ستالين قوناعىن ۇيىنە قوندىرماۋشى ما ەدى... - ۇلى اقىننىڭ ۋىتتى ازىلدەرى
جىر الىبى بويىنداعى بۇل قاسيەتتى بايقاعان ۇلى مۇحاڭ (اۋەزوۆ): «... جامبىل گروتەسك، شارج، مىسقىلدىڭ نەشە اتاسىن تاپقانداي. قادالعان جەرىنەن قان المايدى، جان الادى. مازاعىنا ىلىنگەننىڭ باسىنا قاراي قاپتاعاندا، قاتتى سوققان قۇيىنداي ۇزىگىن، تۋىرلىعىن جەلپىلدەتە، تۇڭلىك ۇشىرا سوقتىعىپ، ىرشىتىپ تۇسىرەدى. وقتاي ءوتىمدى كۇلكى تابادى. بۇل رەتتە ءار تەڭەۋىنىڭ ءوزى جاي اقىننىڭ جايشىلىقتا كۇن تولعانسا تاپپايتىن، اۋزىنا تۇسپەيتىن ءدوپ تەڭەۋلەر بولادى. سونداي ىزالى سايقىمازاقتا، ءاجۋادا، مىسقىل، قالجىڭدا جامبىل تاپقىرلىعى ەلدەن ەرەك. جامبىل «ولەڭ نە كۇلدىرمەسە، نە جىلاتپاسا - ولەڭ ەمەس، ءنارسىز ءسوز، ءزارسىز وق ەسەپتى» دەيتىن. سول سيپاتىنىڭ ءبارى جامبىلدىڭ وزىندە بار ەدى. جامبىل سۋرەتشى بولسا - شارجدىڭ، پەسا جازۋشى بولسا - كومەديانىڭ، گروتەسكتىڭ بارىپ تۇرعان شەبەرى بولار ەدى»، - دەپ جازادى. بۇل كەمەڭگەر جازۋشىنىڭ اقىن شىعارماشىلىعىنىڭ ءبىر قىرىنا بەرگەن جوعارى باعاسى ىسپەتتى.
ۇلى اقىننىڭ ۋىتتى ازىلدەرى مەن وتكىر قالجىڭدارى كۇندەلىكتى ومىردەن الىنعان سەرگەك سىقاق، ادەمى ءاجۋا، مىسقىل- كەكەسىنگە تولى. ەندى جامبىلدىڭ ازىلدەرىن وقىپ كورەلىك.
ءابدىلدا تاجىبايەۆ («وسىنداي ەدى اعالار»):
جاكەڭ ءسال كىدىرىپ شاي ۇرتتادى دا، قايتادان سابيتكە (ءسابيت مۇقان) قارادى.
- ءوزىڭ قالايسىڭ؟ بالۋان شولاق، ءان سالامىسىڭ؟
- سالامىن، - دەدى سابەڭ ءۇنى شىرىلداپ.
- جوق، سەنبەيمىن، - دەپ جامبىل دا كۇلىپ الدى.
- ءۇنىڭنىڭ ءىنى تارلاۋ ەكەن. سەنەن ءبارى شىعار، ءبىراق ءان شىقپاس، - دەدى.
ءبىز جامبىلعا قوسىلا كۇلدىك.
* * *
ون كۇندىكتىڭ سوڭىندا كرەملدە قابىلداۋدا بولدىق قوي. وندا دا اقىن وزگەمىز سياقتى ەلەڭ- قۇلاڭ ەتكەن جوق. كادىمگى اقساقالدىق قالپىن بۇزباي، قارسىداعى ستولعا جەتە بەرىپ، وزىنە باس يزەگەن ستالينگە باس يزەدى دە قويدى. سول كەشتە ال تارقايىق دەگەن شاقتا قارت تاعى ءبىر ءازىل ايتتى:
- ستالين قوناققا شاقىردى دەگەندەرىڭ قايدا، ۇيىنە ءبىر كۇن قوندىرماۋشى ما ەدى قوناعىن؟ - دەدى كۇلىپ.
* * *
- ال مىناعان تۇلكىدەن تىماق تىكتىرەرسىز. مىناۋ - ءماسىڭىز، مىناۋ - شاپانعا، قامزولعا دەگەن ماتا، - دەپ وعان شاي- قانتتى قوسىپ مەن ۇسىندىم. وسىنىڭ ءبارىن مىنا ماسكەۋلىك بالاڭ اكەلدى، - دەدىم لەونيدتى كورسەتىپ.
- جارايسىڭ، نار جىگىت! - دەدى جاكەڭ لەونيدتىڭ قولىن قايتا- قايتا قىسىپ، سودان سوڭ ماعان كۇلىمسىرەي قاراپ:
- ءوزىڭ نە اكەلدىڭ؟ - دەدى قولىن سوزىپ.
- مەن ايمانكۇلدىڭ سالەمىن اكەلدىم.
- ول نە دەدى؟ ماعان تيەمىن دەدى مە؟
- بارىپ كەل، شالىمدى كورىپ كەل، تۇسكەن اقشا- بازارلىقتارى بولسا، تەڭ ءبولىپ الىپ كەل، سوندا تيەمىن دەدى.
مۇحاڭ ءبىزدىڭ ديالوگىمىزدى جارىسا ورىسشالاپ، سوبوليەۆ جارىسا جازىپ ۇلگەرىپتى. ءبىز كوڭىلدى شاي ۇستىندە ءبىرسىپىرا كۇلىپ الدىق.
* * *
... مۇندايدا ول ولەڭمەن ازىلدەگەندى، جاقسى كورگەن ادامدارىنىڭ ءوزىن سوزبەن قاداپ، ىرعاپ بايقاعاندى ۇناتادى. مۇنىسى تىشقانمەن ويناپ، تىرناعىن جۇمساپ كورەتىن مىسىقتىڭ ەرمەگى سياقتى. ول سوبوليەۆكە جىميا قاراپ وتىرىپ ولەڭدەتە باستادى:
- امان- ەسەن كەلدىڭ بە، قىزىل نارىم،
اياعى دا موينىنداي ۇزىن نارىم.
قىز- كەلىنشەك قۋانىپ قالعان شىعار،
كىرىپ بارساڭ توبىنا بۇزىپ- جارىپ، - دەدى. مۇحاڭ مەن ەكەۋمىز ءبىر ءسوزىن جىبەرمەي جازىپ ۇلگەردىك. جاكەڭ تاعى جىرلاپ كەتتى:
مەيماندوستىق - قازاقتىڭ ءبىر بەلگىسى،
سىي كورسەتۋ - ەسكىنىڭ جورالعىسى.
جورعا مىنگىڭ كەلە مە، جۇيرىك مىنگىڭ،
تىلەگىڭدى ايتا وتىر، مەيمان كىسى.
- نە دەگەن تاڭعاجايىپ، تاماشا بۇل! - دەدى مۇحاڭ ەرەكشە قۋانىپ، قولىن شاپالاقتاپ.
- ءتۇسىندىرشى ماعان، نە عاجاپ بولدى، دوستار؟ - دەپ لەونيد مۇحاڭمەن ەكەۋمىزگە كەزەك- كەزەك جالتاقتايدى.
- عاجاپ، عاجاپ! - دەدى مۇحتار ورىسشالاپ، سودان سوڭ جاڭاعى جازىپ العانىمىزدى كەلىستىرىپ تۇرىپ اۋدارىپ شىقتى. نارتتاي قىزارعان لەونيد سەرگەيەۆيچ جامبىلدىڭ ساقالىنان ءسۇيدى.
- راقمەت، جامبىل! - دەدى «نارجىگىت» ەگىلىڭكىرەگەن داۋسىمەن، - ماعان وسى ايتقاندارىڭ جورعادان دا، جۇيرىكتەن دە قىمبات.
جامبىل دا مەيمانىنا قاتتى ريزا بولدى.
* * *
لەونيد سەرگەيەۆيچ شاپشاڭ بۇرىلىپ، جاكەڭدى سۇيەمەلدەدى. لەونيدكە اسىلا باسقان جامبىل كەبىسىنە اياعىن سۇعا الماي، نەداۋىر كىدىرىپ قالدى.
