كۋۆەيت قازاقستان ەكونوميكاسىنا ينۆەستيتسيا قۇيۋعا مۇددەلىك تانىتۋدا - ەلشى تارەك ءابدۋللا ءال- فارادج

قازاقستان ەكىجاقتى ءتيىمدى بايلانىس ورناتىپ، بارلىق دەڭگەيدەگى قارىم- قاتىناسىن وڭ جولعا قويعان يسلام الەمىندەگى مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى كۋۆەيت ەلى ەكەندىگى بەلگىلى.

وسى رەتتە قازاقپاراتتىڭ تىلشىسىنە سۇحبات بەرگەن كۋۆەيتتىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى تارەك ءابدۋللا ءال- فارادج ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدىڭ ودان ارعى كەلەشەگىنە قاتىستى ويىمەن بولىسكەن ەدى.

- قازاقستاننىڭ كۋۆەيتتەگى جانە كۋۆەيتتىڭ قازاقستانداعى ەلشىلىگىنىڭ اشىلعاندىعىنا دا ءبىر جىلعا جۋىق ۋاقىت بولىپ قالدى. ءسىزدىڭ كوزقاراسىڭىزشا، بۇل ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ اراسىنداعى قارىم- قاتىناستىڭ ودان ارى دامۋىنا قالاي اسەر ەتپەك؟

- ءيا، شىنىمەن ەكى ەلدە قاتارىنان ەلشىلىكتەردىڭ اشىلعانىنا جىلعا جۋىق ۋاقىت بولدى. دەگەنمەن، قازاقستان مەن كۋۆەيت اراسىنداعى قارىم- قاتىناستىڭ ودان ەرتەرەكتە ورناعاندىعىن اتاپ وتكەن ورىندى. سول كەزەڭدەردەن بەرى ىنتىماقتاستىق دامۋىنىڭ ماڭىزدى كەزەڭدەرى ءوتتى. ەڭ ماڭىزدى تاريحي ءسات 1997 -جىلى قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ كۋۆەيت مەملەكەتىنە ساپارى بولعانى ءسوزسىز. ءدال وسى ساپار مەملەكەتتەر اراسىنداعى قارىم- قاتىناستىڭ دامۋىنا زور سەرپىلىس بەرگەن ەدى. قازاقستان كوشباسشىسىنىڭ ساپارى اياسىندا ءبىرقاتار كەلىسىمگە قول قويىلىپ، قازاقستان- كۋۆەيت ۇكىمەتارالىق كوميسسياسى قۇرىلدى.

مەنىڭشە، قارىم- قاتىناسىمىز اسىرەسە ەلشىلىكتەر اشىلعاننان كەيىن ءتىپتى جاقسى دامي باستاعان سياقتى. 2015 -جىلدىڭ 28 - قاڭتارىنان باستاپ مەملەكەت باسشىلارىمىز ۇمىتىلىپ وتىرعان دەڭگەيگە جەتۋ ءۇشىن قارىم- قاتىناستارىمىزدى نىعايتۋ ماقساتىندا ۆەدومستۆو باسشىلارىمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ، كەزدەسۋلەر وتكىزە باستادىق. تاياۋ بولاشاقتا سىزدەر بىرلەسكەن جۇمىستارىمىزدىڭ العاشقى جەمىسىن كورە باستايسىزدار دەپ سەنەمىن.

- قازاقستان مەن كۋۆەيت اراسىنداعى ساۋدا- ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ دامۋ دەڭگەيىنە قانداي باعا بەرەر ەدىڭىز؟

- ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى ساۋدا ىنتىماقتاستىعى جايىندا ايتار بولسام، وكىنىشكە وراي، ول ءبىز ۇمتىلىپ وتىرعان دەڭگەيگە جەتە قويعان جوق. دەگەنمەن، كۋۆەيت مەملەكەتى وسى ۋاقىتقا دەيىن بىرنەشە جوبانى جۇزەگە اسىرىپ ۇلگەردى. ماسەلەن، ەلورداداعى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ جاڭا عيماراتىن سالۋدى قارجىلاندىرعان بولاتىنبىز. مۇنان بولەك، كۋۆەيتتىڭ دامۋ قورى ارال ماڭى ءوڭىرىن دامىتۋ ءۇشىن نەسيە دە ءبولدى. كۋۆەيتتىڭ جەكە سەكتورى 2006 -جىلدان باستاپ قازاقستان نارىعىندا جۇمىس ىستەۋدە. ءبىز ءوز تارابىمىزدان قازاقستانعا كۋۆەيتتىك ينۆەستورلاردى كوپتەپ تارتۋعا ۇمتىلامىز. جالپى، سىزدەردىڭ ەلدەرىمىزگە كەلىپ جۇمىس ىستەۋگە قۇلشىنىس تانىتاتىن ءىرى ينۆەستورلارىمىز جەتكىلىكتى. بۇگىندە قازاقستان ءوز ەكونوميكاسىن ءارتاراپتاندىرۋعا زور ءمان بەرىپ وتىرعانى بەلگىلى. سونىمەن قاتار سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىزدە ينۆەستيتسيا سالۋ ءۇشىن دە زور مۇمكىنشىلىكتەر بار. مۇناي، گاز، مەتالل، كومىر سىندى قازبا بايلىقتارىن يگەرۋمەن قاتار اۋىل شارۋاشىلىقتارىڭىزدى دا جاقسى دامىتا العانسىزدار. وسىنداي سەبەپتەرگە بايلانىستى كۋۆەيت قازاقستانعا ينۆەستيتسيا قۇيۋعا مۇددەلىك تانىتىپ وتىر. سوندىقتان سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىزگە ينۆەستيتسيا قۇيۋ مۇمكىنشىلىكتەرىن جان- جاقتى زەردەلەۋ ۇستىندە.

- ال كۋۆەيت ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا سىرتقى ينۆەستيتسيا قالاي اسەر ەتكەن ەدى؟

- كۋۆەيتتىڭ سىرتقى ينۆەستيتسياسىنا قاتىستى ايتار بولسام، ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ ەكونوميكاسى بارلىق ۋاقىتتا دا مۇنايعا عانا ارقا سۇيەمەگەندىگىن باسا ايتقان ءجون. 1961 -جىلى تاۋەلسىزدىك العانعا دەيىن ەلىمنىڭ نەگىزگى كىرىس كوزى مەرۋەرت تاستارىن ەكسپورتتاۋ مەن بالىق شارۋاشىلىعى بولعان ەدى. كۋۆەيت شىعاناقتا گەوگرافيالىق وڭتايلى ورنالاسۋىنىڭ ارقاسىندا سول وڭىردەگى مەملەكەتتەرمەن قاتار تەڭىز ارقىلى جەتۋگە بولاتىن ۇندىستانمەن جانە افريكا ەلدەرىمەن تىعىز ساۋدا ىنتىماقتاستىعىن جولعا قويادى. كۋۆەيتتەگى شەتەلدىك ينۆەستيتسيا تاريحى ءوز باستاۋىن 1953 -جىلدان الىپ جاتىر. ءدال سول كەزەڭدە الەمدەگى ەڭ ءبىرىنشى ەرىكتى قور كۋۆەيت دەربەس قورى قۇرىلدى. ول كۋۆەيت ءوزىنىڭ ساياسي تاۋەلسىزدىگىن العانعا دەيىن ورىن الدى.

 سول كەزدەن باستاپ مۇنايدان تۇسكەن كىرىستىڭ ءبىر بولىگى وسى قورعا اۋدارىلىپ وتىردى. بۇگىندە بۇل قوردىڭ ءوز كەڭسەسى جانە الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە جىلجىمايتىن مۇلىكتەرى بار. سولاردى جالعا بەرۋدىڭ ەسەبىنەن تە مول كىرىس الىنۋدا. مۇنان بولەك، قور الەمنىڭ ءبىرقاتار ەلدەرىندە ءتۇرلى قۇندى قاعازدارعا يەلىك ەتەدى. كۋۆەيت دەربەس قورى جيناقتالعان قارجىسىنىڭ كولەمى بويىنشا الەمدەگى ەڭ ۇزدىك ون قوردىڭ قاتارىنا كىرەدى. مۇنان بولەك، بىزدە الەمنىڭ ءتۇرلى ەلدەرىندە جانارماي قۇيۋ ستانسالارىنا يەلىك ەتەتىن «Q8» دەپ اتالاتىن ءىرى كومپانيامىز دا بار.

- ەلشى مىرزا، وسى ۋاقىتقا دەيىن قازاق ەلىمەن جەتە تانىسىپ ۇلگەرگەن شىعارسىز؟

 - وكىنىشكە وراي، تەك الماتى قالاسىندا عانا بولدىم. ال قازاقستاننىڭ باسقا وڭىرلەرىن ارالاۋعا مۇلدەم ۋاقىتىم بولماعان ەدى. ءبىراق، الداعى ۋاقىتتا سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىزدىڭ ءبىرقاتار وڭىرلەرىن ارالاۋدى جوسپارلاپ وتىرمىن. جالپى، ەلشى بولىپ كەلگەنگە دەيىن قازاقستان جايلى كوپتەگەن ماعلۇماتتار ەستىپ، ونى كورۋگە ىنتىق بولعانىم راس. ءجيى ساپارعا شىققاندى، بولعان ەلىمدەگى تاريحي ەسكەرتكىشتەرمەن قاتار كورىكتى ورىندارىن ارالاۋدى جاقسى كورەمىن.

 قازاقستاننىڭ كوپۇلتتى حالقى ءوزىنىڭ توزىمدىلىگىمەن جانە مادەني سانالۋاندىعىمەن ۇنايدى. مەنىڭشە، قازاقستاننىڭ گەوگرافيالىق تۇرعىدا ەۋروپانىڭ ءدال جۇرەگىندە ورنالاسۋىنان بولسا كەرەكتى.

قازاقستان حالقى - وتە باۋىرمال، قوناقجاي، جومارت، وپتيميست. ءدال قازىرگى ۋاقىتتا وپتيميست بولۋ دا قاجەت. ال جومارتتىقتارىڭىزدى ارابتاردىڭ مىرزالىعىمەن تەڭەگەن ورىندى بولار. ارابتار قوناقتارىنا جايلى جاعداي جاساپ، ولاردىڭ كوڭىلىن تابۋعا تىرىسىپ باعادى. قازاقتار دا قوناقتارىنا توردەن ورىن بەرەدى، قاتتى سىيلايدى. سوندىقتان دا اللا تاعالا سىزدەرگە باقىت، بايلىق، بەرەكە- بىرلىك سىيلاسىن دەپ تىلەيمىن.

- سۇحباتىڭىزعا راحمەت!

 اۆتور: مارلان جيەمباي

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى