىستى اياعىنا جەتكىزۋ. كاسىپتىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتۋ، ءبىر ورىندا توقتاپ قالماۋ، - دەيدى جاس كاسىپكەر ورازاي قالىمبەتوۆ.
ورازايدىڭ كاسىبىن باستاعانىنا ءۇش ايدان ەندى عانا استى. ءقازىر ول اياق كيىم ساپاسىن كۇننەن- كۇنگە جاقسارتۋ ۇستىندە. مەكتەپ بىتىرگەسىن شىمكەنت قالاسىندا وقىدى، ارنايى سالالىق كوللەدجدى ءتامامدادى. بۇل سالانىڭ قىر- سىرىنا قانىقتى. اقىرى، جاڭاقورعانعا قايتتى. وسى كاسىپتى باستاۋعا شەشىم قابىلدادى. بۇل سالانى ارنايى زەرتتەپ، وزدىگىنەن قارجى جينادى، باسقا اياق كيىم شەبەرحاناسىنان ۇيرەنىپ اۋىلعا كەلدى. بۇكىل وتباسىمەن بىرگە ىسكە كىرىسىپ كەتتى.
اڭگىمە بارىسىندا اڭعارعانىم، ورازايدىڭ جاس تا بولسا، كاسىپكە كوزقاراسى بولەك. ويلى جىگىت. اڭگىمەسى سالماقتى. قازىرگى بار كۇش، ەرىك- جىگەرى - قولعا العان ءىسىن اياقسىز قالدىرماۋ. سول ءۇشىن ىزدەنىسىن كەڭەيتىپ جاتىر. بيزنەستە بولجامسىز، جوسپارسىز بولمايدى. سوندىقتان قايدا ساپالى شيكىزات، ارزان باعا، جاڭا ءتيىمدى تەحنولوگيا بار، ءبارىن زەرتتەپ، ىزدەپ ءجۇر. ونىڭ وسى تىرلىكتى قولعا العانىن دوستارى ماقتان ەتەدى، اۋىلداستارى قولدايدى. ءۇش ايدىڭ ىشىندە 300 دەن استام اياق كيىم شىعارعان جاس جىگىتكە تەك قولداۋ كەرەك. قۋانارلىعى، ول ەشكىمگە جالتاقتاماي كاسىبىن باستادى، ەكىنشىدەن قاراماعىنداعى ءۇش- ءتورت ادامعا جۇمىس كوزىن تاۋىپ بەرىپ وتىر.
- قالاي ايتقاندا دا، بۇل - وتباسىلىق بيزنەس. قازىر قازاقستان نارىعى ارزان ءارى ساپاسىز قىتايلىق اياق كيىمدەرگە تولىپ كەتتى. باسەكەلەستىك تە جوعارى. سوندىقتان ءبىزدىڭ جاساعان اياق كيىمىمىز ەڭ الدىمەن ساپالى، ەكىنشىدەن تۇتىنۋشىنىڭ قالتاسىنا سالماق سالماۋىن دا قاداعالايمىز، - دەيدى ورازاي ءىنىمىز.
راسىندا دا، اياق كيىم وتە ساپالى. باعاسى دا قىمبات ەمەس، 5-6 مىڭ تەڭگە شاماسىندا. ودان ارى قىمباتتاتۋعا بولمايدى. ءقازىر كاسىپكەر حالىقتىڭ سۇرانىمىنا ساي باعانى قويۋدا. ءبارى دە تازا بىلعارىدان تىگىلەدى. ارزانقول، تۇككە تاتىماي قالاتىن دەرمونتين ەمەس. سوندىقتان دا شىعار، العاشقى ءۇش ايدا 300-دەن استام اياق كيىمنىڭ ساتىلعانى. ءوزى ديزاينەر بولعاندىقتان، تۋفليدى ءتۇر- تۇرىمەن شىعارۋعا ۇمتىلۋدا.
كاسىپتىڭ كەڭ قانات جايۋى ءۇشىن الدىمەن كومەك كەرەك. بۇل ورايدا ورازاي قالىمبەتوۆتىڭ ەرەن ەڭبەگى مەن بيزنەس - جوسپارىن اۋدان جانە وبلىس اكىمشىلىگى قولداپ وتىر. جاقىندا «بيزنەستىڭ جول كارتاسى 2020» بيزنەستى قولداۋ مەن دامىتۋدىڭ ءبىرىڭعاي باعدارلاماسى اياسىندا 23 جاستاعى جاڭاقورعاندىق كاسىپكەر ورازاي قالىمبەتوۆ اياق كيىم شىعاراتىن تسەحىن دامىتۋعا 1,8 ميلليون تەڭگە قايتارىمسىز گرانت ۇتىپ الدى.
- ءوزىمنىڭ اياق كيىم جەلىسىن شىعارۋدى باستاعانىمدا، كوپ ادامدار ونىمگە قىزىعۋشىلىق تانىتتى. تاپسىرىستار كۇن ساناپ ارتقانمەن، ال ەسكى قۇرال- جابدىقتار تۇتىنۋشىنىڭ سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرۋعا كەدەرگى تۋدىردى. اۋداندىق اكىمشىلىك پەن جاستار رەسۋرستىق ورتالىعىنىڭ باعىتتاۋىمەن دامۋ قورىنىڭ قىزىلوردا قالاسىنداعى كاسىپكەرلەرگە قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىنا جۇگىندىم. بيزنەس- جوسپار ازىرلەپ، گرانتتىق قارجىلاندىرۋ كونكۋرسىنا قاتىسۋعا قاجەتتى قۇجاتتاردى جەدەل دايىندادىم. وبلىستىق اكىمدىكتە جوبام قولداۋ تاۋىپ، تسەحتىڭ ءوندىرىس كولەمىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قۇرال- جابدىق ساتىپ الۋعا گرانت ءبولىندى، - دەيدى ورازاي قالىمبەتوۆ.
كاسىپكەر بۇل قارجىعا اياق كيىم تىگەتىن جاڭا ستانوك ساتىپ الدى. جاڭا قوندىرعىنى ساتىپ الۋ ارقىلى ەندى ءونىدىرىس كولەمىن ەكى ەسە ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك تۋادى.
ورازاي اياق كيىم شىعارۋعا قاجەتتى شيكىزات، بىلعارىنى تاشكەنت، شىمكەنت، رەسەيدەن الدىرتادى. ساپالى تىگىلگەن اياق كيىمدى ىزدەپ كەلىپ، تاپسىرىس بەرۋشىلەردىڭ قاتارى كوپ. سوناۋ استانادان تۋعان وڭىرگە ارنايى بارىپ، 1993 -جىلى تۋىلعان جاس جىگىتتىڭ كاسىبىنە قولداۋ ءبىلدىرىپ، فەيسبۋك پاراقشاسىندا پىكىرىن بىلدىرگەن قوعام قايراتكەرى مۇرات ابەنوۆتىڭ بۇل ورايدا كوزقاراسى قۇپتارلىق.
- اۋدان اكىمشىلىگى ورازايدى ماقتان ەتىپ وتىر. كەپىلدەمەسى بار، شاڭ- توپىراققا ءتوزىمدى، ىستىققا شىدامدى مۇنداي وتاندىق ونىممەن ماقتانۋعا بولادى. ىسكەر اۋىلداستىڭ قولعا العان كاسىبى ناسيحاتتاۋعا تۇرارلىق. وسى ساپاردا بىرگە بولعان «كەنتاۋ ترانسفورماتور» زاۋىتىنىڭ باسشىسى حايرۋللا قوجابايەۆ ءوز جۇمىسشىلارىنا ورازايدىڭ اياق كيىمىنە تاپسىرىس جاساۋدى كوزدەپ كەتتى. مۇمكىندىگىنشە، بارلىعىمىز وسىنداي جاس كاسىپكەر باۋىرىمىزدى قولدايىق، - دەيدى ول.
شىن مانىندە، شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك - ەل ەكونوميكاسىنىڭ ناتيجەلى سەكتورىنىڭ ءبىرى. ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ەلەۋلى بولىگىن ءوندىرۋ - وسى سالانىڭ ۇلەسىندە. بۇل جاعداي تەك دامىعان ەلدەرگە عانا قاتىستى ەمەس، وتپەلى ەكونوميكاسى بار ەلدەرگە دە قاتىستى. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازاربايەۆ: «جاپونيا، گەرمانيا، بەلگيا، يتاليا سياقتى ەلدەردە شاعىن جانە ورتا بيزنەس ولاردىڭ بارلىق كاسىپورىندارى سانىنىڭ %90 دان استامىن قۇرايدى، كوپتەگەن دامىعان ەلدەردە ولار جالپى ىشكى ءونىمنىڭ %50 دان استامىن بەرەدى. سوندىقتان دا ءبىزدىڭ شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ تۇبىرىنەن جاڭا يدەولوگياسىن ءتۇزۋىمىز قاجەت. بۇل كاسىپكەرلىك ورتانىڭ باستاماشىلىعىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي تۋعىزۋىمىز كەرەك» دەپ اتاپ كورسەتكەنى بەلگىلى.
دەمەك، بيزنەسىن جاڭادان باستاعان ادامعا ءبارىبىر كاسىپتى دوڭگەلەنتۋ ءۇشىن كومەك كەرەك. بانكتەن نەسيە الىپ، ءوندىرىستى وركەندەتۋ وڭاي ەمەس، قارىز الدىڭ با، ءبارىن قايتاراسىڭ. الدە دە بولسا، جاڭاقورعاندىق جاڭا اياق كيىم ءوندىرىسىنىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتىپ، ءونىمىن رەسپۋبليكاعا تانىمال ەتۋ ءۇشىن قايتارىمسىز نەگىزدە قارجى قۇيىلسا، دۇرىسى - سول. بۇل ورايدا اۋدان اكىمشىلىگى جاس كاسىپكەرگە ءسال دە بولسا، دەمۋشىلىك جاسايتىن ازاماتتاردى تاۋىپ بەرسە دەگەن نيەت. ورازاي قالىمبەتوۆ ءسوز اراسىندا اۋدانداعى جۇمىسشى مەكەمەلەرىنەن تاپسىرىس تۇسسە، قاشان دا ورىنداۋعا ءمالىم ەكەنىن دە ايتىپ قالدى. ءونىمىن بۇرىنعىدان دا ساپالى ەتىپ، ءوندىرىسىن كەڭەيتپەك بولىپ وتىرعان جاس جىگىتتىڭ قىستىق ەتىكتى تىگۋ دە قولدارىنان كەلەدى. مەكەمەلەرگە ارنايى جۇمىس ەتىگىن دە تىگىپ بەرە الادى. دەمەك...
23 جاستاعى جىگىتتىڭ نار تاۋەكەلگە بارىپ، ۇلكەن ءىستى قولعا العانىن قولداۋ قاجەت. مەملەكەتتىڭ دە وسىنداي جوبالارعا كوڭىل ءبولىپ، ارنايى ورىن بەرىپ، نەسيەسىن جەڭىلدەتكەنى دۇرىس. شاعىن جانە ورتا بيزنەس دامىسا، ەلگە قۋات، شاعىن كاسىبى بار ادامدار مەملەكەتكە ماسىل بولمايدى. ءوز تىرلىگىمەن ءوزى كۇن كورەدى. ءوز تۇيتكىلىن ءوزى شەشۋگە بەل بۋعان وسىنداي ازاماتتار كوپ بولسا، ەلگە دە پايدالى. ءبىر جاعىنان، اۋىلداستاردىڭ بايىعانى ءتيىمدى، ەكىنشىدەن، جاستارعا جاقسى ۇلگى بولا الادى، ۇشىنشىدەن، وسىنداي وتباسىلىق شاعىن كاسىپ جۇرتشىلىقتىڭ سۇرانىسىن وتەيدى.
...مەن ورازايدىڭ اۋىلدا ءجۇرىپ، اياق كيىم ءوندىرىسىن باستاعانىنا قۋاندىم. تىلەك بىرەۋ: كاسىبىڭ كوركەيسىن، ءىنىم!
بەرىك بەيسەن ۇلى
«ايقىن»
