ارمياسىنىڭ قۋاتتىلىعى جاعىنان كىم مىقتى: وزبەك پە، الدە قازاق پا؟
«ءوز اسكەرىنە كوڭىل بولمەگەن ەل، وزگەنىڭ اسكەرىن اسىراۋعا ءماجبۇر بولادى» دەگەن ناقىل كىمدى بولسا دا ويعا قالدىرادى. قازاق - جاۋىنگەر حالىق. ۇلى دالادا جوڭكىپ جۇرگەن كوشپەلىلەردىڭ ءبىر تارماعى «قازاق» دەپ اتالعالى بەرى، سول ۇلى ەلدىڭ ۇلاندارى ءوز اتامەكەندەرىن كوزدىڭ قاراشىعىنداي قورعادى.
جان بەرىپ، جان الىستى. ەگەۋلى نايزا قولعا الىپ، ەڭكۋ-ەڭكۋ جەر شالىپ، تولارساقتان قان كەشىپ ءجۇرىپ، ۇلتاراقتاي جەردى دە جاۋعا بەرمەدى. ارىستان جۇرەك، ءجالاڭتوس مىڭداعان باتىر ۇلدارىنىڭ ارقاسىندا قازاق ەلى جاۋگەرشىلىك كەزدەردە ۇنەمى دۇشپانىنان مەرەيى ۇستەم شىعىپ وتىردى. بۇل - اقيقات.
بۇگىنگى كۇنى جاۋىنگەر بابالارىمىزدىڭ ميراسقا قالدىرعان جەرىندە قازاق مەملەكەتى تۇر. سول ەلدى قورعايتىن ءتاستۇيىن ارمياسى بار.
دەسەك تە بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ قالقانى - ارميامىز قانداي دەڭگەيدە؟ قازىرگى حالىقارالىق اسكەرىي-ساياسي جاعداي ۋشىعىپ تۇرعان كەزدە، وقىس وقيعا ورىن الار بولسا، اسكەرىمىز ەلىمىزدى قورعاي الا ما؟ دايىندىعى قانداي؟
وكىنىشكە قاراي سوڭعى بىرنەشە جىلدا حالىقارالىق Global Firepower ۇيىمى قۇراستىرعان الەم ەلدىرىنىڭ ارمياسىنىڭ رەيتينگسىندە قازاقستان ورتانشى ورىن الىپ كەلەدى. بۇل قانشالىقتى اقيقات؟ الدە ارميامىز راسىندا ءالسىز بە؟ ناقتىراق ايتاتىن بولساق، Global Firepower ۇيىمى ساراپتاعان بيىلعى تىزىمدە (126 مەملەكەت ەنگەن) ەلىمىز 66- ورىندا تۇر. وزگەسىن بىلاي قويعاندا ت م د كەڭىستىگىندەگى ءبىراز ەل الدىمىزعا ءتۇسىپ كەتىپتى.
رەيتينگتەگى العاشقى ءۇش ورىنعا سايكەسىنشە ا ق ش، رەسەي مەن قىتاي ورنالاسقان. سوسىن ءۇندىستان، ۇلى بريتانيا، فرانسيا جانە وڭتۇستىك كورەيا تۇر.
Global Firepower اقپارىنا سايكەس، قازاقستان حالقىنىىڭ سانى 18,1 ميلليون ادام، ونىڭ ىشىندە جۇمىسقا قابىلەتتىسى - 8,5 ميلليون ادام؛ اسكەرگە جارايتىندارى - 6,44 ميلليون ادام. جىل سايىن اسكەرگە شاقىرۋ جاسىنا تولاتىن قازاقستاندىقتار سانى - 245 مىڭ.
سونىمەن قاتار، قازاقستاندا 110 مىڭ اسكەري قىزمەتكەر مەن 378 مىڭ رەزەرۆتەگى اسكەري قىزمەتكەر بار.
قازاقستانداعى اسكەري بيۋدجەت 2 ميلليارد 435 ميلليون دوللاردى قۇرايدى.
وسى ۇيىمنىڭ بىلتىرعى ساراپتاماسىندا دا قازاقستان 66- ورىندا تۇرعان ەدى. ول تىزىمگە كوز جۇگىرتەر بولساق، قازاقستاننىڭ اسكەري قاۋقارى بىرنەشە سالا بويىنشا ەسەپكە الىنعان ەكەن.
ماسەلەن، قازاقستاندا اسكەري قىزمەتكە جارامدى 6 ميلليون 438 مىڭ 168 ادام بار. بۇل كورسەتكىش بويىنشا قازاقستان 58- ورىندا.
ودان بولەك، قازاقستاندا 110 مىڭ اسكەري قىزمەتكەر (49-ورىندا) جانە 378 مىڭ رەزەرۆتەگىلەر (24-ورىن)، 300 تانكى (48-ورىن)، 1613 بتر (بروندالعان ترانسپورتەرلار) (44-ورىن)، 285 ءوزى جۇرەتىن ارتيللەريالىق قوندىرعى (22- ورىن)، 744 دانا سۇيرەتپەلى ارتيللەريا (18- ورىن)، 393 دۇركىندەتىپ اتاتىن رەاكتيۆتى جۇيەسى (12- ورىن) بار ەكەن.
قازاقستاندا 233 دانا اۆياتسيالىق اسكەري تەحنيكا (41- ورىن) مەن 15 دانا جاعالاۋدى كۇزەتەتىن كەمەلەرى (87- ورىن) بار.
ال رەسەي ەلىنىڭ قازاقستاننىڭ اسكەري كۇش-قۋاتى جونىندەگى دەرەگىنە كوز سالايىق. ولاردىڭ ەسەبىنشە قولىنا قارۋ ۇستاعان قازاق ساربازدارىنىڭ سانى شامامەن 110 مىڭ. 4900 تانك، 5000 بروندى اتقىش-ادام تاسىعىش ماشينا، 9000 نىڭ كولەمىندە ءتۇرلى ارتيللەريالىق قارۋ، 147 تۇيدەكتەتە اتاتىن رەاكتيۆتى (گراد، ۋراگان، سمەرچ) قوندىرعى بار. بارلىعىدا بۇرىنعى ك س ر و جانە رەسەي ونىمدەرى. اۋە كۇشتەرىندە (300 گە تارتا ) ميگ-29، ميگ-31، سۋ-27، سۋ-25 جانە سوڭعى ۇلگىدەگى (جاقىندا ساتىپ الىنعان) سۋ-30 س م ۇشاقتارى جانە مي-24، مي-8، مي-6، مي-26 تىك ۇشاعى بار. بۇدان تىس 18 اسكەري تاسىمال ۇشاق تاعى بار.
كاسپي تەڭىزىندە قازاقستاننىڭ وزىندە جاسالعان كەمە-كاتەرلەرمەن قاتار رەسەي، ۋكراينا، ا ق ش، وڭتۇستىك كورەيا جانە تۇرىك ەلىنەن الىنعان اسكەري كۇزەت كەمەلەرى قازاقستاننىڭ سۋداعى شەكاراسىن قورعاۋدا. اۋە - قورعانىس سالاسى س-175، س-200 جانە س-300 زەنيتتىك زىمىراندىق كەشەندەرمەن جابدىقتالعان.
Global Firepower ۇيىمىنىڭ تىزىمىندە قازاقستان وزبەكستاننان تومەن تۇر. بۇل قانشالىقتى اقيقات؟ وراسان - زور اسكەري تەحنيكاسى بولا تۇرا قازاق اسكەرىنىڭ وزبەكتەن نەسى كەم؟ الدە ۇيىم جاڭساقتىققا ۇرىندى ما؟
وسى كەستەگە قاراپ-اق قازاقستاننىڭ اسكەري الەۋەتى وزبەكستاننان ءبىرشاما جوعارى ەكەنىن كورۋگە بولادى.
سوڭعى كەزدە الەمدە بولىپ جاتقان ءتۇرلى اسكەري-ساياسي جاعدايلاردى ەسكەرە وتىرىپ، ەلباسى ارميانى نەعۇرلىم كۇشەيتۋگە پارمەن بەرگەنى انىق. قورعانىس ءمينيسترى بولىپ جالپاق جۇرتقا كەڭىنەن تانىمال، كوپتەگەن مىنبەرلى بيىكتەردى باعىندىرعان، اسا ىسكەر يمانعالي تاسماعامبەتوۆتىڭ كەلۋى كۇشتىك قۇرىلىمعا جاڭا سەرپىن بەردى دەسەك بولادى.
ارميانى ويلاماعان جەردەن دابىل ارقىلى كوتەرۋ، ونىڭ كەز-كەلگەن جاعدايعا دايىن ەكەنىن تەكسەرۋ، اسكەري تەحنيكانىڭ جارامدىلىعىن بايقاۋ، وڭدى تىرلىكتىڭ باسى دەۋگە بولاتىنداي. سونداي-اق، قورعانىس مينيسترلىگى سوڭعى ون جىلدا بولماعان ءىرى كەلىسىمشارت جاساپ، (2 ميلليارد دوللار كولەمىندە) رەسەيدەن سۋ-30 ۇشاقتارىن ساتىپ الۋدى ۇيعارۋى، ەلىمىزدىڭ قورعانىس قابىلەتىن ودان ارى ارتتىرا تۇسەرى ءسوزسىز. ياعني 2020- جىلعا دەيىن ەلىمىز 32 سۋ-30 ۇشاعىنا يە بولماق.
بۇدان تىس اۋە-قورعانىس كۇشتەرىن نىعايتۋ ءۇشىن س-400 «تريۋمف» زەنيتتىك-زىمىراندىق كەشەنىن الۋدا جوسپاردا بار كورىنەدى. ايتا قالارلىق ءبىر جايت، قورعانىس بيۋدجەتى دە جىل سايىن ءوسىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار قازاقستان ءبىر قاتار قارۋ-جاراقتى ءوز جەرىندە شىعارۋعا مۇمكىندىگى بار مەملەكەت.
ماسەلەن ورالداعى بۇرىنعى اسكەري زاۋىتتا قازىر كاسپيدەگى فلوتىمىزعا لايىقتاپ اسكەري كەمەلەر شىعارا باستادى. وسى جەردە بۇرىن ءىرى ۇڭعىلى پۋلەمەت شىعارعان، سونى قايتا قولعا الۋعا بولادى. الماتىدا تورپەدالار (الەمدەگى ەڭ ۇشقىر شكۆال دەپ اتالاتىن تورپەدا) دايارلاندى. ونىدا قايتا جاندانىرۋ قيىن ەمەس. پەتروپاۆلسكدە بالليستيكالىق زىمىراندار (س س-18، ساتانا) قۇراستىرىلعانى بەلگىلى. ول زاۋىتتار ءالى بار. سەمەيدە تانك، بروندى كولىكتەردى جوندەپ، جاڭارتاتىن زاۋات جۇمىس ىستەپ تۇر. الداعى ۋاقىتتا جىلىنا وتىز ميلليون وق-ءدارى شىعاراتىن زاۋىت سالىنباق.
دەمەك قازاقستاننىڭ ءوزىن-ءوزى تولىق بولماسا دا، جارتىلاي قارۋ-جاراق، وق-دارىمەن قامتاماسسىز ەتۋگە الەۋەتى جەتەدى.
دەمەك Global Firepower ۇيىمى قۇراستىرعان تىزبەگە قاراپ، ەلىمىزدىڭ اسكەري قۋاتى وزگەلەردەن تومەندەپ ويلاۋعا بولمايدى. كەرىسىنشە جوعارىداعى سالىستىرمالارعا قاراپ-اق، قازاقستاننىڭ قارۋلى كۇشتەرىن ورتا ازياداعى ەڭ ءبىر ۇرىسقا قابىلەتتى، مۇمكىندىگى مول، قۋاتتى دەپ تانىعان دۇرىس سەكىلدى.
اينۇر قازىكەنوۆا
«ايقىن»
