امەريكالىق ساياحاتشى قىتايداعى التاي قازاقتارىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن كورىپ، تاڭىرقاپ قالدى - فوتو
ول ءوزىنىڭ Falconry Heritage Trust-تەن گرانت الىپ، بۇركىتشىلەرمەن كەزدەسىپ، اڭگىمەلەسۋ ءۇشىن ءار جىلى جاڭا جىلدىق كانيكۋل كەزىندە قۇسبەگىلەر مەكەندەيتىن ولكەلەرگە بارعان دەپ حابارلايدى baq.kz.
قىتايعا زايسانداعى مايقاپشاعاي كەدەن بەكەتى ارقىلى وتكەن ونى، قىتاي شەكارا قىزمەتى كوپ تەكسەرىپتى. شىڭجاڭنىڭ باتىس سولتۇستىگىندەگى شىڭگىل اۋدانىنان نە ىزدەپ جۇرگەنىن سۇراپتى. ساياحاتشى ول جاققا بارماس بۇرىن جەرگىلىكتى قازاقتاردىڭ ۇنەمى قولداناتىن كەيبىر سوزدەرىن ۇيرەنىپ العان. ال شەكارادان وتەر كەزدە وزىنە قازاقستانعا قىتايدان قونىس اۋدارعان ورالمان ازاماتتاردىڭ كومەكتەسىپ، كەدەن قىزمەتكەرلەرىنىڭ كەدەرگىلەرىنەن جەڭىل الىپ وتكەنىن ايتادى. وتە قوناقجاي حالىق دەپ رازى كوڭىلىن بىلدىرگەن ول، ەكپىن اتتى قازاقتىڭ كوكتوعايداعى ۇيىنە شاقىرعانىن، ەكپىننىڭ ەڭسەلى ۇيىندە ءار الۋان ۇلتتىق تاعامداردان ءدام تاتقانىن جازادى.
امەريكالىق التايدى شاعىن عانا ۇيلەرى بار، اۋلاسىندا مال جۇرەتىن كىشكەنە اۋىل رەتىندە ەلەستەتىپتى. ال كەلگەن كەزدە ءوزىنىڭ ويلاعانىنان مۇلدە بولەك، زاماناۋي قالاشىقتاردى كورگەندە تاڭ قالعانىن جاسىرمايدى. اسىرەسە، قازاق ءتىلىن بىلمەيتىن قىتايلاردىڭ توپىرلاپ جۇرگەنىن دە اتاپ وتەدى.
ول جەرگىلىكتى حالىق پەن قىتايلاردىڭ مادەنيەت جاقتاعى ايىرماشىلىعى دا زور ەكەنىن بايقاعان. تۋريست التايلىق قازاق ەكپىننىڭ ارقاسىندا شىڭگىلدەگى جەرگىلىكتى پوليتسيانىڭ تىركەۋىنەن ءساتتى ءوتىپ، ءوزى جولىعۋعا ءتيىستى ادامدارمەن دە وڭاي كەزىككەن. شىڭگىلدە قىتاي ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك وكىلدەرىنىڭ تەكسەرۋىنە، قاداعالاۋىنا جولىققان ا ق ش ازاماتى، اقىرى قالادا قالاعانىنشا تۇرۋعا رۇقسات الادى. 2 ميلليون حالقى بار الماتىنىڭ مۇراجايىمەن سالىستىرعاندا 30 مىڭ تۇرعىنى بار شىڭگىل اۋداندىق مۇراجايى وعان قىزىقتىراق كورىنگەن.
ول ەتنوگرافيالىق جادىگەرلەردىڭ كوپ جانە ەرەكشە ەكەنىن دە بايقايدى. سونداي-اق، التايدىڭ اۋاسى ءۇرىمجى مەن الماتىنىڭ ەكولوگياسىنا قاراعاندا وتە تازا ەكەنىن ايتادى. ال التاي قازاقتارىنىڭ ەڭ العاش قار شاڭعى مۇراگەرى رەتىندە تانىلعانىنا دا تاڭدانىسىن بىلدىرەدى.
شىڭگىلدەن اتتانعان ساياحاتشى بۋماعان اۋىلىنا بارىپ، قۇسبەگى اقساقالدارمەن كەزىگەدى. اۋىل تۇرمىسىن، قازاقتاردىڭ ىنتىماقتى، بەرەكەلى ەكەنىنە، وتباسىنداعى تاتۋلىقتى تۋ ەتكەن ەرەكشە ءومىر سالتىنا تاڭ قالادى. اۋەلى ءبىر ۇيدە كىم-كىمنىڭ تۋىسى، نەمەرە اعاسى، ءىنىسى دەگەندى انىقتاۋ ءۇشىن ءبىراز ۋاقىت كەتكەن. امەريكاداعىداي جالعىز باستى ادامنىڭ بولەك تۇرمايتىنىن، ءار ۇيدە ۇلكەن اۋلەتتىڭ ۇرپاعى بىرگە تۇراتىنىن زور قۇرمەتپەن ءارى تاڭ قالا جازادى.
قازاقتىڭ ءوز قولىمەن دايىندالعان ۇلتتىق تاعامدارىنان ءدام تاتقان ساياحاتشى ۇساق تۋرالعان قۋىرداقتىڭ دا ءمانىن ايتىپ، سيپاتتاما بەرىپ وتەدى.
قۇسبەگى اقساقال قۇرمانبەكپەن اڭگىمەلەسكەن ول، قازاقتىڭ ساياتشىلىق ونەرىنە، ونىڭ تاريحىنا قاتتى قىزىققانىن، ءوزى ءۇشىن كوپتەگەن جاڭا اقپاراتقا يە بولعانىن ايتادى. قۇسبەگى قارتتىڭ سايات كەزىندە، ولگەن بۇركىتىنىڭ باسىن قاستەرلەپ، ونى تورىنە ءىلىپ قويعانىن دا نازاردان تىس قالدىرمايدى. قازاقتىڭ ءتۇرلى ۇلتتىق باس كيىم، تىماق تۇرلەرىن دە سانامالايدى.
سول اۋىلدا تۇساۋ كەسۋ تويىنا شاقىرىلعان ول، دوسى ەرلان ەكەۋى قويدىڭ قۇلاعىن جەپ، قاراجورعاعا بيلەيدى. ەڭ سوڭىندا قارت قۇسبەگى نۇرعازىمەن كەزىگىپ، ونىڭ قىران قۇسىن كورگەندەگى اسەرىمەن بولىسەدى. سونىمەن قاتار قىتايلاردىڭ قورشاعان ورتانى قورعايمىز دەگەن جەلەۋمەن قازاقتىڭ ساياتشىلىق ونەرىنە قاتاڭ شەكتەۋ سالىپ، ونى بەلگىلى ءبىر ۇكىمەتتىك شارا رەتىندە عانا جولعا قويىپ وتىرعانىن اتاپ وتەدى.
التايداعى از كۇندىك ساپارىن قورىتىندىلاعان امەريكالىق ساياحاتشى ءوز جازباسىن «ءوزىنىڭ باي تاريحى مەن تىلسىمدىعىمەن ۇلى قىتايداعى التاي بىزگە وسىلاي كورىندى» دەپ اياقتايدى.
