رابيعا ەسىمجانوۆا تۋرالى ءبىر ۇزىك سىر

 قوردالانىپ جاتقان ءان قازىناسىن قايتا جاڭعىرتىپ، وزىنە قايتارۋ ماقساتىندا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بوپ تەر توگىپ، وسى ءبىر بەينەتى مەن زەينەتى قاتار جۇرەتىن كيەلى ونەردى قادىرلەي بىلگەن مايداقوڭىر ماقپال ءۇندى انشىلەردىڭ ءبىرى - رابيعا ەسىمجانوۆا.

 رابيعا ەسىمجان قىزى 1914 -جىلى قازاقتىڭ كەڭ دالاسى سارى ارقانىڭ تورىندە، قازىرگى اقمولا وبلىسى، قورعالجىن اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن. ونەر جولىن سەمەي وبلىستىق مۋزىكا دراما تەاترىندا دراما ءارتيسى رەتىندە باستاعان. كەيىن الماتى، قاراعاندى قالالارىنداعى تەاتر ترۋپپاسىندا قىزمەت ەتىپ، م. اۋەزوۆتىڭ «ەڭلىك- كەبەگىندە» ەڭلىكتىڭ، «ايمان- شولپانىندا» ايماننىڭ، ەۆگەني برۋسيلوۆسكيدىڭ «قىز جىبەگىندە» جىبەكتىڭ رولدەرىن شەبەرلىكپەن سومداپ حالىقتىڭ شەكسىز ريزاشىلىعىنا يە بولعان. 1946-1960 - جىلدار ارالىعىندا رابيعا ەسىمجانوۆا قازاق راديوسىنىڭ ءانشىسى بولدى. 1960 - جىلدان باستاپ ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن «قازاقكونسەرت» بىرلەستىگىنىڭ ءانشىسى رەتىندە حالىققا قىزمەت ەتتى. حالقىمىزدىڭ سۇيىكتى قىزى، بۇلبۇل ءانشى رابيعا ەسىمجانوۆانىڭ ءان باعدارلاماسىندا نەگىزىنەن حالىق اندەرى «اۋپىلدەك»، «اپيتوك»، «ساۋلەم- اي» ، «قۇداشا»، سەگىز سەرىنىڭ ءانى «گاۋھارتاس»، ءبىرجاننىڭ اندەرى «جالعىز ارشا»، «جونىپ الدى»، «ءلايلىم شىراق»، اقانسەرىنىڭ ءانى «ماڭماڭگەر» جانە ءشامشى قالداياقوۆتىڭ اندەرى بولدى. رابيعا ەسىمجانوۆا ەلىمىزدىڭ مادەنيەتى مەن ونەرىن دامىتۋعا قوسقان زور ۇلەسى ءۇشىن مەملەكەتتىك ناگرادالارمەن ماراپاتتالعان. ول جانە «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى»، «قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى» قۇرمەتتى اتاقتارىنىڭ جانە «قۇرمەت بەلگىسى» وردەنىنىڭ يەگەرى.

 ءبىزدىڭ بالا كەزدەن ءانىن تىڭداپ ەلىكتەيتىن دە ءانشىمىز وسى كىسى. قۇلاققا جاعىمدى قوڭىر ۇنىمەن حالىق ءانىن تامىلجىتا ورىنداعان رابيعا ەسىمجانوۆا ءوز كەزىندە اۋە تولقىنىنان ءجيى ناسيحاتتالىپ، كوپشىلىكتىڭ سۇيىكتى انشىسىنە اينالدى.

 اتادان بالاعا ميراس بولىپ قالعان ءان ونەرىن جالعاستىرعان رابيعا اتاسى باباق، ونىڭ بالالارى ەسىمجان، قوسىمجان، سەيىتجاندار سالعان حالىق اندەرىنەن باستاۋ العان. اسىرەسە اناسى تايكەننىڭ الديىمەن بويىنا سىڭگەن ءان ىرعاقتارى رابيعانى اركەز مازالاپ ونەر ايدىنىنا ۇمتىلۋىنا، كەيىن ۇلكەن ارمان جولىنا ساپار شەگۋىنە سەبەپشى بولدى. ەڭ العاش الماتىعا كەلىپ امىرەنى ىزدەۋى - ونى ۇلكەن ونەر وشاعىنا الىپ كەلدى. بۇل جەردە قازاق ونەرىنىڭ ىرگەتاسىن قالاۋشىلار: جۇسىپبەك ەلەبەكوۆ، عاريفوللا قۇرمانعالييەۆ، قۇرمانبەك جانداربەكوۆ، ەلۋباي ءومىرزاقوۆ سىندى ساڭلاقتارمەن تانىسىپ، رابيعا قورعالجىننان الىپ كەلگەن اندەرىن تىڭداتادى. سول كەزدە اعالار قاۋىمى جاس تالاپكەردى قاناتتاندىرىپ، سالعان انىنە جاقسى باعا بەرىپ، «اريون» كلۋبىنا انشىلىك جۇمىسقا قابىلدايدى.

 وسى جولى رابيعا حالقىمىزدىڭ جارىق جۇلدىزىنىڭ ءبىرى كۇلاش اپامىزبەن اپامىزبەن تانىسىپ، ول كىسىنىڭ ەرەكشە قامقورلىعىندا بولادى. الىستان ونەر ىزدەپ كەلگەن جاس قىزعا تۋعان اپاسىنداي ءىش تارتىپ، ءۇش جىلداي ۇيىنە تۇرعىزىپ، بىلمەگەنىن ۇيرەتىپ، ساحناعا تاربيەلەگەن كۇلاش اپاسىن رابيعا ۇنەمى ەسىنە الىپ، سول كەزدەگى جاقسىلاردىڭ جۇرەك جىلۋىن، جاقسىلىقتارىن ءار كەز جىر عىپ ايتىپ وتىرۋشى ەدى، تالاي رەت گازەت بەتتەرىنە ەستەلىكتەر دە جازعانى بار.

قازاق ونەرىنىڭ ىرگەتاسىن قالاپ، حالىق اراسىنان شىققان دارىنداردى تاني بىلگەن قايراتكەرلەردىڭ ىشىندە ول كەزدە ايەل ادامدار وتە سيرەك كەزدەسەتىن.

 جۇمات شانيننىڭ رابيعانى ەڭلىكتىڭ رولىنە شاقىرۋىنىڭ سەبەبى دە ايەل داۋسىنىڭ جوقتىعىنان ەدى. سول ەڭلىكتىڭ ءرولى ارقىلى رابيعا حالقىنا تانىمال بولىپ، ۇلكەن ونەرگە جولى اشىلعان- دى.

رابيعا ءوز ونەرىن ودان ءارى سەمەي وبلىستىق تەاترىندا شىڭداي تۇسەدى. ول «ايمان- شولپان» سپەكتاكلىندە ايماننىڭ، «قىز جىبەكتە» جىبەكتىڭ، «قوزى كورپەش - بايان سۇلۋدا» باياننىڭ رولدەرىن وينايدى. سودان ەكى جىلدان سوڭ الماتىعا قايتىپ كەلىپ، وپەرا تەاترىنا ورنالاسادى.

 رابيعا ەسىمجانوۆانىڭ وتكەن ءومىر ىزدەرى، ونەردەگى ورنى، ورىنداۋشىلىق شەبەرلىگى جايلى حالقىمىزدىڭ بەلگىلى كومپوزيتورى كەنجەبەك كۇمىسبەكوۆ كوزى تىرىسىندە بىلايشا سىر شەرتكەن ەدى:

 «رابيعا ماعان تۋىس بولىپ كەلەدى. ءبىر ەلدىڭ ادامىمىز. مەن رابيعا اپاعا ەلىكتەپ ءانشى بولۋدى ارمانداعانمىن. بۇل كىسى اقمولا وبلىسى قورعالجىن اۋدانىنان ەدى. اتاقتى باباقتىڭ بالالارى قوسىمجان، ەسىمجان، دوسىمجان، سەيىتجان، ەسىمجاننان رابيعا. سونداي- اق باباقتىڭ گۇلجاميلا، بيجان، باعيرا، قانيپا دەگەن قىزدارى دا ونەرلى بولىپتى. رابيعا ەسىمجاننىڭ تۇڭعىش قىزى. مىنە، بۇل كىسىلەر قازاق ءانىنىڭ ەتالونى دەسە دە بولعانداي. كەزىندە قوسىمجان باباقوۆقا احمەت جۇبانوۆ «قازاق ءانىنىڭ ەنتسيكلوپەدياسى» دەپ بەكەر ايتپاعان. ويتكەنى قوسىمجاننىڭ ءان سالۋىندا اقان سەرى مەن ءبىرجان سالدىڭ، جاياۋ مۇسا مەن ۇكىلى ىبىرايدىڭ ءان ورىنداۋشىلىق شەبەرلىگى بار. سول كىسىدەن ءتالىم- تاربيە العان رابيعا اپاي دا انشىلەردىڭ ۇزدىگى ەدى- اۋ! ونىڭ ماقپال داۋىسى جۇرەككە جىلى تيەتىن، تىڭداعاندا جۇرەككە جىلى تيەتىن، ادەمىلىكتىڭ، سۇلۋلىقتىڭ نىشانىنداي ەدى. ارينە، بۇرىن قازاق ايەلدىڭ جۋان داۋىسىن، ەر ادامنىڭ جىڭىشكە داۋىسىن ۇناتقان.

 ءبىزدىڭ راحيا قويشىبايەۆا، جامال وماروۆالار قازاق مادەنيەتىنىڭ باستاپقى دامۋ كەزەڭىندە ونەرىمەن ەل ەسىندە قالعان تۋما دارىن يەلەرى.

 رابيعانىڭ ءانى قانداي بولسا، كىسىلىگى دە ەرەكشە ەدى. ءبىر كورگەننەن باۋراپ الاتىنداي مىنەزى بار ەدى، اقىلىمەن، ادامگەرشىلىك قاسيەتىمەن، باۋىرمالدىعىمەن جاقىن ەدى. ونەر دە تاقىر جەرگە بىتپەيدى دەمەكشى، ءالى كۇنگە دەيىن ۇلكەن رۋحقا يە قۇدىرەتتى ونەر كەلەر عاسىرلارعا جاڭعىرىپ جەتە بەرمەك!» دەپ ويىن اياقتاعان بولاتىن.

 ارينە، بالا كەزدەن رابيعا اپايدىڭ ءانىن تىڭداپ، «سول كىسىدەي ءانشى بولسام» دەپ ارمانداعان كەنجەبەك كۇمىسبەكوۆ كومپوزيتورلاردىڭ ىشىندەگى حالىقتىق ۇنمەن استاسقان تاماشا شىعارمالاردىڭ اۆتورى. سازدى اۋەندەرىمەن كوپشىلىك جۇرەگىنە جول تاۋىپ، تىڭداۋشىسىنىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەنگەن دارا تۇلعا.

 «جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت، نۇرى تاسىسىن» دەمەكشى، ءوزىنىڭ ءمولدىر دە تازا ونەرىمەن ماڭايىنا شاپاعاتىن شاشقان رابيعادان ۇيرەنىپ، سول كىسىگە ەلىكتەپ ونەرگە تالپىنعان تالاپكەرلەرىمىز دە بارشىلىق. بۇل جايلى رابيعا ەسىمجانوۆانىڭ ءبىزدىڭ التىن قورىمىزدا ساقتالعان ءبىر ۇزىك سىرىن بىلە وتىرساق:

 ... «شاكىرتسىز ۇستاز تۇل» دەمەكشى، بۇگىنگى اتىشۋلى انشىلەردىڭ ءبىرازىن وزىمە شاكىرت سانايمىن. اسقاق انشىلەر بيبىگۇل تولەگەنوۆا، مادەنيەت ەشەكەيەۆ قازىرگى ورىنداپ جۇرگەن اندەرىنىڭ ءبىرازىن مەنەن ۇيرەنگەن. قاجىبەك بەكبوسىنوۆ، بيعايشا ىڭكاربەكوۆا، باقىت ءاشىموۆا، اقجىگىت دارىبايەۆالار قازاق ءانىن كوپ سۇراپ، كوپ ۇيرەنىپ جۇرەدى. ولارعا مەن سونداي ىقىلاسىممەن ۇيرەتەم. ويتكەنى قازاق ءانى حالىققا جەتۋ كەرەك. كەيىنگى ۇرپاققا قالۋ كەرەك. ويتكەنى ءان قازىنامىز بارشامىزعا ورتاق. ونىڭ ۇستىنە سوناۋ ۇلاعاتتى جانداردان العان ۇلگى- ونەگەنى سوڭعى ۇرپاققا جەتكىزسەم، مەنىڭ ازاماتتىق، انشىلىك پارىزىمنىڭ وتەلگەنى» دەپ ەدى.

 وتكەندى ەسكە الۋ ءبارىمىزدىڭ بورىشىمىز. بۇگىنسىز ەرتەڭ جوق. وتكەنگە بارلاي قاراساڭ، كوپ الدىنا شىعىپ، حالىق اندەرىن ناسيحاتتاپ، قازاق قىزدارىنىڭ ونەرىنە جول اشقان ءانشى اپالارىمىزدىڭ كەيىنگى ۇرپاققا ءان ونەرىندە ۇلگى تۇتاتىن، ماقتان ەتەتىن التىن قازىعى ەكەنىنىنە ەش داۋ جوق.

 رابيعانىڭ ونەر جولىندا شىڭدالۋىنا ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزگەن كەزى راديوكوميتەتتە ءانشى بولعانداعى ۋاقىتى. كۇندەلىكتى تىكەلەي اۋە تولقىنىنا شىعىپ ءان سالىپ، تاجىريبە جيناقتاعان ونىڭ ويىنا مىقتاپ تۇيگەنى - «ايقايلاعاننىڭ ءبارى ءانشى ەمەس، باقىرعاننىڭ ءبارى ءان ەمەس» دەگەن وي ەدى. قازاق ءانىنىڭ قايماعىن بۇزباي تامىلجىتا ورىنداعان قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى، «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى رابيعا ەسىمجانوۆا حالقىنىڭ اسەم اندەرىن ناسيحاتتاپ، حالىق ونەرىن كەلەشەككە جەتكىزۋشى حاس شەبەر ەدى.

التىن يمانبايەۆا

قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى

ق ر مادەنيەت قايراتكەرى

قازاقستان جۋرناليستەر وداعى سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى