كوڭىل جۇتادى «جۇتتى» كورىپ
ويتكەنى، 2014 -جىلى «تۇڭعىشباي ءال-تارازي تارازعا شاقىرادى» فەستيۆالىندە س. مۇقانوۆ اتىنداعى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ قازاق سازدى-دراما تەاترى ب. شامبەتوۆتىڭ رەجيسسۋراسىمەن وسى و. جانايداروۆتىڭ «ءبىر، ەكى، ءۇش...» اتتى پەساسىن ۇسىنعان بولاتىن. دراماتۋرگ تىلىنەن، داستۇرىنەن، تاريحىنان قول ۇزگەن باۋىرلاردىڭ قاقتىعىسىن دا، سوڭى قايعىلى قازاعا تاپ بولاتىن تۇستارىن دا دۇرىس تارقاتا الماعان. اعالى-ءىنىلىنىڭ اراسىنداعى الاۋىزدىقتى تىم جەڭىل قاراستىرعاننان كىسى سەنبەيتىن سيۋجەتتەرگە كوپ ۇرىنعان. زاماناۋي وقيعانىڭ وزىندە دراما زاڭدىلىقتارىنىڭ مۇلدەم ساقتالماعانىن كورگەننەن كەيىن، اناۋ-مىناۋ تاقىرىپ ەمەس قازاققا قاسىرەت بوپ تونگەن اشارشىلىقتى قالاي جازدى ەكەن دەگەن ۇلكەن قورقىنىشتىڭ بولعانى راس. ءيا، سول قورقىنىشىمىز الداماپتى. تيسە تەرەككە، تيمەسە بۇتاققا دەپ جازا سالعان جانايداروۆتىڭ بۇل پەساسىندا دا اقتالماي تۇراتىن سيتۋاتسيالاردان وڭباي ءسۇرىنىپ- جىعىلۋعا بولادى، ونىڭ قايسى ءبىرىن ايتامىز...
قالام ۇستاعان قايسى ءبىر قازاق قالامگەرلەرىنىڭ ءوزى تاريحي تاقىرىپتاردىڭ ءتىلىن تابا الماي جاتقاندا، جەتى جاسىندا ماسكەۋگە كوشىپ، بۇگىندە ورىس جازۋشىسى اتانىپ جۇرگەن جانايداروۆ ونىڭ كىلتىن وڭاي قايدان تاپسىن. انا تىلىندە سويلەمەيتىن ماسكەۋلىك ازاماتتىڭ ءدۇبارا دۇنيەسىن، اسقار التايدىڭ قاساڭ اۋدارماسىن وقىپ مۇرتقا وكپەلەپ جۇرگەندە، ونى قويۋعا باشقۇرتستاننان رەجيسسەر كەلىپ يەگىمىزگە ءبىرجولا ساقال شىعارىپ كەتتى. سوندا تاڭقالىپ اھ ۇراتىنداي ا. ابۋشاحمانوۆتىڭ رەجيسسەرلىك شەشىمىن بايقامادىم. ساحنا بەزەندىرۋى دە ءماز ەمەس. ارينە، درامانىڭ كومپوزيتسيالىق پرينسيپتەرىنەن ادا، ەستەتيكالىق كريتەريلەرىنە كەراعار وقيعالاردى، شيەلەنىسى ناشار شىعارمالاردى ورىستىڭ يۋ. ليۋبيموۆى، يتاليانىڭ د. ستەرەلەرى، پولياكتىڭ ە. گروتوۆسكييلەرى ءتىرىلىپ كەلىپ قويسا دا، ابىروي اپەرمەسى انىق.
جالپى، قۋاڭشىلىققا، جۇتقا تاپ بولعان قالىڭ جۇرتتىڭ قاسىرەتىن قازاقتىڭ قامىن جەپ جۇرگەن ۇلتجاندى ازاماتتار جازۋ كەرەك، قويۋ كەرەك. بۇل جەكە وتباسىنىڭ عانا ەمەس، ءبۇتىن ءبىر حالىقتىڭ باسىنا تۇسكەن ناۋبەت. قازاقستاندا ميلليونداعان ادامنىڭ ءومىرىن قيعان ۇلكەن قاسىرەتتى دراماعا اينالدىرۋ و. جانايداروۆقا فيلوسوفيالىق كوزقاراس تۇرعىسىنان ومىرلىك تاجىريبە جەتىسپەگەنى بىلاي تۇرسىن، ەڭ ماڭىزدىسى زاتى قازاق بولۋى كەرەك اتى ەمەس. انا ءتىلىن بىلمەيتىن دراماتۋرگ تە، رەجيسسەر دە، اكتەر دە ۇلتتىق ونەردى ۇشپاققا شىعارادى دەگەنگە ءوز باسىم سەنبەيمىن. ويتكەنى ول قانشا تىراشتانىپ ىزدەگەنمەن انا ءتىلىن بىلمەگەن سوڭ قازاقي قاسيەتتى، مىنەزدى ءوز مانىندە كورەرمەنگە جەتكىزە دە، قويا دا، سەندىرە دە المايدى.
قازاقتىڭ دالاسىندا قىناداي قىرىلعان قاندى تاريحتى ويسىز جازا سالعان دۇنيەنى، وزگە ۇلتتىڭ وكىلىنە مۇڭسىز قويدىرتا سالعان تەاتر باستىقتارىنا قايران قالۋدان بىزدە ءبىر شارشاماي كەلەمىز. ماعىناسىز ماتىنمەن بايلانىسقان وسىنداي تارتىسسىز تۋىندىلارعا قاراپ اكتەرلەردى قاتتى اياپ كەتەسىڭ. تۇتاس ءبىر ۇلتتىڭ جويۋلۋىنا قاۋىپ تونگەن زۇلماتتى جىلداردى وزگە مەملەكەتتىڭ تۇرعىندارى كەلىپ قازاق ساحناسىنا شيمالاپ سۋرەت سالىپ كەتكەندەرىنە نامىسىم كەلدى. ءبىزدى ءتۇبى قۇرتاتىن وسى نامىسسىزدىق!
ايزات قادىراليەۆانىڭ فەيسبۋكتەگى جازباسىنان
namys.kz
