وزبەكستان - ورتالىق ازيانىڭ - جانى، قازاقستان - قالقانى
«كورشىلەس ايماقتارداعى قاۋىپسىزدىكتىڭ ءورشۋى تەرريتوريامىزعا ءارتۇرلى ديۆەرسانتتىق توپتار مەن تەررورلىق ۇيىمداردىڭ جايلاپ ەنۋىنە جول اشۋى مۇمكىن. وسى تۇرعىدان، اسكەري قۇرىلىمىمىزدى مىقتاپ كۇشەيتۋىمىز كەرەك»، - دەپ، الاڭداۋشىلىعىن بىلدىرگەن ول وزبەكستاننىڭ بەيبىت سۇيگىش ساياساتتى ۇستانۋ ارقىلى ءوز تاڭداۋىن جاساعان ەل ەكەندىگىن ءارى ەشقانداي دا اسكەري-ساياسي وداقتار مەن كواليتسيالارعا كىرمەگەن، ءوز تەرريتورياسىنا شەتەلدىك اسكەري بازا مەن نىسانداردى قابىلدامايتىن، قانداي دا ءبىر شەتەلدىك بىتىمگەرلىك وپەراتسيالارىنا قاتىسپايتىن ەل ەكەندىگىن تىلگە تيەك ەتتى.
ول راس. وزبەكستاننىڭ قانداي دا ءبىر اسكەري-ساياسي وداقتارعا مۇشەلىككە نيەتسىز ۇستانىمى، جالپى وقشاۋ ساياساتى الەمنىڭ الپاۋىت ەلدەرى ءۇشىن دە، كورشى ەلدەر ءۇشىن دە جۇمباققا تولى. ءبىر قىزىعى، زبيگنيەۆ بجەزينسكي اتتى امەريكانىڭ مەملەكەت قايراتكەرى، ساياساتتانۋشىسى وزبەكستاندى ورتالىق ازياداعى ۇلتتاردىڭ «جانى» دەپ اتاسا، قازاقستاندى «قالقانى» دەپ ساناعان.
ءبىزدىڭ گەوگرافيالىق ماسشتابىمىز بەن رەسەي جانە قىتايمەن شەكارالىق قونىسىمىز ورتا ازيانىڭ وزگە ەلدەرىن وسى الپاۋىت مەملەكەتتەردىڭ «فيزيكالىق قىسىمىنان» قورعاۋى مۇمكىن. راسىندا دا، پوستكەڭەستىك وزگە ەلدەر ءۇشىن «قالقان» ىسپەتتەسپىز، ال وزگەلەردىڭ كوزىندە وزبەكستاننىڭ ورتا ازيانىڭ «جانى» رەتىندە باعالانۋى تۇسىنىكسىزدەۋ. كەرىسىنشە، سىرت قاراعاندا ءوز-اعامىز دەيتىن كورشىمىزدىڭ بۇگىنگى سىرتقى بولمىسى «شيكىزاتقا تاۋەلدىلىكتەن ادا، سىرتقى ساياساتتا دا بەلسەندىلىك تانىتا قويمايتىن، دەموگرافيالىق ءوسىمى جوعارى، جەر استى بايلىعى مول، سوعان قاراماستان، الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن، ەكونوميكالىق ءارى ساياسي دامۋى كەنجە قالعان ەل». سونىمەن قاتار، كاريموۆتىڭ الگىندەي قىراعىلىق ساياساتىنىڭ ءبىر كورىنىسى رەتىندە بۇل ەلدە كوپتەگەن ەل ءۇشىن ۆيزالىق رەجيم ەنگىزۋىن دە اتاۋعا بولاتىن شىعار. وسى تۇرعىدان، ساياساتتانۋشى سافۋللا ساپانوۆ وزبەكستانعا قاتىستى ءوز پىكىرىمەن ءبولىستى.
ي. كاريموۆ اۋعانداردان دا، «يسلام مەملەكەتىنەن» دە قاۋىپتەنەدى
- شەكاراسىنا ونسىز دا قاتتى ءمان بەرەتىن، وقشاۋ وزبەكستان پرەزيدەنتىنىڭ قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە ەرەكشە شۇيلىگىپ، «اسكەري قۇرىلىمىمىزدى كۇشەيتۋىمىز كەرەك» دەپ، دابىل قاعۋىنا نە سەبەپ؟ بۇنىڭ استارىندا نە بار؟
- كاريموۆتىڭ شەكارا ماسەلەسىنە مۇنشا الاڭداۋىنا نەگىز جوق ەمەس، ءتىپتى، سولاي ىستەۋگە مۇددەلى. قازىرگى ۋاقىتتا ولار شەكارانى دەليميتاتسيالاۋعا ۇلكەن كوڭىل بولۋدە. سول ارقىلى قاۋىپسىزدىكتەرىن قامتاماسىز ەتۋگە تىرىسادى. ولار اۋعانستانمەن شەكارالاس بولعاندىقتان، شەكاراشىلار وتە ماڭىزدى قۇرىلىم بولىپ ەسەپتەلەدى. قازاقستانمەن اراداعى شەكارا داۋلارىنان دا ولاردىڭ بۇل ماسەلەگە قاتتى كوڭىل بولەتىنىن بايقاۋعا بولادى. جالپى، وزبەكستان لاڭكەستىكپەن كۇرەستى ەرتە باستادى. مىسالى، اۋعانستاندا وزبەكستاننىڭ «يسلام قوزعالىسى» («يسلامسكوە دۆيجەنيە ۋزبەكستانا»، بۇدان ءارى يدۋ - رەد.) دەگەن ۇيىم بار. ۋزبەكي بەدنوستولار تاليباندارمەن بىرگە سوعىستى ءارى تاليبتەردىڭ ءبىر قۇرىلىمى بولىپ ەسەپتەلەدى. قازىر دە ولاردىڭ تاليبان قوزعالىسىمەن بايلانىسى كۇشتى. بۇلاردان بولەك، وزبەكستان «يسلام مەملەكەتىنەن» قاۋىپتەنەدى. سوندىقتان دا تاياۋ شىعىستاعى كواليتسيالىق كۇشتەردىڭ جەڭىسى كوپتەگەن راديكالدى يسلامدىق كۇشتەردىڭ اۋعانستانعا، اۋعانستان ارقىلى وزبەكستانعا، ودان ورتالىق ازياعا وتۋلەرىنە مۇمكىندىك بەرەدى دەگەن قاۋىپ بار.
اسىرەسە راديكالدى يسلام قوزعالىستارىنان بۇلارعا وتە ۇلكەن قاۋىپ بار. سونىمەن قاتار، يدۋ سياقتى ۇلكەن ورتالىق، ۇيىمداسقان وپپوزيتسيالىق كۇش وزبەكستان ءۇشىن قاۋىپ وشاعى. ماسەلەن، بىزدە ۇيعىرلاردىڭ قوزعالىسى سياقتى كۇشتەر بولعانمەن، وزبەكستانداعى سەكىلدى باسىم كۇشكە يە، ۇكىمەتكە قارسى ونداي وشاق جوق. سوندىقتان دا كاريموۆتىڭ نەگىزگى ۇستانىمى راديكالدى يسلامدى وزبەكستانعا جەڭىلدىرۋ.
- دەمەك، وزبەكستان ءۇشىن الگى ءسىز ايتىپ كەتكەن ي د ۋ- دىڭ قاۋپى باسىمىراق پا؟
- ءيا، سولاي. كەيبىر ساراپشىلار سول ي د ۋ مەن د ا ي ش- تىڭ بايلانىسى بار دەگەن بولجام ايتادى. بۇل بايلانىس قانشالىقتى كۇشتى، د ا ي ش ي د ۋ- دى قانشالىقتى قارجىلاندىرادى، ول جاعى بەلگىسىز. دەگەنمەن، تاليبان قوزعالىسى مەن (د ا ي ش تاليبان قوزعالىسىنان كەيىن پايدا بولدى عوي) ي د ۋ- دىڭ وزبەكستانداعى بايلانىسى ايدان انىق. تاليباندار قوزعالىسى مەن ي د ۋ- دىڭ بايلانىسى بار دەگەن ءسوز، لوگيكالىق تۇردە دايش ءوزىنىڭ كەيبىر كۇشتەرىن، كەيبىر يدەولوگياسىن وسى ورتالىق ازياعا ىعىستىرىپ، ءسىڭدىرىپ جاتقاندىعىن اڭعارتادى.
اسىرەسە اۋعانستان، اۋعانستان ارقىلى ورتالىق ازيا ەلدەرىنە قاۋىپ بار. ك س ر و تاراعاننان كەيىنگى 25 جىلدىڭ ىشىندە، وكىنىشكە وراي، قازاقستاندى بولسىن، وزبەكستاندى، تاجىكستاندى بولسىن، راديكالدى يسلامدىق توپتاردىڭ استىرتىن جايلاعانى جاسىرىن ەمەس. مىسالى، ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە ۋاحابيستىك، سالافيلىك سياقتى ءدىني جات اعىمداردىڭ تاسقىنى بولدى، ءالى دە بار. ءبىز بۇعان كوپ ۋاقىت بويى كوڭىل اۋدارماي كەلدىك. ولاردىڭ بەلسەندىلىكتەرى سوڭعى 5-6 جىلدىڭ ىشىندە انىق بايقالا باستادى عوي.
- بىرەر ءسوزدى وزبەكستان ساياساتىنا بۇرساق. وزبەكستاننىڭ بۇگىنگى تاڭداعى ۇستانىپ وتىرعان ساياساتى تۋرالى سىن كوپ. ولاردا نە ەكونوميكالىق، نە ساياسي ءوسۋ جوق دەپ، ءارى كاريموۆتى ديكتاتور دەپ تە اتاپ ءجۇر. جالپى، وزبەكستاننىڭ بۇگىنگى ساياساتى تۋرالى نە ايتۋعا بولادى؟
- وزبەكستان ورتالىق ازياداعى ىشكى رەسۋرستارعا باي، حالقى جاعىنان دا ءىرى مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. كەڭەس ۇكىمەتى ىدىراعاننان كەيىن وزبەكستاننىڭ تاڭداپ العان جولى ءسال وزگەشەلەۋ بولدى. بىرىنشىدەن، ولار تولىقتاي نارىقتىق ەكونوميكانى قابىلدامادى. ەكىنشىدەن، ك س ر و ىدىراعاننان كەيىن وزبەكتەر شەتەلدەن ينۆەستيتسيا تارتۋ ىسىنە وتە قاتال قارادى. شەتەل ينۆەستيتسياسىن تارتۋعا وتە مۇددەلى بولمادى. ولاردىڭ رەفورمالارى ءوز كۇشتەرىنە، ءوز رەسۋرستارىنا سەنۋمەن عانا شەكتەلدى.
بۇل ءبىر جاعىنان دۇرىس بولعانىمەن، ەكىنشى قىرىنان العاندا، قازىرگىدەي جاھاندانۋ جاعدايىندا، وزبەكستاننىڭ ەكونوميكالىق، اۋىل شارۋاشىلىق سالالارىندا ءبىراز پروبلەمالار تۋىنداتتى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ ىشىندە قازاقستانمەن سالىستىرعاندا وزبەكستان ءبىراز كەنجە قالعان مەملەكەت. بۇنى وزبەكستان ساراپشىلارى دا مويىندايدى.
رەفورمالاردى جاساۋعا بايلانىستى، ساياسي جۇيەسىن ترانسفورماتسيالاۋعا بايلانىستى دا وزبەكستاننىڭ وزىندىك ۇستانىمى بار. مىسالى، وزبەكتەر ورتالىق ازيانى ينتەگراتسيالاۋ ماسەلەسىنە دە وزىندىك ۇستانىممەن كەلدى. ولار نەگىزى ورتالىق ازيادا ينتەگراتسياعا تۇسۋگە قارسى ەمەس.
ءبىراق وسى ارقىلى وزىنە ءتيىستى ەرەكشە جاعدايلاردى قاجەت ەتەدى. سوندىقتان دا بۇل ەل ورتالىق ازياداعى ينتەگراتسيالىق ۇردىستەردىڭ دامۋىنىڭ ءبىر كەدەرگىسى بولدى دەپ ەسەپتەيمىن. ويتكەنى وسى ينتەگراتسيانى دامىتۋ ءۇشىن وزبەكستاننىڭ ساياساتى اشىق بولۋى كەرەك. سوندىقتان قازىرگى ۋاقىتتا ورتالىق ازياعا ينتەگراتسيا اۋاداي قاجەت بولعانىمەن، ول كەنجە دامۋدا. حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، ورتالىق ازياداعى ينتەگراتسيانىڭ دامۋى ورتالىق ازيانىڭ مەملەكەتتەرىنە ءتيىمدى ءارى ونىڭ دامۋىنا ا ق ش تا، قىتاي دا، رەسەي دە مۇددەلى.
وسى تۇرعىدان، وزبەكستاننىڭ ساياساتى كەيبىر مەملەكەتتەرگە، مىسالى، قىتاي مەن رەسەيگە ءتيىمدى بولىپ وتىر. سەبەبى بۇل ەكى الىپ مەملەكەت تە وسى ايماقتاعى ينتەگراتسيالىق ۇردىستەرگە جەتەكشىلىك جاساعىسى كەلەدى. سوندىقتان دا بۇل ماسەلەلەردە وزبەكستان وزىنە ەرەكشە جاعدايلار جاساپ العىسى كەلەدى. ەگەر بولاشاقتا ورتالىق ازيالىق ينتەگراتسيا داميتىن بولسا، بۇل ينتەگراتسيا وزبەكتەرسىز بولمايدى. ۋزبەكي بەزنابوتنيكي
ال ەندى ەكونوميكالىق جاعدايىنا كەلەر بولساق، وزبەكستاننىڭ ەكونوميكاسى، نەگىزىنەن، جابىق ەكونوميكا بولىپ ەسەپتەلەدى. سەبەبى شەتتەن ينۆەستيتسيا تارتۋعا، ىشكى تاۋارلارىن ەكسپورتتاۋعا وتە قاتال شەكتەۋلەر جاسادى. ولاردا وزدەرىنىڭ رەسۋرستارىن وزدەرىنە پايدالانۋ، ياعني ناتۋرالدىق شارۋاشىلىق دامىتۋ ءۇردىسى باسىمداۋ. دەگەنمەن، قازىرگىدەي جاھاندانۋ زامانىندا ول ەشقانداي دا جەتىستىك بەرمەيدى.
سوندىقتان دا وزبەكستان ەكونوميكاسى قازىرگى ۋاقىتتا ورتالىق ازيانىڭ باسقا مەملەكەتتەرىمەن سالىستىرعاندا، ماسەلەن، بىزدەن دە كەيبىر ماسەلەلەردە الدەقايدا تومەن دەڭگەيدە. ماكروەكونوميكالى دەڭگەيگە كەلگەندە، ولاردا كوپتەگەن نارىقتىق ەكونوميكانىڭ زاڭدارىنا قايشى كەلەتىن ۇردىستەر، وكىنىشكە قاراي، ورىن الۋدا. ءبىراق وزبەكستاننىڭ گەوگرافيالىق تابيعي ەرەكشەلىگى سول، ولار ءوز-وزدەرىن قامتاماسىز ەتۋگە تولىق قاۋقارلى.
ساياسي جۇيەسىنە كەلەتىن بولساق، وزبەكستاننىڭ ساياسي جۇيەسى وتە كۇردەلى جاعدايدا. ولاردا ەتنيكالىق ماسەلەلەر وتە قاتتى كۇردەلەنگەن. ماسەلەن، بىزدە جۇزگە بولىنۋشىلىكتى العا تارتاتىن بولساق، ولاردا جەرشىلدىك قاتتى ۇدەگەن. مىسالى، حيۋانىڭ وزبەگى، قوقاننىڭ وزبەگى، تاشكەنتتىڭ وزبەگى جانە باسقالارى بولىپ بولىنەدى.
بۇل ءداستۇر ءالى دە ساقتالعان. سوندىقتان دا وزبەكستاندا كلان اراسىنداعى كۇرەس استىرتىن تۇردە ءجۇرىپ جاتىر. تەك يسلام كاريموۆ تەگەۋرىنى مىقتى ساياساتى ارقىلى عانا ونى تەجەپ وتىر. ءبىراق بۇل ەكونوميكالىق ەركىندىك بەرمەۋدە. ەگەر وزبەكتەرگە ەكونوميكالىق ەركىندىك بەرىلەتىن بولسا، ول، بىرىنشىدەن، ساياسي بوستاندىقتى تالاپ ەتەدى. بۇل دەگەن ءسوز، وزبەكستاننىڭ ساياسي جۇيەسىنە وتە كۇردەلى وزگەرىستەر اكەلۋى مۇمكىن.
جيىرما جىلدا ون ميلليونعا كوبەيگەن ولار ءتىلىن دە قادىرلەيدى
- ال سىرتقى ساياساتتا ارىپتەستىكتى تاڭداۋدا تۇراقسىزدىعى بايقالادى. بۇل ولاردىڭ ءالى كۇنگە دەيىن ءوزىنىڭ دامۋ جولىن انىقتاي الماي وتىرعاندىعىن كورسەتەدى مە؟
- سۇراعىڭىزدى ءتۇسىندىم. راسىن ايتقاندا، وزبەكستان ءوز تاۋەلسىزدىگىن العاننان بەرى سىرتقى ساياسي ارىپتەسىن ۇدايى وزگەرتۋمەن كەلەدى. 1990-جىلداردىڭ باسىندا تاۋەلسىزدىگىن العاننان كەيىن ءوزىنىڭ سىرتقى ستراتەگيالىق ارىپتەسى رەتىندە ا ق ش- تى تاڭداعان بولاتىن. ءبىز كورشىلىك بايلانىسىمىز بار، شەكارامىز ورتاق دەگەن سياقتى سەبەپتەرمەن رەسەيدى تاڭدادىق.
وزبەكتەردىڭ بۇل تاڭداۋى ونشا دۇرىس بولمادى. سەبەبى ا ق ش- تىڭ ستراتەگيالىق ارىپتەستىك دەگەن تۇسىنىگى مەن پوستكەڭەستىك ەلدەردىڭ، سونىڭ ىشىندە وزبەكتەردىڭ تۇسىنىكتەرى سايكەس كەلمەيدى. مىسالى، ا ق ش ادام قۇقىعى ماسەلەسىنە قاتتى ءمان بەرەدى. ال، نەگىزىنەن، رەسەي دە، ءبىز دە ادام قۇقىعىنا ونشا ءمان بەرە بەرمەيمىز دە، ەكونوميكالىق، اسكەري جانە تاعى باسقا ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى دامىتامىز. سوندىقتان دا ا ق ش وزبەكستاندا 2005-جىلى ورىن العان ءاندىجان وقيعاسىنان كەيىن ادام قۇقىعى بۇزىلدى دەپ ەسەپتەدى.
وسىدان كەيىن وزبەكستان مەن اقش- تىڭ ساياسي قاتىناسى ءۇزىلدى دەسە دە بولادى. ا ق ش پەن وزبەكستاننىڭ اراسىنداعى كۇردەلى جاعدايدان كەيىن، كاريموۆ ەندى وزىنە جاڭا ارىپتەس ىزدەي باستادى. ول ارىپتەستىكتى رەسەي مەن قىتايدان تاپتى. سىرتقى ساياساتتاعى تۇراقسىزدىعى وسىنداي كەيبىر ماسەلەلەرگە بايلانىستى.
مىسالى، ۇ ق ش ۇ- نا بىرەسە كىرەدى، بىرەسە شىعادى، نەمەسە بارادى دا گۋام (گرۋزيا - ۋكراينا - ءازىربايجان - مولداۆيا) ۇيىمىنا كىرەدى. مىنە، وسىنداي سىرتقى ساياساتتاعى تۇراقسىزدىعى ونىڭ ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى و باستا دۇرىس تاڭداي الماۋىنىڭ سالدارى دەپ ءتۇسىنۋ كەرەك. ارينە، اشىقتان-اشىق بولماسا دا، بۇگىنگى تاڭدا ا ق ش اۋعانستانداعى وقيعالارعا بايلانىستى وزبەكستاننان قول ۇزگىسى كەلمەيدى، وزبەكتەرمەن ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى جالعاستىرۋعا مۇددەلى.
- وزبەكتىڭ اۆتوكرات پرەزيدەنتى ي. كاريموۆ ساياساتىنىڭ ارتىقشىلىعى نەدە؟
- كاريموۆ ساياساتىنىڭ 25 جىلدىق بيلىگىنىڭ ارتىقشىلىعى - وزبەكستان - سىرتقى قارىزداردان تازا ەل. بۇل ەلدىڭ تاۋەلسىز ساياسات جۇرگىزۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى. ال ءبىز ونداي ەركىندىك ساياساتىن ۇستانا المايمىز. سىرتقى قارىزدارى بولماعانمەن دە، ەكونوميكالىق رەفورمالار جۇرگىزۋ ساياساتى، مەنىڭ ويىمشا، وندا تولىقتاي جۇزەگە اسپاي وتىر.
ياعني ەكونوميكانىڭ ترانسفورماتسيالانۋى، ەكونوميكانىڭ ديۆەرسيفيكاتسيالانۋى ولاردا دا بار. مەملەكەتتىك قارىزدارى بولماسا دا، مەملەكەتتىك بيۋدجەتى، ۇلتتىق قورلارى تومەن. سوندىقتان دا ۇكىمەتىنىڭ بىزدەگى سياقتى الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى قولداۋعا مۇمكىندىگى جوق. ءوز رەسۋرستارىن ساقتاپ قالۋى ەكونوميكالىق تۇرعىدان دۇرىس ەمەس شىعار، ءبىراق گەوساياسي، گەوستراتەگيالىق تۇرعىدان ونى وزدەرىنشە دۇرىس دەپ ەسەپتەيدى.
ءبىراق قازىرگىدەي جاھاندانۋ تۇسىندا بۇنداي ساياساتتىڭ دۇرىس ەمەستىگىن ءبىز كورىپ وتىرمىز. رەسۋرستارى ساتىلۋى كەرەك، جۇمىس جاساۋ كەرەك. ونى جاۋىپ تاستاپ، تەك قانا شەكتەۋلى ساياساتتى ۇستاۋ ەكونوميكالىق تەوريا تۇرعىسىنان ءجونسىز. كاريموۆ ساياساتىنىڭ تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى - ولاردا ءتىل ماسەلەسى شەشىلگەن.
بۇنىڭ دا سەبەبىن ايتار بولساق، سوڭعى جيىرما جىلدا وزبەك حالقى ون ميلليونعا ارتتى. ياعني دەموگرافيالىق فاكتور كوپ نارسەگە اسەر ەتەدى. ماسەلەن، ءبىز ازبىز، بىزدە باسقا ۇلت وكىلدەرى كوپ. ءبىز ولار سياقتى باسقا ءتىلدىڭ بارلىعىن ىسىرىپ قويا المايمىز. مىنە، سول سەبەپتەن دەموگرافيالىق جاعدايلارى ولارعا ارتىقشىلىق بەرىپ وتىر.
ءازىمباي عالي، ساياساتتانۋشى، تاريحشى: وزبەكتەرگە قالاعا كوشۋگە بولمايدى
- رەسمي ستاتيستيكادا وزبەكستان تۋرالى ءى ش ج و، دامۋ قارقىنى، الەۋمەتتىك احۋال سياقتى دەرەكتەردىڭ ءبارى ناقتى ەمەس. پوستكەڭەستىك مەملەكەتتەر پايدا بولعان كەزدە ەكونوميكالىق، ساياسي بىرنەشە التەرناتيۆتىك ۇلگىلەر بولدى. ءار مەملەكەت «قاي جولمەن جۇرەمىز، ءبىزدىڭ ەلدەردە قانداي وزگەرىستەر بولادى» دەپ، وزىنشە فورما جاسادى.
مىسالى، قازاقستان رەسەي سياقتى وڭشىل ريەۆوليۋتسيالىق رەفورما جاسادى. از ۋاقىتتىڭ ىشىندە اكىمشىلىك رەفورمالار، كولحوز، سوۆحوزدار، مەملەكەتتىك كاسىپورىندار نارىقتىق جولعا ءتۇستى. ال وزبەكستان «ءبىز ەسكىدەن دە باس تارتپايمىز، تىم جاڭاشىلدىق تا جاسامايمىز، قىتاي جولىمەن جۇرەمىز» دەدى.
ول كەزدە قىتايدىڭ تەز دامىپ كەلە جاتقان كەزەڭى ەدى. ەگەمەندىك العان العاشقى ۋاقىتتاردا ءبىزدىڭ اۋىلدىق جەرلەردە جارىق تا ءوشىپ قالدى. سوندا وزبەكتەر «تىنىش، قازاقتار رەفورما جاساپ جاتىر» دەپ كۇلەدى ەكەن. ولار وزدەرىنىڭ ۇستانعان جولدارىن دۇرىس دەپ ۇقتى. الايدا ولاي ەمەس ەدى. تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن رەفورما جاساماۋ مۇمكىن ەمەس بولاتىن. ال ءبىز نارىققا كىردىك.
ماسەلەن، ولاردا اۋىلدان قالاعا كوشۋگە بولمايدى. كوشۋگە بولادى، ءبىراق تىركەۋ بار. ءتىپتى، ءبىر قالادان ءبىر قالاعا كوشۋگە بولمايدى. ول - اكىمشىلىك جوبا. كاسىبىڭدى دامىتايىن دەسەڭ، اكىمشىلىك كەدەرگى. ال بىزدە قايدا بارساڭ، سوندا بار، قايتا كەرىسىنشە، قولداۋ بار.
وزبەكستاندا پاللياتيۆتى رەفورما بار. بۇل جالعان رەفورما دەگەنگە سايادى. مىسالى، ولار لاتىن الىپبيىنە كوشتى. ءبىراق حالىققا پروبلەما جاسادى. باسقا ەشقانداي ماسەلەنى شەشكەن جوق. حالىق بارىندە دە لاتىنشا وقي المايدى. ال ەندى ي. كاريموۆتىڭ تالابى بويىنشا شاعىن ماقالالاردى، ولاردىڭ باسىن عانا لاتىنشا جازادى، قالعانىن كيريلل الىپبيىمەن جالعاستىرادى ەكەن. ولاردا ءبارى جالعان، نەگىزىندە، بارىنە تىيىم سالادى دا، ءىس جۇزىندە سونى ىستەمەيدى.
PS: كوپتەگەن الەمدىك ساراپشىلار ءۇشىن وزبەكستاننىڭ قارۋلى كۇشتەرى دە قۇپياعا تولى. اسكەر مەن وفيتسەر سانى، اسكەري جابدىقتاۋ، تاماقتاندىرۋ نەمەسە سول سياقتى اسكەري قۇرىلىمىنىڭ بارلىعى جاسىرىن.
بۇعان قاراماستان، الەمدىك اسكەري قۇرىلىمداردى كوزدەن تاسا قىلماي وتىراتىن حالىقارالىق ينستيتۋتتار وزبەكستان اسكەرىن ت م د ەلدەرى اراسىندا سوعىسۋعا قاۋقارى كۇشتى قۇرىلىم دەپ اتايدى. ماسەلەن، وزبەكستان وتكەن جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا جاريالانعان «Global Firepower» زەرتتەۋ ناتيجەسى بويىنشا 54-ورىندى يەمدەنىپ، ورتالىق ازياداعى اسكەري كۇشتى دەرجاۆا رەتىندە باعالانعان.
نۇرگۇل جامبىل قىزى
«قازاقستان-زامان» گازەتى