- ۆوت، جاكە، ۆوت! - دەيدى نار جىگىت كۇلە كەبىسىن كورسەتىپ.
- وت بولسا، وت! - دەپ جاكەڭ كەبىسىنە ەڭكەيدى.
ءبىر اياعىن كيىپ، ەكىنشى اياعىن سۇعىنىپ جاتىپ ءبىر اۋىز ولەڭ ايتتى.
- جىگىت ەدىم جاسىمدا قىسىلماعان،
كورسەتكەن جوق ءتىرى جان قىسىم ماعان.
تار ساڭلاۋدان ءدال سوققىش مەرگەن جامبىل،
كەڭ كەبىسىن كيە الماي پىسىلداعان، - دەدى. ەسىكتەن جاڭا عانا شىققان مۇحاڭ كۇلكىدەن اۋزى جۋىسپاي قايتا كىردى.
باۋىرجان مومىش ۇلى («سالەم بەرە بارعاندا»):
... - تاتە، باياعى عازىرەتى عالي سياقتى، مايداندا جاۋدى جايپاپ جۇرگەن باۋىرجان دەگەن باتىر بالاڭىز وسى، - دەدى ءسابيت جامبىلدىڭ قۇلاعىنا داۋىستاپ. - تالاي نەمىستى قىرىپ سالعان ناعىز ەردىڭ ەرى. سوعىستان كەلىپ ەدى، ەندى سوعىسىنا قايتا كەتكەلى جاتىر. سىزگە سالەم بەرىپ، باتاڭىزدى الىپ كەتەمىن، - دەپ كەلدى.
جامبىل مەنىڭ بەتىمە سىعىرايا قارادى. ونىڭ سىناپ وتىرعانىن بايقاپ، مەن دە قاباعىمدى ءتۇيىپ، وعان ەجىرەيە قالدىم. سودان سوڭ جامبىل سابيتكە قاراي موينىن بۇردى دا:
- مىنا قىزىڭدى... ءتۇسى تىم سۋىق ەكەن، باتىر بولسا، بولار! - دەدى.
ءسابيت وعان قارىق بولىپ كۇلىپ جاتىر. مەندە ءۇن جوق. جامبىل كۇلمەستەن ماعان قايتا قارادى.
- باتىر بولساڭ، سەن وتەگەن مەن سۇرانشىدان كۇشتىمىسىڭ، سونى ايتشى، - دەدى.
مەن ويلانباستان جاۋاپ بەردىم.
- وتەگەن قاپتاپ كەلە جاتقان ءورت سياقتى دا، سۇرانشى سارقىراپ اققان سۋ سياقتى باتىر بولاتىن. دۇنيەدە وت پەن سۋدان كۇشتى جوق. مەن ول ەكەۋىنىڭ ەشقايسىسىنا پار كەلە المايمىن. مەن - وتتىڭ ۇشقىنى، سۋدىڭ - تامشىسى عانامىن، جاكە، - دەدىم.
جاكەڭنىڭ ولەڭىندە ءوزى ايتاتىن «بورعا مالعان» ساقالى شوشاڭ- شوشاڭ ەتىپ قالدى. ول اتامىزدىڭ كۇلگەنى ەكەن. ەندى كوزى شىراداي جايناپ، جىلى ۇشقىن شاشىپ، تاعى دا سابيتكە قارادى.
- ءاي، بالۋان، مىناۋىڭنىڭ تۇرىندە عانا ەمەس، تىلىندە دە بىردەڭە بار ەكەن، قونىڭدار، - دەدى.
ديحان ابىلەۆ («جىر ءدۇلدۇلى»):
... جاكەڭ جولبارىس مىنەز، سۇڭقار تاماق ەكەن! قوي ەتىنەن بىرەر جاپىراق قانا شوكىپ جەدى. ميپالاۋ جاساپ بەردىك. قالايى قاسىقتى قولىنا الىپ، تارەلكاداعى ميپالاۋدى شەتىنەن عانا ارالاستىرىپ «ىم، ىم!» - دەپ ويلى وتىرىپ، ولەڭدەتىپ جىبەردى:
اتان سۇيەكتەرىن كۇيرەتكەن،
ارىستاننىڭ ازۋىنداي تىستەرىم.
ميپالاۋعا مەنى مىناۋ ۇيرەتكەن،
اۋزىمنان سەندەر تۇگەل كەتكەنىڭ!
جىگىت جامبىل، مويىندا ەندى، مويىندا...
توبىقتاي شال بوپ توقسانعا جەتكەنىڭ، - دەپ كۇلدىردى. راسىندا كۇلۋ ەمەس، ۇعىنا بىلگەن ادامعا تولعانىس سالارلىق ءسوز ايتىپ سالعان ەدى.
* * *
شاشۋباي اقىندى ەستىگەنىم بولماسا، بۇرىن كورگەن ەمەسپىن- ءدى. قىزعىلت ءوڭدى شوشاق بەتىنە ءتان شوقشا ساقالى مەن ەدىرەيە- ەدىرەيە بىتكەن تىكەنەك مۇرتى، قارتايسا دا جايناقى كوز، راسىندا قۇيىن قيمىلدى، العىر دا شاپشاڭ، ويناقى ەكەن. كىرە بەرىستە قارسى العان ماعان شاشەكەڭ بەينەسى وسىنداي كورىندى. قاسىندا گارمون كوتەرگەن (شاشۋبايدىڭ گارمونى) ءباداۋي تۇستەس ءوزىمىزدىڭ قالماقان اقىن.
- كىرىڭىز، تورلەتىڭىز، شاشەكە! جاكەڭ دە، بارلىق حالىق اقىندارى دا وسىندا! انا تورگى ۇيدە! ءجۇرىڭىز!
توردە ولەڭ- جىر الىبى جاكەڭ، وعان تىزەلەس نۇرەكەڭ (نۇرپەيىس بايعانين)، جەرگە جايىلعان كەڭ داستارقاندى اينالا باسقا دا كوپ اقىندار وتىرعان- دى.
ءارى ويناقى، جالىن وجەت شاشەكەڭ قاريا داستارقاندى جاعالاي وتىرعان باسقالاردى كوزىنە دە ىلمەي، شاپشاڭ، ادۋىن باسىپ، توردەگى جامبىلعا بارىپ، قول بەرىپ امانداستى:
- ۋا، جامبىل، تانيسىڭ با، شاشۋبايمىن!
- و، سايتان! - دەدى جاكەڭ ازىلدەپ، ءسويتتى دە:
و، سايتان، قۋانامىن، ءتىرى مە ەدىڭ،
ارقامدى قوزدىرار جىر « ء پىرىم» ەدىڭ! - دەپ قاسىنان ورىن بەرىپ، قۇرمەتتەدى. جامبىل دانالىعىنا، ۇلكەندىگىنە ءتان وسى ءبىر كورىنىس ەسىمنەن كەتپەيدى.
جامبىل شاشۋبايدى «سارى سايتان» دەيدى ەكەن، شاشۋباي جامبىلدى «جىندى قارا» دەيدى ەكەن. جاس كەزدەرىندەگى سول ءبىر ازىلدەرىن وسى كەشتە دە ويناتىپ، راحاتتانىسىپ وتىرىستى.
* * *
... جاكەڭ قايدا دا، قاشان دا ءوز ورنىن، قادىر- باعاسىن جاقسى بىلەتىن. ءوزىن تاكاپپارسىماي- اق قۇدىرەتتى ۇستايتىن. بۇل جولى دا سولاي. سويتە تۇرا قىرعىز اعايىندارعا جىلى ءىلتيپات جاساپ وتىر. اماندىق، ەسەندىكتى ءبىلىستى، ەل- جۇرتىن سۇرادى. «حوش كەلىپسىڭدەر، باۋىرلارىم!» دەپ وتىر. سودان سوڭ، الدىندا جاتقان سىرلى كۇرەڭ تاياعىمەن سىرلاسقانداي «ىم- م» دەپ وتىردى دا، بىلاي دەپ تولعاپ جىبەردى:
- حوش كەلىپسىڭ، راحمەت،
اق قالپاقتى باۋىرىم.
الاتاۋدى جايلاعان
امان با، ايماق- اۋىلىڭ.
«ماناسىڭ» بار ەل ەدىڭ،
سۇيەتىن جىر داۋىلىن.
جامبىلى ەدىم ەكى ەلدىڭ،
وتكىزگەن تالاي ءداۋىرىن.
باعى جانىپ ەلىمنىڭ،
باقىت قۇشقان قاۋىمىن.
كوكىرەگىنەن ەكى ەلدىڭ
ولەڭ ەمىپ ءوسىپ ەم...
زارلى كۇن كەتتى كەلمەسكە،
الدىمدا ەكەن نەسىبەم.
سىرقات ەم كەشە، ال بۇگىن،
سەندەر كەلدى دەگەسىن
قۇلانتازا ءتاۋىرمىن! - دەپ توگىپ تاستادى. قوناقتار قاتتى ريزا بوپ، راقاتتانىپ قالدى.
* * *
... 1943 -جىلدىڭ تامىلجىپ تۇرعان ماي ايىنىڭ ءبىر كۇنىندە، بۇرىن تالاي جولىعىپ، سۇحباتتاسىپ جۇرگەن ۇلى جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆ جاكەڭە سالەم بەرە بارادى. بۇل «اباي» رومانىنىڭ 1 تومى باسپادان شىققان، ودان سوڭعى تومدارى جازىلىپ جاتقان كەز ەكەن. سوندا جازۋشىنىڭ كەلگەنىنە قۋانعان قارت جىراۋ ونىڭ سالەمىن الىپ تۇرىپ بىلاي دەپتى:
الەيكۋمۋسسالام، مۇحتارىم!
وڭ قولىمدى ۇستادىڭ.
ءجيى- ءجيى سەنىمەن
كەزدەسۋگە قۇشتارمىن.
مەن - كارىمىن، سەن - جاسسىڭ،
قولىمدى قاتتى قىسپاعىن.
قۇتتى بولسىن، قاراعىم،
باسپادان الگى شىققانىڭ!
ساباسىنداي بيەنىڭ
ءوزىڭدى- ءوزىڭ ىستادىڭ.
ەڭبەگىڭ جاندى ابايدان -
ورلەپ كوككە ۇشقانىڭ.
جارقىلداسىن دوستارىڭ!
تۇنجىراسىن دۇشپانىڭ!
بۇزىپ شىقتىڭ اقىرى،
ءومىردىڭ تالاي قىسپاعىن...
نىسانبەك تورەقۇلوۆ («ءجۇز جاساعان بايتەرەك»):
... - جاكەڭ، - دەدى كەنەن اقساقال ءبىر اڭگىمەسىندە، - وسى ءۇيدىڭ قۋانىش- قايعىسىنا ءاردايىم ورتاق بولىپ ءجۇردى. بازار، نازارىم شەتىنەگەن 1928 -جىلدىڭ كۇزىندە الماتى بازارىنا باردىم. مىنگەنىم ايداربەك بالالارىنىڭ ارىق كۇرەڭى ەدى. ءبىر توپ بازارشىلاردىڭ ورتاسىندا تۇرعان جاكەڭ مەنى انادايدان تاني كەتىپ، «كەنەنبىسىڭ؟» دەپ قاسىما كەلدى. باس- اياعىما ءبىر قاراپ الدى دا:
ءوزىڭنىڭ موينىڭ قىلقيىپ،
اتىڭنىڭ بۇتى تىرتيىپ،
اجەپتاۋىر جىگىت ەڭ،
قالعان با ساعان ءتىل ءتيىپ؟!
ەر جىگىت دەسەم، ەز قۇساپ
مويىپ قاپسىڭ سىلقيىپ.
قوي، ويلاما ۋايىم!
تۋارىڭدى ۇرايىن،
تاعى دا تابار جۇبايىڭ!
ءتۇبىن بەرسىن ىلايىم! - دەپ كوڭىلىمدى ءبىر جۇباتىپ تاستاعان ەدى ...
«ءبىر جامانشىلىقتىڭ ءبىر جاقسىلىعى بار، ءبىر قايعىنىڭ ءبىر قۋانىشى بار» دەگەندەي، كەلەسى جىلداردىڭ جازىندا كەنەن ۇيىنە قۋانىش كەلەدى: جۇبايى ناسيحا ۇل تابادى. وسى حاباردى ەسىتكەن جامبىل كىدىرمەستەن قوردايعا جەتەدى. ۇيىنە ەنە بەرگەن ول:
كەنەنىم، كەلىپ قالدىم قۋانعان سوڭ،
تۇيعىنىڭ ۇيرەك، قاز بەن قۋ العان سوڭ،
كەلىنجان، باتا بەرەم، قولىڭدى جاي،
قۇدايدان ولگەنىڭە قۇن العان سوڭ، -
دەيدى دە، بىلاي دەپ باتا بەرەدى:
قۇتتى بولسىن - كوركەمىڭ!
وسە بەرسىن وركەنىڭ!
كەنەننەن تۋدىم دەيتىندەي،
ۇلى بولسىن ولكەنىڭ!
جىگىت بولىپ جەتكەنشە،
ءوزى بولسىن وسكەندە
قوي باستايتىن سەركەنىڭ!
عاشىق ەتسىن قىزدارىن
قورداي، شۋ مەن مەركەنىڭ!
قۇرمەتىنە ءسابيدىڭ
ەلىم بەردى دومبىرا،
ەكى كۇندەي شەرتەمىن.
ولەڭ سوزگە كەنەندى
قىزىق تويعا قىزدىرىپ،
قاز داۋىسىن سىزدىرىپ،
ءوز سوڭىمنان ەرتەمىن.
ءالى تويدى باستايمىن،
توي باستاۋدان قاشپايمىن.
امان بولسا بالالار -
بۇگىنىم مەن ەرتەڭىم ...
بۇل باتا ءسوزدى كەنەن ارناۋلى انمەن ايتاتىن.
* * *
ەكەيدىڭ بوتاقارا اتاسىنان تارايتىن ساعاز دەگەن كىسىنىڭ جيدەباي دەگەن بالاسى جامبىلمەن تۇيدەي جاستى ەكەن. بويداق كەزىندە جاكەڭ وعان:
جيدەباي، سەن دە قارا، مەن دە قارا،
ءبىر- اق ايەل الايىق ەكەۋارا.
قالىڭ مالىن جارتىلاي تەڭ تولەسەك،
ەكەۋمىزدەن تۋادى بۇيرا قارا، - دەپ قالجىڭداپتى.
* * *
... قاينازار سايىنان وتە بەرگەندە، ۇزىناعاشتان ءبىر جەڭىل ماشينا شىعا كەلدى. ءبىز تاس جولدىڭ شەتىنە ىعىسا بەردىك. جاكەڭدى تانىدى بىلەم، الگى ماشيناداعىلار توقتاي قالدى دا، ىشىنەن شوفەردان باسقا ەكى ادام ءتۇستى. ءبىرى - باسىنا مول اق جاۋلىق تارتقان كەمپىر، ەكىنشىسى - جاس قىز. قاراساق، دينا ەكەن. جاكەڭ اتىن تەبىنە ءتۇسىپ:
- دينامىسىڭ؟ قايدان اداسىپ ءجۇرسىڭ؟ - دەدى.
دينا جىميا قاراپ:
- ءيا، مەن. سەنى ىزدەپ كەلەمىن، - دەدى.
- ىزدەگەنگە تابىلعان دەگەن. قالاعانىڭ مەن بولسام، قارا جولدىڭ بويىندا تۇرمىن عوي.
- اتىڭنان تۇسپەي- اق، ۇيىڭە تارتا بەر.
- مىناۋ كەمپىر نە دەيدى؟ - اتىنىڭ باسىن اۋىلعا بۇردى. ماشينا زىرعىتىپ بارادى. ءبىز دە ونى جانامالاي شاۋىپ كەلەمىز. شوفەر قاقپا اۋزىنا ماشيناسىنىڭ تۇمسىعىن تىرەپ، وتىن ءوشىردى. ءبىز دە اپىل- عۇپىل اتتان تۇستىك. دينا مەن جامبىل قۇشاقتاسىپ سالەمدەستى. ەكەۋى قالجىڭداسىپ جاتىر:
- ءيا، توتى قۇستاي تارانىپ، اققۋ قۇستاي سىلانىپ، ويىڭ كىمدە؟
- ويىم سەندە.
- وعان جاراساق قوي، شىركىن! اتتەڭ، جيىرما بەسىمدە كەزدەسپەدىڭ- اۋ!
- «جيىرما بەس ماعان تاعى قايتىپ كەلدى، سالەمىن التىن كۇننىڭ ايتىپ كەلدى» دەپ كۇنەمەگە سايراپ جۇرگەن ءوزىڭ ەمەس پە؟
- ەستىگەن ەكەنسىڭ- اۋ، ديناجان. ونىڭ راس، سەن دە، مەن دە مىناۋ باقىتتى زاماندا جاساردىق قوي. شىن ايتامىن، جيىرما بەس قايتا اينالىپ كەلدى ەمەس پە؟
- ءيا، جاكە، سەن ساۋلەتتى جىگىت بولدىڭ، مەن ساۋكەلەلى قىز بولدىم، بىزدە ارمان جوق ەندى.
- ديناجان، قالجىڭدى قويىپ، دومبىراڭدى قولىڭا الشى؟! كۇيىڭدى ساعىندىم.
داستارقان جايىلىپ، شاي كەلگەنشە، دينا «قايران شەشەمدى»، «كىشكەنتايدى» توگىپ- توگىپ سالدى. جامبىل ناساتتاندى:
- دينا، ءوزىڭ ىزدەپ كەلدىڭ، ەندى سەنى جىبەرمەيمىن. قوي سويامىز.
قوي سويعان سوڭ، توي بولار،
توي بولعان سوڭ، وي بولار.
دينا وعان: «ادەپتەن مەن دە اسپايىن، وزىڭە سەنسەڭ قاشپايىن»، - دەپ جاتىر...
* * *
... جامبىل كۇيشى دينامەن قاتتى قالجىڭداسادى ەكەن. جامبىل ماسكەۋدەن وردەن الىپ كەلگەندە، دينا الدىنان شىعىپ، ونى قۇتتىقتاپتى. سوندا جاكەڭ:
كوپ بولدى، دينا، سەنى كورمەگەلى،
وردەن اپ، ورگە شاۋىپ ورلەگەلى.
سەن دەگەندە كوڭىلدىڭ ىلگىشى بار،
كەلدىڭ بە سول ىلگىشتى جوندەگەلى؟
دەپ، وعان ناز ءبىلدىرىپتى ...
* * *
كەزىندە جامبىلعا جازۋشىلار وداعىنان پارتياعا ءوتۋ تۋرالى ۇسىنىس جاسالعان ەكەن. سوندا جاكەڭ:
ۇكى تاعىپ، قۇلپىرتتىڭ تاقياما،
كارى جامبىل قۇلپىردى قاپيادا.
توقسان جاسقا كەلگەندە توڭقاڭ قاعىپ،
قايدان ءوتىپ جاتايىن پارتياڭا!
الما قىراۋبايەۆا («جامبىل سالعان ءان ەدى»):
...جاكەڭنىڭ وتكىرلىگى ەمەس پە: «ءومىرى كىسىدەن جۇرەگىم قايتىپ كورگەن جوق، جالعىز- اق سۇرانشى باتىردىڭ كوزىنەن سەسكەندىم. سودان كەيىن، ەنەڭدى ۇرايىن، مىنا ستالىننىڭ دە ءتۇسى سۋىق ەكەن»، - دەپتى. سويتكەن ستاليننىڭ قابىلداۋىنا بارعاندا، نامازىنىڭ ۋاقىتى بولىپ قالعان سوڭ، جاينامازىن جايىپ جىبەرىپ، كرەملدە ناماز وقىعان ادام - جامبىل...
باقتيار سمانوۆ، اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اپپارات جەتەكشىسى،
ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ كوررەسپوندەنت- مۇشەسى، پروفەسسور.
