ءجۇز ناقتى قادام: سوت جۇيەسى ايقىن باعىتپەن دامۋدا
وتكىر دە ۇتقىر يدەياعا قۇرىلعان 5 ينستيتۋتسيونالدىق رەفورما دەگەنىمىز: قازىرگى زامانعى مەملەكەتتىك اپپاراتتى قالىپتاستىرۋ، زاڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ، يندۋستريالاندىرۋ جانە ەكونوميكالىق ءوسىم ، بولاشاعى ءبىرتۇتاس ۇلت، ترانسپارەنتتى جانە ەسەپ بەرۋشى مەملەكەت. وسى رەفورمالار مەن العا قويىلعان ماقساتتاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ەل پرەزيدەنتى 100 ناقتى قادامدى ايقىنداپ بەردى.
زاڭداردى مۇلتىكسىز ساقتاعان مەملەكەت قانا وركەن جايىپ، گۇلدەنە بەرمەك. پرەزيدەنتتىك رەفورمادا باستى باعىتتاردىڭ ءبىرى رەتىندە زاڭ ۇستەمدىگىنە باسىمدىلىق بەرىلىپ وتىرعانى دا سوندىقتان.
«100 قادام» ۇلت جوسپارى رەفورماسىندا سوت جۇيەسىنە باسا نازار اۋدارىلعان. بۇل مەملەكەتتىڭ ودان ءارى دامۋىنداعى سوتتاردىڭ ەرەكشە ءرولىن كورسەتەدى. قازىرگى ۋاقىتتا سوت تورەلىگىن تيىمدىلىك دەڭگەيى ەكونوميكالىق، الەۋمەتتىك، قۇقىقتىق جانە وزگە دە سالالارىن تابىستى جاڭعىرۋىن ايقىنداۋشى فاكتور بولىپ تابىلادى. بۇل باسەكەگە قابىلەتتى ۇلتتى دامىتۋ ءۇشىن قاجەتتى شارت.
بۇگىندە جوعارعى سوتتا جۇكتەلگەن ەكىنشى ينستيتۋتسيونالدى رەفورمانىڭ بارلىق 11 قادامى زاڭنامالىق تۇرعىدان ىسكە اسىرىلۋدا.
«اتالعان باعىتتاعى جۇمىس ءتيىستى مەرزىمدە جانە لايىقتى دەڭگەيدە جۇرگىزىلدى. ۇلت جوسپارىندا سوت جۇيەسى بويىنشا بەكىتىلگەن بارلىق جاڭاشىلدىقتار 2016 -جىلدان باستاپ ىسكە اسۋدا. بۇل جاڭاشىلدىقتاردىڭ بارلىعى وتاندىق سوت جۇيەسىن نەعۇرلىم جاڭعىرتا ءتۇستى»، - دەيدى قر جوعارى سوتىنىڭ قىلمىستىق ىستەر بويىنشا سوت القاسىنىڭ ءتوراعاسى اباي راحمەتۋللين.
قازاقستاندا جاڭا ازاماتتىق پروتسەسسۋالدىق كودەكس پەن «جوعارى سوت كەڭەسى تۋرالى» جاڭا زاڭ قابىلداندى. سوت جۇيەسى جانە سۋديالاردىڭ مارتەبەسى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭعا، قىلمىستىق- پروتسەسسۋالدىق كودەكس پەن اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسكە ءتيىستى وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى.
بۇل زاڭداردىڭ الەۋەتى زور ەكەندىگىن اتاپ وتكەن ءجون. مەملەكەت باسشىسىنىڭ جاڭا رەداكتسياداعى «ازاماتتىق- پروتسەسسۋالدىق كودەكسكە» جاريالى تۇردە قول قويۋى - ونىڭ ەل ومىرىندەگى ماڭىزدىلىعىن ايقىن كورسەتتى. پرەزيدەنت جاڭا كودەكس رەسپۋبليكانىڭ قۇقىقتىق كەڭىستىگى تۇبەگەيلى جاڭاشا وزگەرىستەر اكەلەتىندىگىن ايرىقشا اتاپ وتكەن بولاتىن. ازاماتتىق- پروتسەسسۋالدىق كودەكس سوت تورەلىگى تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە سوت داۋلارى بويىنشا بىتىمگەرشىلىك ينستيتۋتىن قالىپتاستىرۋعا ءبىرقاتار ماسەلەلەرىن شەشە الادى. جالپى العاندا، جاڭارتىلعان زاڭناما قوعامنىڭ سوت جۇيەسىنە دەگەن سەنىمىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەتىن بولادى.
سوت جۇيەسىنىڭ باستى پروبلەمالارىنىڭ قاتارىندا مەملەكەت باسشىسى سۋديالاردى ىرىكتەۋدىڭ ولقىلىعىن، توماعا تۇيىقتىعىن اتادى. سول سەبەپتى قازاقستاندا سۋديا قىزمەتىنە ىرىكتەۋ تەتىكتەرى مەن تالاپتارى كۇشەيتىلدى.
«100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى اياسىندا ساپالى سۋديالار كورپۋسىن قالىپتاستىرۋعا ەرەكشە ءمان بەرىلگەن. سۋديالار كورپۋسى ابىرويلى، كاسىپقوي، رۋxاني باي، تاجىريبەلى، ءوز كاسىبىنە جاۋاپتى ازاماتتار الىنۋى ءتيىس. سول سەبەپتى جوعارى سوت كەڭەسى تۇبەگەيلى رەفورمالاندى. قۇقىقتىق سوت ينستيتۋتى جوعارى سوتقا بەرىلدى.
ۇلت جوسپارىنىڭ 17-قادامى - بۇل سۋديا لاۋازىمىنا ىرىكتەۋدىڭ تەتىكتەرى مەن تالاپتارىن كۇشەيتۋ. ەندى اۋداندىق سوت سۋدياسى قىزمەتىنە 25 جاستان اسقان، جوعارى زاڭگەرلىك ءبىلىمى بار، جوعارى رۋxاني- مورالدىق قاسيەتتەرگە يە جانە رەپۋتاتسياسى ءمىنسىز ازاماتتار عانا الىنادى. كانديدات وسى سالادا، ناق وسى سوت ىسىندە كەمىندە 5 -جىل جۇمىس ىستەۋى ءتيىس جانە كەمىندە 10 -جىل زاڭگەرلىك سالادا ىستەگەن بولۋى قاجەت. وعان سوت جۇيەسىندە قىزمەت اتقارعان كەڭەسشىلەر، xاتشىلار، كومەكشىلەر، سۋديالار جاتقىزىلادى. سونىمەن قاتار وسى ىسپەن ەتەنە جاقىن پروكۋرورلار مەن زاڭگەرلەر دە كىرەدى.
ونىڭ ۇستىنە ق ر پرەزيدەنتىنىڭ «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ 19-قادامى اياسىندا سۋديالاردىڭ جاڭا ەتيكالىق كودەكسىن ازىرلەۋ تاپسىرىلعان. مۇنداي كودەكستىڭ قابىلدانۋى ارقىلى ازاماتتار سۋديالاردىڭ ءىس- ارەكەتتەرىنە بايلانىستى جوعارعى سوت جانىنداعى سوت جيۋريىنە شاعىم تاستاي الادى.
سۋديالاردىڭ ەتيكالىق كودەكسىندە سۋديالارعا پرەزيدەنت پەن حالىق ەسكەرگەن تالاپتاردىڭ بارلىعى كىرىپ وتىر. كودەكس بانگالور ءپرينتسيپى مەن ەڭ ۇزدىك حالىقارالىق تاجىريبەنىڭ نەگىزىندە جاسالادى. سۋديالاردىڭ جاڭا كودەكسى سۋديالاردىڭ كەزەكتەن تىس جەتىنشى سەزىندە قابىلداۋ جوسپارلانۋدا. ول بيىل ماۋسىم ايىندا وتكىزىلەدى. جوعارى سوتتىڭ اقپاراتى بويىنشا، بۇل كودەكستىڭ جوباسى دايىن بولىپ تا قالدى.
سونىمەن قاتار، جوعارىدا ايتقان جوعارعى سوت جانىنداعى سوت جيۋريى ازاماتتاردىڭ سۋديالار مەن سۋديالىق كورپۋستىڭ ءىس- ارەكەتىنە قاتىستى ارىزدارىن قارايدى. ۇلت جوسپارىنىڭ 19-شى قادامىندا ازاماتتار سۋديالاردىڭ ارەكەتتەرى بويىنشا ەلىمىزدىڭ جوعارعى سوتىنىڭ جانىنان قۇرىلعان ارنايى سوت القاسىنا شاعىمدانۋى تۋرالى ايتىلعان. وسى شارانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 2015 -جىلدىڭ 4 -جەلتوقسانىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سوت جۇيەسى جانە سۋديالاردىڭ مارتەبەسى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭىنا، سونىمەن قاتار «قر جوعارى سوت كەڭەسى» زاڭدارىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى. جوعارعى سوت جانىنداعى سوت ءجيۋريى ەكى كوميسسيادان تۇراتىن بولادى. بۇل - بىلىكتىلىك كوميسسياسى جانە ءتارتىپ كوميسسياسى.
بىلىكتىلىك كوميسسياسى 7 سۋديادان تۇرادى، ولاردىڭ قۇرامىنا وبلىستىق سوتتاردىڭ ەكى سۋدياسى، جوعارعى سوتتىڭ ەكى سۋدياسى جانە وتستاۆكاداعى ءۇش سۋديا كىرەتىن بولادى. ال ءتارتىپ كوميسسياسى 9 سۋديادان تۇراتىن بولادى. ولاردىڭ قۇرامىنا اۋداندىق جانە وعان تەڭەستىرىلگەن سوتتاردىڭ ءۇش سۋدياسى، وبلىستىق جانە وعان تەڭەستىرىلگەن سوتتاردىڭ 3 سۋدياسى جانە جوعارعى سوتتىڭ 3 سۋدياسى كىرەتىن بولادى.
بىلىكتىلىك القاسى جوعارىدا ايتىلعان زاڭدارعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلارعا بايلانىستى سۋديالىققا ۇمىتكەرلەر ءبىر جىل تاعىلىمدامادان وتكەننەن كەيىن، سول سۋدياعا ۇمىتكەرلەردەن بىلىكتىلىك ەمتيحانىن قابىلدايتىن بولادى. ولار سۋديالىق قىزمەتكە تاعايىندالعاننان كەيىن، بەس جىلدان كەيىن تاعى دا وسى بىلىكتىلىك القاسىندا ەمتيحان تاپسىراتىن بولادى. سونىمەن قاتار اۋداندىق، وبلىستىق جانە جوعارعى سوت سۋديالارى جوعارعى تۇرعان لاۋازىمعا بايقاۋعا قاتىسقان كەزدە وزدەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن وسى كوميسسيادا ەمتيحان تاپسىراتىن بولادى.
اۋداندىق سوتتاردىڭ ءتوراعالارىنا، وبلىستىق سوتتاردىڭ القالىق ءتوراعالارىنا جانە وبلىستىق سوتتاردىڭ ءتوراعالارى لاۋازىمدارىنا بايقاۋعا قاتىسقان كەزدە وسى بىلىكتىلىك القاسىندا ەمتيحان تاپسىرادى. تارتىپتىك كوميسسيادا سۋديالاردىڭ ارەكەتتەرىنە كەلىپ تۇسكەن ىستەر بويىنشا، تارتىپتىك ماسەلەسى بويىنشا قارالاتىن بولادى. سونىمەن قاتار جوعارعى سوتتىڭ جانە وبلىستىق سوتتاردىڭ ءتورالقا ماجىلىسىنە كەلىپ تۇرعان ۇسىنىستاردى قارايدى. مىنە، ۇلت جوسپارىنىڭ 19-قادامىندا كورسەتىلگەن سوت جۇيەسىنە قاتىستى ماسەلەلەر وسىنداي. بۇل ماسەلەلەر سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ستامبۇل جوسپارىن ورىنداۋ بارىسىندا ەنگىزىلگەن.
«100 ناقتى قادام» رەفورماسى اياسىندا ەنگىزىلگەن تاعى ءبىر جاڭاشىلدىق - پروكۋرورلاردىڭ ازاماتتىق ىستەر بويىنشا سوت پروتسەسىنە قاتىسۋ مىندەتى الىنىپ تاستالدى. قر پرەزيدەنتى جاريالاعان «100 قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ 26-قادامىندا سوت رەسىمدەرىن وڭايلاتۋ جانە سوت پروتسەستەرىن جەدەلدەتۋ ءۇشىن ازاماتتىق- قۇقىقتىق داۋلار جونىندەگى سوتتارعا پروكۋروردىڭ قاتىسۋىن قىسقارتۋ تۋرالى ايتىلدى. جالپى ازاماتتىق ىستەرگە پروكۋرورلاردىڭ قاتىسۋى كەڭەس زامانىنان قالعان ءۇردىس بولاتىن. قازىر ەلىمىزدە ەكونوميكانىڭ شارىقتاپ، دامۋىنا بايلانىستى، نارىقتىڭ قاتىناستاردىڭ تەرەڭدەپ ەنۋىنە بايلانىستى، جاڭا قوعامدىق قاتىناستار پايدا بولدى. وسى قوعامدىق قاتىناستاردى رەتتەيتىن جاڭا زاڭدار پايدا بولدى. وسى وزگەرىستەردىڭ نەگىزىندە پروكۋرورلاردىڭ ازاماتتىق ىستەر بويىنشا سوت پروتسەسىنە قاتىسۋ قاجەتتىلىگى بولماي قالدى.
2014 -جىلى رەسپۋبليكا بويىنشا بارلىق قارالعان ىستەردىڭ ىشىندە شامامەن 73 مىڭ ىستەر بويىنشا، پروكۋرورلار قاتىسقان. بۇل بارلىق قارالعان ىستەردىڭ شامامەن 11,3 پايىزىن قۇرايدى.
ال اپەللياتسيالىق تارتىپتەردە پروكۋرورلار نەبارى 1030 نارازىلىق كەلتىرگەن، كاسساتسيالىق تارتىپتە نەبارى 520 عانا نارازىلىق كەلتىرگەن. ال باقىلاۋ تارتىبىندە نەبارى 94 نارازىلىق كەلتىرگەن. وسى كەلتىرىلگەن دەرەكتەر، پروكۋرورلاردىڭ ازاماتتىق ىستەر بويىنشا قاتىسۋىنىڭ قاجەتتىلىگى شامالى ەكەندىگىن دالەلدەيدى. دەگەنمەن بيىل 1 قاڭتاردان باستاپ قولدانىسقا ەنگىزىلگەن جاڭارتىلعان ازاماتتىق ىستەردى جۇرگىزۋ تالاپتارى بويىنشا پروكۋرورلار ەگەر سوت پروتسەسىندە مەملەكەتتىڭ مۇددەسىنە قارسى داۋلار قولداناتىن بولسا، ءوزىنىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن ءوز بەتتەرىنشە قورعاي المايتىن حالىقتىڭ مۇددەلەرىن قورعاپ جانە سوت نەمەسە پروكۋراتۋرا سول پروتسەسكە قاتىسۋ كەرەك دەپ تاپقان جاعدايدا قاتىسا الادى.
ۇلت جوسپارىندا كوتەرىلگەن ماسەلەلەردىڭ ءبىرى - ول ق ر سوت جۇيەسىنىڭ يننوۆاتسيالىق جاڭا تەحنولوگيالارمەن قامتاماسىز ەتۋ. وسىعان بايلانىستى، بيىل رەسپۋبليكاداعى بارلىق سوتتار بەينەتىركەۋ جۇيەسىمەن جابدىقتالاتىن بولادى. وسى ارادا ق ر جوعارعى سوتىمەن كوپتەگەن يگى ىستەر اتقارىلدى. سوت كابينەتى باعدارلاماسى بويىنشا، 2015 -جىلدىڭ 12 ايىندا ەلەكتروندى تۇردە 382 مىڭ 238 قۇجات تۇسكەن. ونىڭ ىشىندە 309500 تالاپ ارىزدارى بولسا، 883 - قاداعالاۋ تارتىبىمەن بەرىلگەن ارىزدار، 6977 - شاعىم، 1708 - اپەللياتسيالىق شاعىم، 5269 - كاسساتسيالىق شاعىم بولىپ تابىلادى.
بۇگىندە جاڭا اۋديو- بەينەتىركەۋ (ا ب ت) جۇيەسىمەن سوت وتىرىستارىنىڭ رەسپۋبليكا بويىنشا 922 زالى جابدىقتالعان.
تۇتاستاي العاندا، 2016 -جىلدىڭ جاي- كۇي بويىنشا، ا ب ت جۇيەسىمەن ەل بويىنشا سوت وتىرىستارىنىڭ جابدىقتالۋى 73,6 پايىزدى قۇرايدى. ال ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن رەسپۋبليكاداعى بارلىق سوتتار وسى جۇيەمەن جابدىقتالاتىن بولادى.
ا ب ت جۇيەسىنىڭ نەگىزگى باسىمدىعى، سوت پروتسەستەرىن اۋديو- ، بەينەتىركەۋ - بارلىق قاتىناسۋشىلاردى، سۋديانى، مەملەكەتتىك ايىپتاۋشىنى، ادۆوكاتتاردى، سونداي- اق بارلىق تاراپتاردى تارتىپكە شاقىرادى، پروتسەسس بارىسىندا شەشىلمەگەن جانە قاناعاتتانباۋشىلىقتى تۋعىزعان داۋلى ساتتەر بولعان جاعدايدا، تاراپتاردىڭ ەكەۋى دە دۇرىستىعىنا نە بۇرىستىعىنا كوز جەتكىزۋ ءۇشىن ەلەكتروندىق جازباعا جۇگىنە الادى، ا ب ت جۇيەسى پروتسەستە ءوز قىزمەتتىك وكىلەتتىلىكتەرىن جۇزەگە اسىراتىن سۋديالار مەن باسقا دا ادامدار ءۇشىن قاساقانا جالا جاپقان نەمەسە وسىنداي جاعدايلار بولىپ جاتسا، بەلگىلى ءبىر كەپىل بەرە الادى.
سونىمەن قاتار وسى يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار تۋرالى ايتقان كەزدە، سۋديا جوعارعى سوتتا قولدانىلىپ جاتقان تالداۋ باعدارلاماسىن دا تىلگە تيەك ەتكەن ءجون. تالداۋ باعدارلاماسىنىڭ نەگىزىندە رەسپۋبليكاداعى سوتتاردىڭ قاراعان ىستەرى بويىنشا سوت تاجىريبەسىن جيناقتاپ، بەلگىلى ءبىر جۇيەگە كەلتىرۋدە ۇلكەن ماسەلەلەر اتقارىلۋدا. جوعارعى سوتتىڭ ينتەرنەت رەسۋرسىنا ءبىر تاۋلىكتە شامامەن 50 مىڭعا جۋىق ادام كىرە الادى. ال وتكەن جىلى سمس حابارلاماسى ارقىلى سوتتاردىڭ 3 ميلليون ىستەرى بويىنشا 7 ميلليون حابارلاما جىبەرىلدى. مىنە، وسىنداي ىستەر جوعارعى سوتتا اتقارىلىپ جاتىر.
ەلدە جاسالعان رەفورمالاردىڭ تاعى ءبىرى - قازاقستاندا 1 -قاڭتاردان باستاپ، ينۆەستيتسيالىق داۋلار بويىنشا سوت ءوندىرىسى قۇرىلدى. بۇل مەملەكەت باسشىسىنىڭ 5 ينستيتۋتسيونالدى رەفورماسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ "100 ناقتى قادام" ۇلت جوسپارىنىڭ 23-قادامىندا بەلگىلەنگەن بولاتىن.
ول ينۆەستورلاردىڭ قاتىسۋىمەن بولاتىن داۋلاردى جەدەل شەشۋدە ءارى زاڭدى قۇقىقتارىن قالپىنا كەلتىرۋدە وتە ءتيىمدى. سونىڭ نەگىزىندە ءبىزدىڭ ەلدە ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە، قۇقىقتىق اشىقتىق ءپرينتسيپىن جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
سونىمەن بىرگە 2016 -جىلدىڭ 1 -قاڭتارىنان ەنگىزىلگەن جاڭا ازاماتتىق- پروتسەسسۋالدىق كودەكس ينۆەستيتسيالىق داۋلار بويىنشا ازاماتتىق ىستەردى قاراۋ ءىسى رەگلامەنتتەلدى.
بۇنىڭ الدىندا ونداي ىستەر جالپى مامانداندىرىلعان ەكونوميكالىق سوتتاردا قارالىپ كەلدى جانە ۇزاق قاراستىرىلاتىن. ولار 4 ينستانسيادان وتۋگە ءتيىس بولدى. سول ءۇشىن جوعارى سوتتا 7 سۋديادان تۇراتىن ارنايى سوت القاسى قۇرىلدى. جاڭا القانىڭ ماقساتى - ينۆەستيتسيالىق داۋ- دامايلاردى قاراستىرۋ.
وسىنداي جاڭاشىلدىقتاردىڭ ارقاسىندا، ينۆەستيتسيالىق داۋلاردا ۇلكەن تاجىريبەگە يە بولعان قازاقستاندىق سۋديالار استانانىڭ حالىقارالىق اربيتراج ورتالىعىندا جۇمىس ىستەي الادى. بۇل تۋرالى جوعارى سوتتىڭ ارنايى مامانداندىرىلعان سوت القاسىنىڭ ءتوراعاسى ايگۇل قادىربايەۆا ءمالىم ەتتى.
«استانا» ورتالىعىن قۇرۋدا مودەل ەتىپ العان دۋباي قارجى ورتالىعىنىڭ تاجىريبەسىنە كەلەتىن بولساق، وندا مالايزيا، سينگاپۋر، ۇلى بريتانيا جانە باسقا دا شەتەلدىك سۋديالارمەن قاتار، جەرگىلىكتى اراب امىرلىكتەرىنىڭ ازاماتتارى سۋديا بولىپ قىزمەت ەتە الادى. سوندىقتان مەن حالىقارالىق اربيتراجدىق سوتتا قازاقستاندىق ازاماتتاردىڭ جۇمىس ىستەۋىنە دە جاعداي جاسالادى دەپ ويلايمىن»، - دەيدى ا. قادىربايەۆا.
ەسكە سالا كەتەيىك، ەلباسى ن. نازاربايەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن استانا قارجى ورتالىعى قۇرىلۋدا. ونىڭ اياسىندا شەتەلدىك ينۆەستورلار ءۇشىن حالىقارالىق اربيتراجدىق سوتى قۇرىلادى.
حالىقارالىق سوت جانە اربيتراج ۇلتتىق سوت جۇيەسىنە كىرمەيدى، ول اعىلشىن- ساكسون قۇقىعى نەگىزىندە تاۋەلسىز قىزمەت اتقاراتىن بولادى.
«بۇل ورتالىق قاتىسۋشىلارىنىڭ داۋلارىن نەگىزىنەن شەتەلدىك سۋديالار اعىلشىن تىلىندە قارايتىندىعىن بىلدىرەدى. استانا قارجى ورتالىقتىڭ قىزمەتىن جۇرگىزەتىن نەگىزگى ورگانداردى قۇرۋ بويىنشا ۇيىمداستىرۋشىلىق جۇمىس ق ر ۇلتتىق بانكىنە جۇكتەلگەن. ساراپشىلاردىڭ بولجامىنشا، قارجى ورتالىعىنىڭ جۇمىسى قازاقستاندىق ەكونوميكانىڭ دامۋىنا قۋاتتى سەرپىن بەرەدى»، - دەدى ول.
وسىنداي رەفورمالاردىڭ ارقاسىندا قازاقستان باس بوستاندىعىنان ايىرىلعانداردىڭ ۇلەس سانى بويىنشا الەمدىك رەيتينگتە 55-ورىنعا ءتۇستى. 2014 -جىلمەن سالىستىرعاندا، 2015 -جىلى سوتقا %10,4 عا ءىس كوپ ءتۇستى جانە قارالدى. جاڭا زاڭنامالىق بازا سوت قورعاۋ سالاسىن كەڭەيتۋگە مۇمكىندىك بەردى. 2014 -جىلمەن سالىستىرعاندا، 2015 -جىلى اقتالعانداردىڭ سانى %55 عا ارتقان. ەگەر بىلتىر اقتالعاندار سانى 478 بولسا، 2015 -جىلى - 743 بولدى.
بىلتىر مەرزىمىنەن بۇرىن شارتتى تۇردە بوساتىلعاندار سانى 9 مىڭ ادامدى قۇراعان. سونىمەن قاتار 5520 ادامعا جاۋاپكەرشىلىك اۋىر جازادان جەڭىلىنە اۋىستىرىلدى. 2015 -جىلى سوتپەن باس بوستاندىعىنان ايىرىلعانداردىڭ ۇلەسى %25,5 دى قۇرادى. بۇل 2014 -جىلمەن سالىستىرعاندا %13 عا كەم. وسىنىڭ ناتيجەسىندە قازاقستان سوتتالعانداردىڭ سانى بويىنشا الەمدىك رەتينگتە 55-ورىنعا سىرعىدى. 100 مىڭ ادامعا بىزدە 233 سوتتالعاننان كەلەدى.
سوت ءىسىن جۇرگىزۋ سالاسىن رەفورمالاۋ مەن سوت ورگاندارىن جاڭعىرتۋ باعىتىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان شارالاردىڭ تۇپكى ماقساتى - ازاماتتاردىڭ ءوز قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن سوت ارقىلى قوعاۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ. وتاندىق سوت جۇيەسىن ودان ءارى قاراي جەتىلدىرۋ، جەرگىلىكتى سوتتاردىڭ ءرولىن ارتتىرۋ، سۋديالاردىڭ تاۋەلسىزدىگىن جوعارىلاتۋ - باستى نازاردا.
اۆتور: جاسۇلان جولدىبايەۆ
