ەۋروپالىق پارلامەنت دەپۋتاتتارى قازاقستاندىقتارمەن بىرگە الاڭداپ، نيەتتەس ەكەندىگىن بىلدىرۋدە

- 5 - ماۋسىم كۇنى اقتوبەدە لاڭكەستىك شاۋىل ورىن الدى. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى وسىناۋ قىلمىستىق ارەكەتتىڭ الدىن الۋ، لاڭكەستەردىڭ كوزىن جويۋ ءۇشىن قاتاڭ شارالار قولداندى. وكىنىشكە وراي، ولاردىڭ شابۋىلى كەزىندە قازا تاپقاندار مەن جاراقات العاندار دا بار. ءدال وسى لاڭكەستەر شابۋىلى بريۋسسەلدە قالاي قابىلداندى؟

- ارينە، ساياسي ۇستانىمىنا قاراماستان، ەۋروپالىق پارلامەنتتىڭ بارلىق دەپۋتاتتارى قازاقستاندىقتارمەن بىرگە الاڭداپ، ولارعا نيەتتەستىگىن بىلدىرەتىندىگى ەش كۇدىك تۋدىرماسى انىق جايت. مەن دە، قازا تاپقانداردىڭ وتباسىلارىنا شىن نيەتىممەن كوڭىل ايتىپ، جاراقات العانداردىڭ تەز ارادا ساۋىعىپ كەتۋىنە تىلەكتەس ەكەندىگىمدى بىلدىرگىم كەلەدى.

 وكىنىشكە وراي، ەۋروپالىق پارلامەنتكە، ونىڭ بيۋروكراتيالىق تەتىكتەرىنە بايلانىستى 6-9 ماۋسىم ارالىعىندا ستراسبۋرگ قالاسىندا وتكەن جالپى وتىرىس اياسىندا قازاقستانعا قولداۋ كورسەتۋگە باعىتتالعان قارار قابىلدانىپ ۇلگەرمەدى. ول ەڭ بىرىنشىدەن لاڭكەستىكتىڭ قىلاڭ بەرۋىن ايىپتاۋى ءتيىس. ەكىنشىدەن، قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن لاڭكەستىككە قارسى وپەراتسيالاردى جالعاستىرىپ جاتقان كۇش- قۋات قۇرىلىمدارىنا ساياسي قولداۋ كورسەتۋى قاجەت بولاتىن. ۇشىنشىدەن، ءدال وسى پارلامەنتارييلەردىڭ قارارى ارقىلى كومەك كورسەتۋگە شاقىرۋعا بولار ەدى.

دەگەنمەن، اقتوبەدە ورىن العان ءدال وسى لاڭكەستىك ماسەلەسى تاياۋ ارالىقتا شەتەلدىك ىستەر جونىندەگى كوميتەتتىڭ جانە مۇمكىندىگىنشە ازاماتتىق بوستاندىق، ادىلەت جانە قۇقىقتىق ءتارتىپ ماسەلەلەرى كوميتەتتەرى اياسىندا ەۋروپالىق پارلامەنتتە قارالاتىن بولادى. مەن وسى ماسەلەلەردىڭ كۇن تارتىبىنە قوسىلۋى ءۇشىن بار كۇشىمدى سالاتىن بولامىن.

- ەكسترەميزم مەن لاڭكەستىك تەك قازاقستانعا عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە بارشا الەم قاۋىپسىزدىگىنە ءقاۋىپ ءتوندىرىپ وتىر. قاراشا ايىندا ورىن العان پاريج تەراكتىسىنەن كەيىن قازاقستان پرەزيدەنتى حالىقارالىق تەرروريزم ەگەمەن ەلدىڭ ىسىنە سىرتقى كۇشتەردىڭ ارالاسۋى ارقىلى مەملەكەتتىكتىڭ كۇيرەۋى ەكەندىگىن ايتقان بولاتىن. ءدال وسى انىقتاما ءسىز ءۇشىن قانشالىقتى كوڭىلگە قونىمدى؟

- بۇل تۇبەگەيلى انىق ءسوز. بۇل پروتسەستىڭ ءمانى مەن شىعۋ تەگىن ءدوپ باسا الاتىن ادامنىڭ ءسوزى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ناقتى ءارى دۇرىس انىقتاماسىن بەرىپ وتىر. وكىنىشكە وراي، سوڭعى ۋاقىتتا مەملەكەتتەگى ساياسي پروتسەستەر مەن ادەپتى زورلىق- زومبىلىقپەن اۋىستىرۋ داستۇرگە اينالىپ بارا جاتىر.

 ءبىز دەموكراتيانىڭ ەڭ باستى قۇندىلىقتارىن مۇلدەم قاپەردەن شىعارىپ بارا جاتىرمىز. ونىڭ اجىراماس بولىكتەرى مىنالار عوي پىكىرتالاس، پىكىرسايىس، سۇحبات، گازەت بەتتەرىندە نەمەسە تەلەديدار الدىندا ءسوز تالاستىرۋ، سونىمەن بىرگە سوڭعى ناتيجەگە داۋىس بەرۋ.

كوپتەگەن ەلدەردە بەلگىلى ءبىر توپتاردىڭ بيلىككە قارۋدىڭ كومەگىمەن، بيلىك باسىنداعىلاردى جويۋ، لاڭكەستىك ارقىلى كەلۋدى ارماندايتىندىعى جانە وعان دايىن ەكەندىگى جايىندا اقپارات بار. 13 -قاراشاداعى پاريجدەگى، 22 -ناۋرىزداعى بريۋسسەلدەگى، 5 -ماۋىسىمداعى اقتوبەدەگى جايتتاردى ايتساق تا توق ەتەرى وسى. بۇل تۇرعىدا سىرتقى كۇشتەر وسىنداي زورلىق- زومبىلىق ارەكەتتەرىمەن قوعامدى قورقىتىپ، بيلىكتى لاڭكەستەردىڭ ىعىنا جىعىلۋعا ماجبۇرلەگىسى كەلەتىندىگى بايقالىپ جاتادى.

 مەنىڭ ءوز باسىما يزرايل مەملەكەتىنىڭ فيلوسوفياسى قاتتى ۇنايدى. بۇل ەلدىڭ لاڭكەستەرمەن كەلىسسوزدەردەگى باستى ۇستانىمى «يزرايل تەرروريستەرمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزبەيدى، تەك قانا كوزدەرىن قۇرتۋ قاجەت». ءدال وسىنى سىزدەردىڭ پرەزيدەنتتەرىڭىز دە اقتوبەدەگى لاڭكەستىكتەن كەيىن باسا ايتىپ وتىر.

ابىروي بولعاندا، قازاقستاندا قىراعىلىق تانىتىپ، لاڭكەستەرمەن كۇرەستە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جان- جاقتى كومەك كورسەتەتىن ادامدار بار. بۇگىندە تارازى باسىندا بارشا قوعامنىڭ قاۋىپسىزدىگى تۇر. 5 -ماۋسىم كۇنى اقتوبەدە لاڭكەستەر بارشا قازاقستان حالقىن قورقىتقىسى كەلدى. الايدا بۇل ولاردىڭ قولىنان كەلمەدى جانە ەشقاشان دا كەلمەك ەمەس.

- اقتوبە، پاريج جانە بريۋسسەلدەگى لاڭكەستىك اراسىندا ءبىرقاتار ورتاق ۇقساستىقتار بايقالادى. ولاردىڭ بارلىعىن دا جالعان ءدىني اعىمداردى ۇستانۋشىلار ۇيىمداستىرعان. ال نۇسقاۋلىقتى شەتەلدەن الىپ وتىرعان. سونىمەن بىرگە جاستارىنىڭ دەڭگەيلەستىگى، ءىس- قيمىلدارىنىڭ ۇقساستىعى كوزگە كورىنىپ تۇر. وسىعان وراي، ورتاق قاتەردى ەڭسەرۋدەگى قازاقستان مەن ەۋروپالىق وداق اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى قالاي ەلەستەتەسىز؟

- 2015 -جىلدىڭ 21 -جەلتوقسانىندا قازاقستان ەۋروپالىق وداقپەن جاڭا بۋىن كەلىسىمىن جاساسقان ورتالىق ازياداعى ەڭ ءبىرىنشى ەل بولدى. سەرىكتەستىك مەن ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ تۋرالى كەلىسىم ەۋروپالىق وداق پەن قازاقستان اراسىنداعى ەكونوميكالىق جانە ساياسي بايلانىستارعا ايتارلىقتاي سەرپىن بەرۋگە باعىتتالعان.

بۇل كەلىسىم ينۆەستيتسيا، ساۋدا- ساتتىقتى دامىتۋ، ينفراقۇرىلىمنان باستاپ، قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىققا دەيىنگى ءوزارا ءىس- قيمىلدىڭ 29 سالاسىن قامتيدى. ەندى ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسىرىلاتىن ۋاقىت كەلىپ جەتتى. ەۋروپالىق وداقتىڭ ارنايى قىزمەتتەرىندە بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە تاجىريبە بار جانە ونى قازاقستانداعى ارىپتەستەرمەن بولىسۋگە دە بولادى. ءوز كەزەگىندە قازاقستاندىق ارنايى قىزمەتتەر ەۋروپالىق وداق ءۇشىن دە باعا جەتپەس قۇندى دۇنيەلەر ۇسىنا الادى دەپ ويلايمىن.

مەن كۇش- قۋات قۇرىلىمدارىنىڭ ىنتىماقتاستىعىن كوممەرتسيالىق بانكتەردىڭ ىنتىماقتاستىعىمەن تەڭەستىرگىم كەلەدى. قارجى ۇيىمدارى كليەنت ءۇشىن باسەكەلەس بولعان كەزدە ولار وزدەرىنىڭ جەكە ماقساتتارى ءۇشىن ءىس- قيمىل اياسىندا ارەكەت ەتەدى. الايدا، قارجىلىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى تۋىنداعان ساتتە بانكتەردىڭ قاۋىپسىزدىك قىزمەتتەرى الاياقتار، ايلا- امالدار جانە باسقا دا جايتتار تۋرالى اقپاراتتارمەن ءوزارا ءبولىسىپ جاتادى. ءدال وسىنداي جايت مەملەكەتتەر اراسىندا دا ورىن الۋى ءتيىس. رەسەي مەن ا ق ش اراسىنداعى ساياسي قارىم- قاتىناس بارىنشا كۇردەلى بولعاندىعىنا قارماستان، ارنايى قىزمەتتەر سىن ساعاتىندا اقپارات الماسادى.

قورىتا كەلگەندە، ءبىرقاتار ۇستانىمدى ماسەلەلەردىڭ بار ەكەندىگىن، وعان لاڭكەستىكپەن كۇرەس تە جاتاتىندىعىن باسا ايتقىم كەلەدى. بۇل ماسەلە ءبىزدىڭ عالامشارىمىزدىڭ بارلىق تۇرعىندارىنا تۇبەگەيلى قاتىسى بار. بۇل رەتتە بۇكپە سىر مەن قىزعانىش دەگەن بولماۋى ءتيىس. ءدال وسىناۋ ءتۇيىسۋ نۇكتەسى بىزدەردى بارىنشا جاقىنداتا تۇسەتىنى انىق.

- سۇحباتىڭىزعا راحمەت!

اۆتور: مارلان جيەمباي

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى