سايتانداردىڭ قارماعىنا ىلىنگەن ساقىمباي اتا
بىرەۋدى جىن ۇرىپتى، بىرەۋدى جىن ارباپتى، ەندى بىرەۋلەر ارۋاقپەن تىلدەسىپتى نەمەسە سايتاندى كورىپتى دەگەن سىندى جان تىتىركەندىرەر جايتتاردى كوزبەن كورىپ، باسىمىزدان وتكەرمەسەك تە، ارا-كىدىك ەستىپ جاتامىز.
بۇگىن مەن ۇزىنقۇلاقتان ەمەس، ءوزىمنىڭ اجەمنىڭ اۋىزىنان ەستىگەن شىنايى وقيعانى سىزدەرگە بايان ەتكىم كەلەدى.
...ساقىمباي اتا ول كەزدە جيىرمادان ەندى اسقان بوزبالا شاعى ەدى. بالا كەزىنەن-اق ەڭبەكقور بولعان-مىس. تاڭنان كەشكە دەيىن ءبىر تىنبايتىن. قورا جايعاۋ، مال باعۋ، ءشوپ تاسۋ ̶ ءبارىن ءوزى-اق تىندىرا بەرەتىن... سول اتامىز ءبىر كۇنى كورشى اۋىلعا ءشوپ ورىپ كەلۋگە شىعادى.
ءسويتىپ، كونەتوز ارباسىن جامان ەسەگىنە جەگىپ، ءتۇس اۋعان ۋاقىتتا اتتانادى. ەكى اۋىلدىڭ اراسى ءبىرشاما قاشىقتىقتا ورنالاسقان. سودان تاۋلاردىڭ اراسىمەن ءجۇرىپ وتىرىپ دىتتەگەن جەرىنە دە جەتەدى. بىردەن جۇمىسىنا كىرىسىپ، ياعني مالعا بىرنەشە كۇنگە ازىق بولاتىنداي ەتىپ ءشوپ ورىپ، ارباسىنا ارتىپ، بەتىن جاۋىپ قويادى.
ءوزى سول جەردە جاتىپ، كىشكەنە تىنىعىپ، قايتا جولعا شىعادى. بۇل كەزدە كۇن ۇياسىنا باتىپ، اينالاعا قاراڭعى تۇسە باستاعان. اتامىز «ءتۇننىڭ قۇرساۋىندا قالىپ قويمايىن» دەپ جولدى قىسقارتپاقشى بولىپ، باعىتىن وزگەرتىپ، باسقا جولمەن جۇرە باستايدى. ءبىر كەزدە كۇن بۇلتتانىپ، دالانى سوقىر تۇمان باسادى.
ايدالادا جالعىز ءوزى قالىپ قالعان اتامىز نە العا، نە كەرى كەتەرىن بىلمەي، ورتادا تۇرىپ قالادى. الدەبىر داۋىستار ەستىلەتىن سياقتى. اتامىز سىرتتاي سىر بەرمەسە دە، ىشتەي ۇرەيلەنە باستايدى. كەنەت قىزداردىڭ سىڭعىرلاعان داۋىسى ەستىلەدى. بارا-بارا جاقىنداي تۇسەدى. «ءاي، جىگىتىم»، ̶ دەپ ەكى قىز اتامىزدىڭ الدىنا كەسە-كولدەنەڭ تۇرىپ الادى. بىرىنەن-ءبىرى اسقان حاس سۇلۋدىڭ وزدەرى. العاشىندا اتامىز سۇلۋلىعىنا تويماي، ەكەۋىنە كەزەك-كەزەك قادالىپ قالادى.
ءبىراق ارتىنان لەزدە ەسىن جيىپ: «تۇندەلەتىپ جۇرگەن قانداي قىزدار؟ اياق استىنان قايدان شىعا كەلدى»، ̶ دەپ سەكەم الادى. ءبىراق قوس ارۋ ويىن ءاپ-ساتتە وزگەرتىپ سالادى. بىردەن سوزگە تارتىپ: «ءوزىڭ جاپ-جاس بولىپ، قورىقپاي ەن دالادا نە ىستەپ ءجۇرسىڭ؟ جاس بولساڭ دا باتىر ەكەنسىڭ. ءبىز سەنى باعانادان بەرى باقىلاپ وتىرمىز. انە، كوردىڭ بە»، ̶ دەپ سۇق ساۋساقتارىمەن توي بولىپ جاتقان جەردى نۇسقايدى.
اتا تاڭىرقاپ قالادى. وسىدان بىرنەشە مينۋتتار بۇرىن ادام تۇرماق، ءيتتىڭ داۋىسى ەستىلمەگەن جەردە... «بۇل قالاي بولدى» دەپ اڭ-تاڭ بولادى. ءبىراق، قىزدار تاعى دا ويىن وقىپ تۇرعانداي دەرەۋ سوزگە بۇرىپ جىبەرەدى.
«وسىدان بىرنەشە كۇن بۇرىن وسىندا قونىس اۋداردىق. ءسىز جاڭا تۇمان باسىپ بايقاماعان بولارسىز. الايدا ءبىز ءسىزدى قوناق ەتپەي، ۇيىڭىزگە جىبەرمەيمىز»، ̶ دەپ سىقىلىقتاپ كۇلەدى. بۇل ۋاقىتتا تۇمان سەيىلىپ، جول كورىنە باستاعان ەدى. اتامىز قىزدارعا رياسىز سەنەدى.
ءسويتىپ، جاستىقتىڭ بۋىمەن بە، الدە قىزداردىڭ سۇلۋلىعى اربادى ما، ايتەۋىر اتامىز قوس سۇلۋدىڭ سوڭىنان جاس بالاشا ىلەسىپ، توي-دۋمان بولعان ۇيگە كەلەدى. راسىندا، ەت اسىلىپ، داستارقان جاسالعان. كىرىپ-شىعىپ جاتقان ادامدار. اتامىزعا توردەن ورىن ۇسىنىپ، ءبىر كىسىدەي كۇتەدى. سوڭىندا قىمزىعا ابدەن ماس بولىپ ماسايراعان اتامىز، ەسىن بىلمەي وتىرعان جەرىندە قالعىپ كەتەدى.
ءبىر كەزدە كوزىن اشسا تاڭ اتقان. اينالاسى تىم-تىرىس. كەشەگى شۋىلداعان ادامداردىڭ قاراسى دا كورىنبەيدى. جەرگە قاراسا، مالدىڭ جاپاسى، قيى، ءار جەردە شاشىلعان اعاشتار. سويتسە، كەشەگى كورگەنى قىز بەينەسىندەگى سايتان، جىندار ەكەن. اتام ۇيىنە جەتكەن بويدا، سول كۇنى-اق مولداعا بارىپ، دەنەسىن تازارتىپتى.
نازىك تۇرتاي
«الاش ايناسى»
