پاۆلودار نەگە ورىستانىپ بارادى؟
شىنىمەن دە سولاي. اسىرەلەپ وتىرعان جوقپىز. وسى 25 جىلدا پاۆلودار، ءىشىنارا بولسا دا قازاقشا سويلەيتىن وڭىرگە اينالۋى كەرەك ەدى. ءبىراق اينالا المادى...
ءوزىمىز دە وسى ءوڭىردىڭ بالاسىمىز. ءبىراق، تۇرا المادىق. قازاقشا تاربيە العان، قازاقشا سويلەيتىن ادامعا بۇل جەرگە سىيۋ قيىن.
پاۆلودار وزگەرمەپتى. پاۆلودارعا بارعان سوڭعى ساپارىمىزدا بۇعان تاعى ءبىر مارتە كوز جەتكىزىپ قايتتىق. نە كوردىك؟ نە بىلدىك؟
بۇل جاقتا قازاقشا سويلەۋ ءالى دە ۇيات سانالادى ەكەن.
قازاقشا سويلەسەڭ، اينالاڭداعى ادامدار ساعان ۇركە قارايدى. جوق، بۇل ۇركۋ ەمەس... سەنىڭ قازاقشا سويلەگەنىڭە، قازاق ءتىلىنىڭ ءالى دە قولدانىستا جۇرگەنىنە تاڭدانۋ. تاڭدانعان ادامداردىڭ ورتاسىندا تۇرعان سەن قاراپتان- قاراپ قىسىلاسىڭ.
مەملەكەتتىك تىلدە، ءتىپتى، نان الىپ جەۋدىڭ ءوزى قيىن. وسىدان 10-15 جىل بۇرىن سونداي بولاتىن. ءالى دە سول.
ءبىر جولى وسىنداعى ءبىر دۇكەنگە كىرىپ نان الماق بولدىق.
- نان بەرە سالىڭىزشى!
ساتۋشى ۇندەگەن جوق.
قايتالادىق: - نان بەرە سالاسىز با؟...
ەكىنشى مارتە ايتقاندا بارىپ، ارەڭ قيمىلدادى. كۇبىرلەپ ءجۇرىپ ءبىر بولكە ناندى قولىمىزعا ۇستاتتى. كۇبىرىنىڭ اراسىنان: «...نا كازاحسكوم سپراشيۆايۋت. نە وبرازوۆاننىە...» دەگەن ءسوزدى انىق ەستىدىك. ايعايلاسقان جوقپىز. قازاقشا سويلەيتىن ادامدى ساۋاتسىز سانايتىن ساتۋشىمەن سالعىلاسىپ جاتۋدىڭ ءوزى ارتىق ەدى. جەڭە المايسىڭ.
ءبىراق بىرنارسەنى بىلدىك.
ولار ءبىزدى «مامبەت» دەيدى
ونىڭ ءبىزدى ساۋاتسىز دەۋىنىڭ ار جاعىندا ۇلكەن كەمسىتۋ جاتىر. الگى «مامبەت» دەگەن ءسوزدى قازاقشا سويلەيتىندەرگە قاراتا ايتاتىن ادامدار پاۆلوداردا تولىپ ءجۇر. قازاقشا سويلەۋگە نامىستاناتىن، قازاقشا سويلەگەندەردى كورسە، ءارى تاڭدانىپ، ءارى مىسقىلداپ كۇلەتىن...
ايتتىق قوي، ماسەلە ورىستا ەمەس. ورىس كوشىپ جاتىر دەيدى. الايدا قازاق وزگەرمەگەن. پاۆلوداردىڭ قازاعى. اداسقان، ورىستانعان...
ءيا، ماسەلە ورىستا ەمەس. قازاقتا. وڭىردەگى سانى ساناۋلى عانا پاتريوت جاستاردىڭ ايتۋىنشا، ورىس ەمەس، قازاق كەرى كەتىپ بارادى.
پاۆلوداردىڭ قازاعى جاپپاي ورىسقا اينالۋ ۇستىندە.
بالاسىن ورىس مەكتەبىنە بەرۋ- بەرمەۋ بۇل جاقتا تالقىلانبايدى. ورىستانعان قازاقتار بۇل تۋرالى ويلانبايدى دا. بالاسىنىڭ ورىس ءتىلدى مەكتەپكە باراتىنى، ول ومىرگە كەلگەندە- اق شەشىلىپ قويعان.
ال پاۆلوداردىڭ كوشەلەرى شە؟ كوشەسىنە كوز جۇگىرتسەڭىز، قازاقستاندا ەمەس، رەسەيدىڭ گۋبەرنياسىندا جۇرگەندەي سەزىنەسىز ءوزىڭىزدى. كۋتۋزوۆ، سۋۆوروۆ، كاتايەۆ، لەنين، ەڭ اياعى ەرماك... پاۆلوداردىڭ اتاۋىن وزگەرتۋ ءوز الدىنا، الدىمەن كوشەسىن تۇزەۋ كەرەك.
ءالى ەسىمىزدە، پاۆلودارداعى لەبياجى دەگەن اۋداننىڭ اتاۋىن اققۋ دەپ اۋىستىراتىنىن ەستىگەندە، استىمىزدا تۇراتىن ورىس كەمپىر اۋىرىپ جاتقان جەرىنەن اتىپ تۇرىپتى. ءوزى سەكسەندە. ولگەلى ءجۇر. ساسىق... ءبىزدىڭ ۇيگە كەلىپتى.
«ەستىدىڭدەر مە، اققۋى نەسى؟ ەسكى اتاۋىن قايتارۋ كەرەك؟» دەيدى.
سول كەمپىر بۇتىنا جىبەرىپ ءجۇرىپ، ەلدىڭ قولىن جينادى. اكىمنىڭ الدىنا اپارىپ تاپسىردى...
ءالى ەسىمىزدە. شەشەمىزبەن بىرگە ترامۆايعا، اۆتوبۋسقا وتىرامىز. سول كەزدە ول تاپ تۇمسىعىنىڭ الدىندا تۇرەگەپ تۇرعان بىزگە بار داۋسىمەن ايعاي سالادى: «بالام، انا كوندۋكتورعا اپارىپ جولاقىسىن تولەپ كەلشى». بىزگە بۇكىل ەل جالت قارايدى. جوق، شەشەمىزدىڭ ايعاي سالعانىنا ەمەس، قازاقشا سويلەگەنىنە! ءبىز بولساق، ۇيالعانىمىزدان قىزارىپ كەتەمىز. جوق، شەشەمىزدىڭ ايعاي سالعانىنا ەمەس، قازاقشا سويلەگەنىنە...
ءبىز نەگە ۇيالامىز؟ سەبەبى، قازاقشا سويلەگەنىمىز ءۇشىن تالاي رەت كۇلكى بولعانبىز، ەلگە. بىزگە بۇكىل ەل جالت قارايدى. قازاقشا سويلەيتىن ءبىز ولاردىڭ الدىندا جاتجۇرتتىقتار سياقتىمىز. بىزگە بۇكىل ەل جالت قارايدى. ورىستانعاندار، ورىسقا اينالعاندار ارالارىندا «بوگدە» بىرەۋلەردىڭ ءالى دە بار ەكەنىنە ايران- اسىر بولادى. كىرەرگە تەسىك تاپپايسىڭ. ىشتەي، ولاردىڭ نە ويلاپ تۇرعانىن بىلەسىڭ ويتكەنى.
ايتايىق پا، نە ويلاپ تۇرعانىن؟ جوق، ايتا المايمىز. ايتساق، جۇرەگىمىز اۋىرادى. بالامىز عوي، سول كەزدە شەشەمىزدىڭ نەگە بۇلاي ەتەتىنىن تۇسىنبەيتىنمىز. قازىر تۇسىنەمىز.
پاۆلودار وزگەرگەن جوق. ول ورىستانىپ بارادى...
ال فرەدو
kaz.365info.kz
