ەكس-دەپۋتات «جاقسى كەلىن» بولۋدىڭ سىرىن اشتى
سونىڭ ىشىندە «گەندەرلىك ساياساتتىڭ» سالقىنى ەلىمىزگە جوعالۋدىڭ جولىن نۇسقاپ تۇرعانداي. اتامىز قازاق «ساۋ باسىڭا ساقينا تىلەمە» دەپ بەكەر ايتپاسا كەرەك.
مىنا زاماندا قاتىن ءبي بولىپ، ەركەك قۇل بولىپ بارا جاتقانىن ەسكەرسەك قايتەدى؟ قازىرگى بيلىكتەگى ەل تىزگىنىن قولعا الىپ، «باسشى سىماق» بولىپ وتىرعان ايەلدەردىڭ كوكىرەگىندە قانداي وي سايراپ جاتقانىن كىم ءبىلسىن؟!
سونىمەن رەتىن تاۋىپ بيلىككە ارالاسۋمەن قاتار، وتباسىنىڭ ءسانى بولىپ، قانشا جەتىستىككە قول جەتكىزسە دە، «وتاعاسىنىڭ ارقاسى، اتا-ەنەمنىڭ ماعان دەگەن مەيىرىمى» دەپ ايتاتىن ايەل زاتى ساۋساقپەن سانارلىق.
Abai.kz سايتى سونداي سۇيىكتى جار، يناباتتى كەلىن، اياۋلى انا، سونىمەن قاتار قىزمەتتە قاجىرلىعىمەن تانىلعان ورازكۇل اسان قىزىنان ۇلكەن لاۋازىم مەن وتباسى بەرەكەسىن قاتار قالاي الىپ جۇرۋگە بولاتىنى تۋرالى سۇحبات الدى.
ورازكۇل اسانعازى اڭگىمەسىنىڭ باسىن، وتكەن كۇنگە كوز سالا وتىرىپ، ءوزىنىڭ العاش تۇرمىسقا شىعىپ، كەلىن اتانعان باقىتتى ساتتەرىنەن باستادى.
ورازكۇل اپاي: «اتا-ەنەمنىڭ ماعان دەگەن شەكسىز مەيىرىمىن جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس»، - دەيدى. اسىرەسە، ەنەنىڭ راحاتىن كوپ كوردىم دەپ تولعانىسپەن كوزىنە جاس الىپ، ساعىنىشپەن ايتتى. «اتا-انامنىڭ جوقتىعىن بىلدىرمەدى، كەلىن مەن اتا-ەنە بولىپ ءاي-ءشاي دەسىپ كورمەپپىز»، - دەيدى.
بۇگىندە اپاي - بەس بالانىڭ اناسى، قازاق حالقىنىڭ سالت-ءداستۇرىن قاسيەت تۇتىپ وتىرعان شاڭىراقتىڭ يبالى كەلىندەرىنىڭ ءبىرى. ءبىر اۋداننىڭ اكىمى بولا ءجۇرىپ قىزمەتىمەن قاتار تاڭنان سيىر ساۋىپ، اتا-ەنەسىنە ءيىلىپ شاي قۇيىپ ۇلگەرەتىنىن ايتىپ وتىرعاندا «مىنە قازاقتىڭ تاربيەلى قىزى، يناباتتى كەلىنى» دەگەن ءسوز اۋىزعا ورالادى.
«بيلىكتە ءجۇرىپ كوز جەتكىزگەنىم وزگە ەلدىڭ تىلىندە سويلەپ، سولاردىڭ ءداستۇرىن ۇستانىپ، قازاقتىڭ تاسىن بيىككە ورلەتە الامىز دەپ قۇر سوزبەن كوپىرىپ، قۋ شوپپەن اۋىز ءسۇرتۋ، دالباسا»، - دەيدى ورازكۇل اپاي.
بيلىكتەگى ايەلدەر تۋرالى
ارينە، سىزدەردىڭ دە رەنىشتەرىڭىزدىڭ ورنى بار. بيلىككە كەلگەن كوپ ايەلدەر، ەركەكتەردى جامانداۋدى ادەتكە اينالدىرىپ الدى. ءبىرىنشى تاعاتىن كىناسى «ايەلدەردەرگە بيلىك بەرمەيدى» دەيدى. ءبىراق، ساپاسىنا، ساناسىنا، قاراماي ايەل ەكەن دەپ دەپۋتات ەتىپ، بيلىكتى بەرۋ ەلدىڭ جويىلۋىنا اكەلىپ تە سوعۋى مۇمكىن.
اسىرەسە، وزگە تىلدە تاربيەلەنىپ، ءبىلىم الىپ، باسقا ەلدەردىڭ، جات جۇرتتىقتاردىڭ مادەنيەتىن، سالت-ءداستۇرىن قازاقتىڭ سالت-داستۇرىنەن جوعارى قوياتىنداردى مۇلدەم باسشىلىق ورىندارعا جىبەرۋگە بولمايدى. ولار قولىنداعى بيلىكتى پايدالانىپ، قازاققا وراسان زور، جاماندىق اكەلۋى مۇمكىن. مۇنى تاريح نەشە مارتە دالەلدەدى. ەگيپەت پاتشاسى كلەوپاترا «جەڭىل جۇرىسكە» سالىنىپ، جاۋ ەلىنىڭ باسشىسىنا عاشىق بولىپ، ەلىن، حالقىن جاتجۇرتقا قۇلدىققا سالىپ بەرگەن جوق پا؟ ەۋروپا تاريحىندا مۇنداي قاسىرەتتى وقيعالار تولىپ جاتىر.
انا بولۋ باقىتى
ءتورت سيىر ساۋىپ، اس دايىنداپ، جۇمىسىما دا ۇلگەرەمىن. ايەل زاتىنىڭ ءبىرىنشى باقىتى - انا بولۋ. ءار بالا تۋعان سايىن ايەل جاسارا بەرەدى. ەنەمنىڭ مىنا ءبىر ۇلاعاتتى ءسوزى ەسىمدە قالىپتى: - ءبىز باردا، جاس كەزىڭدە بالانى ومىرگە اكەلىپ ال، ودان كەيىن ءبارى دە كەش بولادى، - دەيتىن. بەسىنشى بالامدى مەكتەپ ديرەكتورى بولىپ جۇرگەندە دۇنيەگە اكەلدىم.
قازاقتاعى «كەلىن» دەگەن ءسوزدىڭ ماعىناسى تەرەڭ. ول «كەل، ىڭگە كىر» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. ياعني ول وتباسىنىڭ زاڭىن قابىلداي الماساڭ، ول ۇيگە كەلىن بولىپ بوساعا اتتاماي-اق قوي. وسى ءتارتىپتى ءبىلىپ وسكەن قىز كەلەشەكتە وشاق قاسىنىڭ شىراعى، وتباسىنىڭ بەرەكەسى بولا الاتىنىنا سەنىمدىمىن.
مەن قىز كەزىمدە شىرايلى شىمكەنتتىڭ، سارى اعاشتىڭ سالت-ءداستۇرىن، ادەت-عۇرپىن ۇزىن قۇلاقتان ەستىپ جۇرەتىنمىن. سوندا ول جەردە كەلىن ورامال تارتىپ جۇرەدى، سيىر ساۋادى، ەرتە تۇرىپ اۋلا سىپىرادى، بالا تابادى، اتا-ەنەسىنە، جانە كۇيەۋىنەن ۇلكەن تۋعان-تۋىستارىنىڭ بارىنە سالەم سالادى، قاينىسىمەن، قايىن سىڭلىلەرىنىڭ اتىن اتاماي، ات قويادى، ءبىر سوزبەن ايتقاندا، بارىنە ۇلگەرەدى دەيتىن.
سوسىن مەن ءوزىمدى-ءوزىم تاربيەلەي باستادىم، سول تىرشىلىكتى باسىمنان وتكىزۋگە دايىندالدىم. ال قازىرگى قىزدار ءوزىنىڭ قايدا باراتىنىن، قانداي ورتاعا كەلىن بولاتىنىن ەسكەرە بەرمەيدى. اۋلا سىپىرسا ءوزىنىڭ ءۇيى ەمەس پە، سالەم سالسا سۇيگەن جارىنىڭ اتا-اناسى ەمەس پە؟ سيىر ساۋسا ءوزى دە بالالارى دا قايماق جەپ، ايران، ءسۇت ىشپەي مە؟ بۇل جاتجۇرتتىقتاردىڭ قازاق وتباسىن ويرانداۋ ساياساتىنان تۋىنداعان.
جارىنىڭ ەكىنشى ايەل الۋىنا دەگەن ماسەلەگە كوزقاراسى
ءبىزدىڭ جاسىمىزداعى ايەلدەردىڭ پسيحالوگياسى بۇعان ءالى دايىن ەمەس. بۇل تۇسىنىك ايەلدەردىڭ ساناسىنا ءسىڭۋ ءۇشىن ءبىراز ۋاقىت ءوتۋ كەرەك. ويتكەنى كەڭەس ۇكىمەتىنىڭ كوممۋنيستىك يدەولوگياسى قازاق ايەلدەرىن ۇلتتىق اسىل قاسيەتتەرىنەن اجىراتىپ، اياۋلى اجە، ارداقتى انا، قادىرلى ەنە، يناباتتى كەلىن، سۇيىكتى جەڭەشە ەمەس - تەك جۇمىسشى، مالشى، سۋشى، قۇرىلىسشى، تراكتورشى، حاتشى جاسادى.
قىزمەتتىك جولىندا كىم سۇيەۋشى بولدى؟
ءدال مىنا كىسىلەر مەنىڭ سۇيەۋشىم بولدى دەپ ايتا المايمىن. وندايلار بولعان ەمەس. تامىر-تانىس جاعالاپ، كارەرا قۋىپ، ابىرويىمدى توگۋ، مانساپقورلىق ماعان جات.
