اسشايان حالال ما؟

حانافي ءمازحابى بويىنشا سۋ جانۋارلارىنىڭ ىشىنەن تەك «بالىق تەكتەس تەڭىز ونىمدەرىن» عانا جەۋگە رۇقسات[1]. سول سەبەپتى، ءبىزدىڭ ءمازحابتا -  كالمار، سۋشايان، لوپستەر ت. ب. بالىق تۇرىنە جاتپايتىن سۋ جانۋارلارىن جەۋ حالال ەمەس.

اسشايانعا كەلەر بولساق (فر. crevette  - كريەۆەتكا)، 20 -عاسىردىڭ ورتا شەنىندە پاكىستان وڭىرىندە ءومىر سۇرگەن بەدەلدى حانافي عالىمى زافار ءاحماد ءال-ءۋسماني ءات-ءتاھاناۋي ر. ا. (1892 -  1974 ج. ) ءوزىنىڭ بىرنەشە تومنان تۇراتىن «ءيلا ءاس-ءسۇننا» اتتى ەڭبەگىندە، سۋ حايۋاندارىن تالقىلاي كەلە اڭگىمەسىن بىلاي دەپ قورىتىندىلايدى: «...ءبىر سوزبەن ايتقاندا: تىلدىك ماعىنادا (لغة ) نەمەسە جەرگىلىكتى حالىق تۇسىنىگىندە (عرفا) بالىق تەكتەس سانالاتىنداردىڭ ءبارىن جەۋ -  حالال ەكەندىگى داۋسىز. مىسالى: ستسينك، اسشايان (كريەۆەتكا) جانە تاعىدا باسقا سول سياقتىلار...» [2]

 عالىمنىڭ مىسال رەتىندە بەرىپ وتىرعان ستسينك، ول -  كەسىرتكە تەكتەس، قۇمدا ءومىر كەشەتىن، دەنەسىندە قابىرشىقتارى بار جاندىك. قۇمدا بالىق سياقتى جۇزەتىنىنە قاراپ ونى «قۇم بالىعى» دەپ اتاپ كەتكەن. اراب تىلىندە ونى «ساماكاتۋ ار- ءريمال - قۇم بالىعى» دەپ اتايدى نەمەسە «ساقانقۋر (سقنقور) » دەيدى[3].

ەكىنشى بەرگەن مىسالى - اسشايان (كريەۆەتكي). اراب تىلىندە «ءجامباري نەمەسە «رۋبيان (روبيان)» ياكي «يربيان» دەگەن اتاۋلارعا يە. ەرتەرەكتە ءومىر سۇرگەن ءتىل ماماندارىنىڭ ءبىر شاماسى اتالمىش سۋ جانۋارىنا «بالىق تەكتەس» دەپ انىقتاما بەرگەن. سوندىقتان دا بولار عالىم جوعارىداعى سوزىندە اسشاياندى جەۋگە بولادى دەپ وتىر.

ال، بىزدە ونى شايان تارىزدەستەر وتريادى دەپ ەسەپتەيدى. سول سەبەپتى «اسشاياندى جەۋ - حانافي ءمازحابى بويىنشا حالال» دەپ كەسىپ ايتۋ قيىن. ويتكەنى، باسىندا دا ايتىپ وتكەنىمىزدەي، حانافي ءمازحابىندا سۋ جانۋارلارىنىڭ ىشىنەن تەك بالىق تەكتەس تەڭىز ونىمدەرى عانا جەۋگە جارامدى.

دەسە دە، تابەتى تارتقان ادامدارعا بالىقتان وزگە دە سۋدا ءومىر سۇرەتىن جانۋارلاردىڭ ەتىن جەۋگە بولادى دەيتىن وزگە ءمازحاب عالىمدار جوق ەمەس[4]. سوندىقتان ادال ەت تابىلا بەرمەيتىن ءدىنى بولەك ەلدەردە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان مۇسىلماندار ءۇشىن اسشايان ءتارىزدى سۋ حايۋاندارىن حالال كورۋ - ولارعا كورسەتىلگەن ءدىنىمىزدىڭ جەڭىلدىگى بولماق. ەڭ دۇرىسى - اللاعا ءمالىم!

ابدۋسامات قاسىم

islam.kz

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى