قىزىقتى قازاق ءتىلى

ارينە، ول ءتىل قوعامداعى بارشا كىسى بىلەتىن ورتاق ءتىل بولۋى، تىلدەگى سوزدەر تۇسىنىكتى ءارى ناقتى ماعىناعا يە بولۋى شارت. الايدا كەيدە وسى ورتاق تىلدە كوپشىلىك تۇسىنبەيتىن سوزدەر دە قولدانىلادى ەكەن.

مۇنداي سوزدەر، نەگىزىنەن، بۇرىن سول تىلدە بولعان، ءبىراق زامان وتە ماعىناسى كومەسكىلەنگەن نەمەسە مۇلدە ۇمىتىلعان سوزدەر دەپ سانالادى. سولاي بولا تۇرا، ولارعا ارحايزمدەر رەتىندە تۇسىنىك بەرىلمەستەن قولدانىپ ءجۇرمىز. ويتكەنى الگىندەي كونەرگەن سوزگە ونىمەن ماعىنالاس، سينونيم جاڭا ءسوز قوسارلانىپ، قوس سوزدەر تۇرىندە ايتىلادى.

قازاق تىلىندەگى قوس سوزدەردىڭ ەتيمولوگياسىن زەرتتەۋشىلەردىڭ كەيبىرى: «سىڭارىنىڭ ءبىرى نەمەسە قوس سىڭارى دا تۇسىنىكسىز دەپ سانالاتىن سوزدەردىڭ ءوزى توركىنىن انىقتاي كەلگەندە بىردەي بولىپ شىعادى»، - دەگەن پىكىر ايتسا، ەندى ءبىرى: «قوس سوزدەردىڭ بارلىعىنىڭ ماعىناسىن اشىپ بەرۋ مۇمكىن ەمەس»، - دەپ سانايدى.

كەيبىر قوس سوزدەردەگى ماعىناسى كومەسكىلەنگەن سىڭارلار تۋرالى ءبىر زەرتتەۋشىنىڭ ايتقان پىكىرىن، ەكىنشىلەرى جوققا شىعارىپ، باسقاشا تۇجىرىم ايتۋ دا كەزدەسەدى.

ەندى وسىنداي بۇگىنگى تىلىمىزدە جەكە تۇرىپ ماعىنا بەرمەيتىن سىڭارى بار بىرنەشە قوس سوزدەرگە انىقتاما جاساپ كورەلىك.

1. جول- جوسىن قوس ءسوزىنىڭ ءبىرىنشى سىڭارى «جول» - ەرتەدەن تىلىمىزدە بار، تۇركى ديالەكتىلەرىندە جول، يول، يۋل تۇرلەرىندە ايتىلادى. VIII-XIIІ عاسىرلارعا جاتاتىن كونە تۇرك جازبا ەسكەرتكىشتەرىندە بۇل ءسوز 1. جۇرۋگە ارنالعان جولدى؛ 2. «جوسىن» سوزىنە سينونيمدەي - ءومىر ءسۇرۋدىڭ جولىن؛ 3. ارەكەتتىڭ رەتىن ءبىلدىرىپ «سول جولى، ءبىر جولى، وسى جولى»، ت. ب. بولىپ، قىستىرما ءسوز تۇرىندە قولدانىلعان.

ال ەكىنشى سىڭارى «جوسىن» بۇگىندە جەكە ءوزى قازاق تىلىندە قولدانىلماعانمەن، ەرتەدە جەكە دە ايتىلعان. مىسالى، ج. بالاساعۇننىڭ «قۇتتى بىلىك» (1069 ج. ) ەڭبەگىندە: «بىلىگلىگ كەراك ءبىلسا سوزكا يوسۇن»، - دەگەن جولدار بار. راشيد اد-ديننىڭ «جاميع ات- تاۋاريح» (1310 ج. ) ەڭبەگىندە بۇل ءسوز «يۋسۋن» دەلىنىپ (1- توم، 1-كىتاپ، 63-بەت)، ورىسشاعا: «يۋسۋن - وبىچاي» دەپ اۋدارىلعان. «دريەۆنەتيۋركسكيي سلوۆار» (د س): يوسۋن ءسوزىن: «پراۆيلو، وبىچاي» دەپ ءتۇسىندىرىپ، ХІІ-ХIV عاسىرلارعا جاتاتىن «ۇيعىردىڭ زاڭدىق قۇجاتتارى» (USp) كونە دەرەگىنەن مىسال كەلتىرگەن: « tөrü jarүu josuni birla (تورەلىك جارعى جوسىنىمەن بىرگە)».

تىلىمىزدە وسى «جول- جوسىن» (جولى- جوسىنى) قوس سوزىنە ماعىنالاس «ءجون- جوسىعى»، «جول- جوسىعى» قوس سوزدەرى دە بار. مۇندا «جوسىن» ءسوزىنىڭ وزگەرىسكە ءتۇسىپ «جوسىق» بولعانىن كورەمىز.

2. ىدىس- اياق كەيبىر زەرتتەۋلەردە: «تىلىمىزدەگى «ىدىس» ءسوزىنىڭ ماعىناسى ونىڭ سوڭعى ءداۋىر جەمىسى ەكەنىن كورسەتەدى»، - دەلىنگەن. ءا. نۇرماعامبەتوۆ: «ياكۋت تىلىندەگى - «ىتىس»، توفا تىلىندەگى - «ادىش»، تۋۆاشا - «ادىش»، سوزدەرىنىڭ ءبارى دە قازىرگى قازاق تىلىندەگى «الاقان» تۇسىنىگى ورنىنا جۇرەدى. قوس ءسوزدىڭ ەكىنشى سىڭارى بولىپ جۇرگەن «اياق» ءسوزىنىڭ تاريحى دا ۇقساس» - دەپ جازادى («قوس سوزدەر قۇپياسى»). الايدا 1069 -جىلى جازىلعان ج. بالاساعۇن شىعارماسىندا: «ءىدىشدا ءتۇ بولسا ياراعسىز بولۇر» (ىدىستا تۇك بولسا جارامسىز بولار)، «ءىدىشچى ارىع بولسا كورۇكلۇگ ءيۇزى» (ىدىسشى تازا بولسا كورىكتى ءجۇزى)، - دەلىنۋى «ىدىس» ءسوزىنىڭ وسىدان مىڭ جىل ەرتەدە تىلىمىزدە بولعانىن كورسەتەدى.

د ت س- دا ءىدىش ءسوزى سوسۋد، چاشكا، بوكال دەپ، ال ءىدىشچى ۆينوچەرپيي دەپ اۋدارىلعان. د ت س- ءنىڭ 203 بەتىندەگى: «uzun tonlu idisin ajaqin qodup an barmis (ۇزىن توندى (ايەل) ىدىسىن- اياعىن قويىپ وندا باردى)»، - مىسالىنان «ىدىس- اياق» قوس ءسوزىنىڭ دە ەرتەدەن بولعانىن كورەمىز.

ءبىزدىڭ زەرتتەۋ نىسانىنا الماعىمىز - «ىدىس- اياق» قوس ءسوزىنىڭ ەكىنشى سىڭارى «اياق» . ويتكەنى قازىرگى كەزدە «اياق» ءسوزى ىدىس ماعىناسىندا جەكە سيرەك ايتىلادى. «اياققا قۇي، اياقتى اپەر» دەسەك، بۇگىنگى جۇرت بۇل ءسوزدى دەنە مۇشەسىندەگى، جۇرەتىن اياق جايلى دەپ تۇسىنەدى. «كەتەر اياق» (قوشتاساردا ىدىسپەن اس ءىشۋ) ءسوزى دە وسىلاي ۇعىلادى. الايدا كونە زاماندا «اياق» ءسوزى جەكە ايتىلىپ تا ىدىستىڭ ماعىناسىن بەرگەن. د ت س: اياق - چاشا، چاشكا، اياقچى گورشەچنيك - دەپ اۋدارىپ، م. قاشقاريدان: «bu ajaqnin jaruqi bar (بۇل اياقتىڭ جارىعى بار)»؛ « ajaqçi ajaq sirladi (اياقشى اياق سىرلادى)» - مىسالدارىن بەرگەن.

«اياق» ءسوزىنىڭ قازىرگى كەزدە جەكە ايتىلماۋ سەبەبى، مەنىڭشە، دەنە مۇشەسىن بىلدىرەتىن، ەرتەدە اع، اداع، ازاق، اداق، اجاق دەپ ايتىلىنعان سوزدەردىڭ دە قازاق تىلىندە قازىر «اياق» دەلىنۋىنەن. مىسالى، ج. بالاساعۇندا: «اداق بەرتى ىكى يورىعۋ ءۇچۇن» (اياق بەردى ەكى ءجۇرۋ ءۇشىن) - دەلىنسە، م. قاشعاري ەڭبەگىنەن «ازاق» تۇرىندە دە ايتىلعانىن كورەمىز.

3. تانىس- تامىر (تامىر- تانىس)؛ قازىرگى قازاق تىلىندە وسىمدىكتىڭ، ت. ب. ءتۇبى، نەگىزى ماعىناسىندا، قان تامىرىنا قاتىستى قولدانىلاتىن «تامىر»، بۇل قوس ءسوزدىڭ ەكىنشى سىڭارىنداعى «تامىر» سوزىنە ەش قاتىسى جوق. «قازاق ءتىلىنىڭ تۇسىندىرمە سوزدىگى» (ق ت ت س) : تامىر - الىس- بەرىس جاساپ جۇرەتىن دوس- جار، كوڭىلدەس، سىبايلاس دەپ تۇسىندىرگەنمەن، بۇل ءسوز قازىرگى كەزدەرى جەكە ءوزى وسى ماعىناسىندا قولدانىلمايدى. شىن مانىندە، قوس ءسوز سىڭارىنداعى «تامىر» كونە تۇركى تىلىندەگى «امىر، امراق، امىراق، امران» ء(سۇيۋ، دوس تۇتۋ) سوزدەرىنىڭ وزگەرىسكە ۇشىراۋىنان پايدا بولعان. د ت س 41-بەت: امىر - ليۋبيت؛ امىراق (امراق) - درۋگ، ليۋبيمىي: aniң birlә amiraq boldi- ون ستال ەگو درۋگوم («وعىز- ناما» 146)؛ امران، امرانماق ليۋبوۆ: tün kün seni umunip saңa amranmaqin өlür men- نوچيۋ ي دنەم نادەياس نا تەبيا، يز- زا ليۋبۆي ك تەبە يا ۋمرۋ (Uіg) 1.

بۇل سوزدەر قازىرگى قازاق تىلىندە «ەمىرەنۋ» تۇرىندە قولدانىلادى (يتاليا تىلىندەگى «امۋر» ءسوزى وسىدان) . ال «تامىر» ءسوزى «دوس» ماعىناسىندا ⅩⅩ عاسىر باسىنداعى كوركەم ادەبي شىعارمالاردا «تامىر بولىپتى، ەكەۋى تامىر ەكەن» دەگەن تۇردە كەزدەسەدى.

4. الداپ- سۋلاپ قوس سوزىندەگى ەكىنشى سىڭاردى قازىرگى جۇرت «سۋ» تۇبىرىنەن پايدا بولعان ءسوز دەپ تۇسىنەر. الايدا بۇل ارادا ماسەلە سۋلاۋ، سۋلاندىرۋ ەمەس، سويلەۋ، سىبىرلاۋ ارقىلى الداۋ جايىندا. د ت س: SӨVLAN، SUFSA، ŞUVŞAT شەپتات، ناشەپتىۆات، ۋگوۆاريۆات: ol qulaqqa sufsadi - ون ناشەپتىۆال ەمۋ نا ۋحو (م ك).

5.ۇپتەۋ- سۇپتەۋ (ۇپتەپ- سۇپتەپ) قوس ءسوزىنىڭ ەتيمولوگياسىن زەرتتەمەسەك، «ەكىنشى سىڭارىنا «س»، «ت» دىبىستارىن قوسىپ الۋ ارقىلى جاسالىناتىن (مىس.: ولپى- سولپى، وپىر- توپىر، وپاي- توپاي، ت. ب. ) قايتالاما قوس ءسوز» دەپ تە، «ەكى سىڭارى دا ايقىن ەمەس قوسارلاما قوس ءسوز» توبىنا دا جاتقىزار ەدىك. الايدا، زەرتتەۋ ارقىلى بۇل ەكى سىڭارى جەكە تۇرىپ تا ماعىناعا يە قوسارلاما قوس ءسوز ەكەنىن انىقتادىق. بۇل قوس ءسوز ماعىناسى دا «الداپ- سۋلاپ» قوس سوزىنە اسا جاقىن. ءبىر قاراعاندا ەلىكتەۋىش يا بەينەلەۋىش سوزگە ۇقساعانىمەن «ۇپتەۋ» ءسوزى 1074 -جىلى جازىلعان م. قاشقاري ەڭبەگىندە ءۇپلا، ءۇپلال، ءۇپلان، ءۇپلات، ءۇپلاش تۇرىندە ءجيى كەزدەسەدى. د ت س ءۇپلا ءسوزىن: «پوحيشات، گرابيت» - دەپ ءتۇسىندىرىپ، م. قاشعاري ەڭبەگىندەگى: «ol aniң tavarin üplәdi» سويلەمىن «ون پوحيتيل ەگو يمۋشەستۆو (توۆارى)» - دەپ اۋدارعان.

ال ەكىنشى سىڭارى «سۇپتەپ» ءسوزى «الداپ- سۋلاپ» قوس سوزىندەگى ەكىنشى سىڭار SӨVLAN، SUFSA، ŞUVŞAT (شەپتات، ناشەپتىۆات، ۋگوۆاريۆات) سويلەۋ، سىبىرلاۋ. ءسويتىپ «سۇپتەۋ- ۇپتەۋ» قوس ءسوزىنىڭ ماعىناسى «الداپ توناۋ» ەكەن.

6. بويى- سىنى قوس ءسوزىنىڭ ەكىنشى سىڭارىنداعى «سىن» ءسوزىن بۇگىندە «سىناۋ، سىناقتان ءوتۋ» ماعىناسىندا تۇسۋگە بولادى. «جىگىت سىنى»، «قىز سىنى» اتالاتىن جيىنداردا شىنىمەن دە قاتىسۋشىلار ءار ءتۇرلى سىناقتاردان وتەدى. الايدا كونە تۇركى تىلىندە بۇل ءسوز ناقتى نارسەنى - كىسىنىڭ يا مالدىڭ دەنەسىن (تۇلا- بويىن) بىلدىرگەن.

د ت س: SIN ستان، تەلو، تۋلوۆيشە (م ك)؛ bes kөzünür etüz sinlari sөңük siңir tamar et teri - پيات چلەنوۆ ۆيديموگو تەلا: كوستي، جيلى، سوسۋدى، مياسو، كوجا (Маn)3.

7. اڭعال- ساڭعال قوس ءسوزىن قازىرگى قازاق تىلىندەگى قايتالاما قوس سوزدەر توبىنا جاتقىزىپ، ەكى سىڭارى دا ماعىناسىز بەينەلەۋشى سوزدەر رەتىندە قاراۋعا بولادى. الايدا م. قاشعاري ەڭبەگىندەگى «اڭىل اچۇق» تىركەسىن د ت س: «شيروكو، ناستەج وتكرىتىي»، - دەپ تۇسىندىرەدى. كونە «اڭىل» ءسوزى كەيىنىرەك «اڭعال» بولىپ وزگەرىپ، ال ونى قايتالاعاننان ەكىنشى سىڭارىنا «س» دىبىسى قوسىلىپ «ساڭعال» جاسالىنعان. مۇنداي، «ەكىنشى سىڭارىنا «س»، «ت» ج. ب. دىبىستاردى قوسىپ الىپ وزگەرىسكە ءتۇسۋ ارقىلى قايتالاناتىن قوس سوزدەر (مىس.: ولپى- سولپى، وپىر- توپىر، ت. ب. كونە تۇركى تىلىندە جوق ەكەنىن بايقادىق. ەرتەدە جەكە ايتىلعان «اڭىل» سوزىنە «ساڭعال» سىڭارىنىڭ قوسىلىپ قايتالاما قوس ءسوز جاسالۋى كەيىننەن بولعان سىڭايلى.

«اشىق، ايقارا اشىق» ماعىناسىنداعى كونە «اڭىل» (اڭعال) ءسوزىنىڭ قازىرگى تىلىمىزدەگى «اڭعال كىسى» ۇعىمىنا قاتىسىنا كەلسەك «اشىق اۋىز» دەگەندى ءبىلدىرۋى مۇمكىن. «تاۋ اڭعارى»، «وزەن اڭعارى» دەگەنىمىزدە قولدانىلاتىن دا وسى «اڭىل» (اڭعار) بولار.

8. ارا- تۇرا قوس سوزىندەگى ەكى سىڭار دا قازىرگى قازاق تىلىندە بار، «اندا- سوندا» قوس سوزىنە، «كەيدە» سوزىنە سينونيم دەۋگە بولادى. ارا، ارالىق، ارال، اراسىندا، انىڭ اراسىنتا (سونىڭ اراسىنشا) تۇرىندە كونە تۇركى تىلىندە كەزدەسەدى. كولتەگىن «ۇلكەن» جازۋىندا: «ەكىن ارا كىشى وعلى قىلىنمىش (ەكى اراسىندا كىسى ۇلى قىلىندى (جاراتىلدى)» - دەلىنگەن. د ت س: اراتا اراتا (USр) قوس ءسوزىن «ۆرەميا وت ۆرەمەني» دەپ اۋدارعان. قازىرگى «ارا- تۇرا» وسى كونە «اراتا اراتا» (ارادا ارادا) قوس سوزىنەن پايدا بولعان سىڭايلى.

9. ءۇيلى- باراندى قوس سوزىندەگى ەكىنشى «باراندى» سىڭارى قازاق تىلىندە جەكە تۇرىندە كەزدەسپەيدى. قازاق تىلىندەگى «باران ات»، ورىس تىلىندەگى «باران» (قوي) سوزدەرى مالعا قاتىستى. سوندىقتان «باران، باراندى» ءسوزىن «ءۇي» سىڭارىنا سينونيمداس سوزدەردەن ىزدەۋگە ءتيىسپىز. كولتەگىن جازۋىنداعى (ۇلكەن جازۋ 53): «باراق ەتگۇچى» ءسوزىن ت. ابەناي ۇلى «ىلاپاس، قالىتقى ءۇي سالۋشى» - دەپ اۋدارادى. «كىشى» جازۋداعى (12-جول): «انارا بىنچىگ بارق ياراتۇرتىم» سويلەمىن د ت س: «يا پورۋچيل يم پوسترويت وسوبوە زدانيە»، BARQ ءسوزىن «زدانيە، سوورۋجەنيە» - دەپ تۇسىندىرەدى. ەندەشە، قوس سوزدەگى «باراندى» سىڭارى كونە تۇركى تىلىندەگى «بارق، باراق» (ورىس تىلىندە «باراك») ءسوزىنىڭ وزگەرىسكە ۇشىراعان ءتۇرى سىڭايلى. بۇل قوس ءسوز ەرتەدە «ءۇيلى- باراقتى»، «ءۇيلى- بارقتى» دەپ ايتىلسا كەرەك.

10. قىز- قىرقىن قوس ءسوزىن ءا. قايداروۆ: «قىز بالالار توبى»، «جاسوسپىرىم، بويجەتكەن قىز بالالار» دەپ ءتۇسىندىرىپ: «ۇكىسى بۇلعاقتاعان قىز- قىرقىن» (س. ءجۇنىسوۆ) - مىسالىن كەلتىرەدى. زەرتتەۋشىلەر بۇل قوس سوزدەگى «قىز» ءسوزىن تۇسىنىكتى ساناپ، ءارتۇرلى پىكىرلەرىن ەكىنشى سىڭار «قىرقىن» ءسوزى جايىندا ايتادى. كونە دەرەكتەردە («حۇسراۋ- شىرىن» پوەماسى، م. قاشعاري «تۇرك سوزدىگى») «قىرقىن» ءسوزى جەكە دە، «قىز- قىرقىن» قوس ءسوزى تۇرىندە دە بار جانە ەكى ءتۇرى دە كۇڭ، كۇڭدەر (نيەۆولنيتسى، رابىني) دەپ تۇسىندىرىلەدى: م. قاشعاري: قىرقىن نەۆولنيتسا، نالوجنيتسا؛ Uig دەرەگىندە: «ءوز ورداسىنا ىچگارۇ كىرىپ قالىڭ يىڭچكا قىرقىنلارىع كورۇپ كوڭۇلىڭا ءىنچا تەپ تەدى» - دەلىنەدى. ال ت ت 7 كونە دەرەگىندەگى «قىيىن- قىرقىن» قوس ءسوزى «سترادانيە، مۋچەنيە؛ ناكازانيە» دەپ تۇسىندىرىلگەن. كونە «قيىن» ءسوزىن د ت س - ناكازانيە، كارا، مۋچەنيە، پىتكا دەپ اۋدارعان (بىزدىڭشە «قيناۋ»). ەگەر كونە قوس سوزدەر دە سىڭارلارى سينونيم، ماعىناسى جاقىن سوزدەردەن تۇراتىنىن ەسكەرسەك «قىيىن» مەن «قىرقىن» سوزدەرى ماعىنالاس بولۋعا ءتيىس. ەندەشە «قىز» ءسوزى مەن «قىرقىن» (قيناۋ) ءسوزى قالايشا قوس ءسوز قۇراپ تۇر دەگەن سۇراق تۋادى.

كونە دەرەكتەرمەن جۇمىس بارىسىندا «قىز» ءسوزىنىڭ ەرتەدە 6 ماعىنا بىلدىرگەنىن بايقادىق: 1. قىز بالا؛ 2. قىمبات، سيرەك زات؛ 3. قىزدىرۋ؛ 4. ساراڭ كىسى؛ 5. قىز قۇس (قىزعىش قۇس؟)؛ 6. «قىز- اش» (بۇل قوس ءسوزدى د ت س «گولود ي نۋجدا» دەپ تۇسىندىرەدى). الايدا بۇل سوزدەردىڭ دە «قىرقىن» (كۇڭ) سوزىمەن ماعىنالاس ەمەستىگىن كورەمىز.

م. قاشعاري «سوزدىگىندەگى» قىزعۇت ءسوزىن د ت س: «ۆيد ناكازانيا (زاكليۋچەنيە ۆ كاندالى)» - دەپ تۇسىندىرگەن. ەندەشە «قىز- قىرقىن» قوس سوزىندەگى «قىز» قىز بالاعا قاتىستى ەمەس، وسى «قىزعۇت» (قيناۋ، ازاپتاۋ) ءسوزىنىڭ قىسقارتىلعان ءتۇرى ەمەس پە؟

م. قاشعاري ەڭبەگىندە «يينشكا قىز» مىسالى «اشىنا» دەپ ءتۇسىندىرىلىپ، بۇل ءسوزدىڭ ەركىن قىزعا دا، كۇڭگە دە قولدانىلاتىنى ايتىلعان. مۇنى Suv دەرەگىندەگى: «اناسى قاتۇن ... بەس ءيۇز قىزلار قۇۆراقىن» ءۇزىندىسىنىڭ د ت س- دا: «ەگو مات- گوسپوجا ۆ وكرۋجەنيي پياتيسوت سلۋجانوك» دەپ اۋدارىلعانىنان دا (قىزلار - سلۋجانوك) كورەمىز.

الايدا سول كونە كەزەڭدە دە «كۇڭ» ماعىناسىندا ايتىلعان «قىز» ءسوزى ودان دا ەرتەدە «قىزعۇت» ءسوزىنىڭ قىسقارۋىنان پايدا بولعان دەپ ويلايمىز. ەندەشە «قىز- قىرقىن» قوس ءسوزى وتە ەرتەدە «قىزعۇت- قىرقىن» تۇرىندە (قيناۋداعى، كۇڭدىكتەگى ايەل) بولعان سىڭايلى.

كونە تۇرىك جازبا دەرەكتەرىنىڭ قىسقارتىلعان اتاۋى: Uіg1 - ۇيعىر ارپىمەن جازىلعان بۋددالىق ماعىناداعى قۇجاتتار؛ ТіS2 - بۋددالىق سۋترا اۋدارماسى؛ Маn3 - مانيحەي جانە ۇيعىر ارىپتەرىمەن جازىلعان ءۇش توپتاما قۇجاتتار؛ ج ب4 - ج. بالاساعۇن «قۇتادعۋ بىلىك»؛ م ق5 - م. قاشقاري «ديۋاني لۇعات- ات تۇرك»؛ Suv6 - «التىن جارىق» سۋتراسى، Х عاسىر؛ ت ت7 - يار- حوتودان تابىلعان بال اشار كىتاپشا.

ايجان قوجا-احمەت، اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ماگيسترانتى

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى