قازاق جەرىندەگى قارا التىن قورىنىڭ كولەمى قانداي؟

الەمدىك نارىقتا كومىرسۋتەگىنە دەگەن سۇرانىس ازايىپ، ساۋداداعى مولشەرى كوبەيىپ كەتتى.

بۇل تۋرالى كوررەسپوندەنت باسىلىمى جازادى.

مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋى جاھانداعى كوپتەگەن ەلدەردىڭ ەكونوميكاسىن تۇرالاتىپ، الەمدىك نارىقتى تەڭسەلتىپ تۇر. وتكەن اپتادا ەۋروپا مەن ازياداعى ءىرى بيرجالاردىڭ يندەكستەرى يگەرۋگە كەلمەي، تومەندەپ كەتتى. قارا التىن قۇنىنىڭ تومەندەۋىنىڭ ءبىر سەبەبى شيكىزات نارىعىنداعى «ارتىق» ساتۋشىلاردى ىعىستىرۋدا جاتىر.

مۇناي باعاسى 30 ا ق ش دوللارىنىڭ توڭىرەگىندە بولۋى كومىرسۋتەگىن وندىرەتىن كوپتەگەن ەلدەرگە ءتيىمسىز. ا ق ش- تىڭ СNN ارناسى كەلتىرگەن دەرەك بويىنشا: برازيليادا ءبىر باررەل قارا مايدى جەردىڭ بەتىنە شىعارۋ قۇنى $48,8 ەكەن. ال، كانادادا ءبىر باررەل مۇنايدى وندىرۋگە 41 دوللار جۇمسالادى. ا ق ش، نورۆەگيا، كولۋمبيا سىندى ەلدەردە بۇل سوما 35 پەن 36,5 ا ق ش دوللارىنىڭ توڭىرەگىندە. يران مەن بىرىككەن اراب امىرلىگىندە مۇنايدىڭ ءبىر باررەلىن ءوندىرۋ قۇنى 12,3-12,6 دوللار. ال، يراكتا - $10,7، ساۋد ارابياسىندا $ 9.9.

ناعىز قارا التىن كۋۆەيتتە وندىرىلەتىن مۇناي ەكەن. ساپاسى جاعىنان ەمەس، وندىرۋگە كەتەتىن شىعىن جاعىنان. پارسى شىعاناعىنداعى ەل ءۇشىن بۇل قاراجات باررەلىنە نەبارى 8,5 ا ق ش دوللارىن قۇرايتىن بولىپ شىقتى.

مۇناي باعاسىنىڭ ارزانداۋى ساۋد ارابياسى سەكىلدى الەمدەگى ءىرى مۇنايلى الپاۋىتتىڭ ەكونوميكاسىن دا تەجەپ تۇر. مەملەكەتتىك كىرىستىڭ %90  مۇناي ساۋداسىنان تۇسەتىن ەلدە قازىر بيۋدجەت تاپشىلىعى %15  توڭىرەگىندە. مۇناي باعاسى قۇلدىراپ بارا جاتقاننان سوڭ مۇندا دا قازىنا شىعىسى شەكتەلىپ، ەلەكتر، اۋىزسۋ سەكىلدى وركەنيەت بەلگىلەرىنىڭ باعاسى وسكەن. مۇنايدان تۇسكەن اقشاعا ءومىر ءسۇرىپ ۇيرەنگەن ارابتار ءۇشىن بۇل تىعىرىقتان شىعار جول ەمەس.

بۇگىندە ساۋد ارابياسىنىڭ 45 ميلليون تونناعا جۋىق مۇناي قورى بار. سونى ساتۋ كەرەك. ونىڭ ۇستىنە ءبىرتالاي جىل ەكونوميكالىق بۇعاۋدا وتىرىپ، جاڭا جىلدان جاھاندىق نارىققا يران شىعىپ جاتىر. بۇل ونسىز دە الۋشىدان ساتۋشىسى كوبەيىپ كەتكەن مۇناي بازارىندا باسى ارتىق باسەكەلەس.

«يران مۇنايىن ەكسپورتقا شىعارادى» دەگەن اڭگىمە بىلتىر باستالعاندا-اق Brent باعاسى ارزانداي باستاعان-دى. ەسەبىن تاۋىپ رەسمي تەگەراندى نارىقتان شەتتەتپەك بولعان ءار-رياد ارەكەتىنەن تۇك شىقپادى. باعا ءبارىبىر ارزانداپ كەتتى.

قالا بەردى، ساۋد ارابياسىنىڭ Aramco مەملەكەتتىك مۇناي كومپانياسى اقپان ايىندا سولتۇستىك-باتىس ەۋروپاعا مۇنايدىڭ باررەلىن $0,60 قا، جەرورتا تەڭىزى جاعالاۋىنداعى ەلدەرگە ءار باررەلىنە 20 سەنت جەڭىلدىك جاساۋعا ۋادە بەردى. ونىڭ بۇل ارەكەتى وسى اۋماقتارعا مۇناي ساتاتىن وزگە باسەكەلەستەردى نارىقتان ىعىستىرۋعا سايادى.

مۇنايدىڭ ارزانداۋىنىڭ تاعى ءبىر سەبەبى - ەكونوميكالىق دامۋ قارقىنى باسەڭدەگەن قىتايدىڭ ىشكى نارىققا بەيىمدەلۋگە بەت بۇرۋى. قىتايدىڭ بۇل ارەكەتىن نارىقتاعى ويىنشىلار ونى شيكىزات سۇرانىسىن ازايتپاق دەپ توپشىلاپ وتىر. سالدارىنان ەنەرگورەسۋرس سالاسىنداعى ساۋدا دا سۋي ءتۇستى.

قارا التىن ارزانداعاندا ساۋد ارابياسى سياقتى مۇناي الپاۋىتىنىڭ احۋالى مىناۋ بولسا، ەكونوميكاسى سول شيكىزاتقا تاۋەلدى بوپ تۇرعان قازاقستاننىڭ حالى نە بولماق؟ بىزدە ءبىر باررەل مۇناي وندىرۋگە $27,8 جۇمسالادى ەكەن. ال، نارىقتاعى باعا 30 دوللارعا شاق تۇر. سوندا وزىمىزگە قالارى ەكى اق دوللار ما؟ سول قالعاننىڭ سالىعى عانا قازىناعا تۇسەرىن ەسكەرەيىك. وعان قوسا، وندىرىلگەن ءونىمدى وڭدەۋدە دە وكىنىشتەر بارشىلىق. بۇگىندە بىزدەگى مۇنايدى الۋ كوەفيتسەنتى %30 ەكەن.

ساپاسىنا كەلسەك... قازاق مۇنايىنىڭ ساپاسى ونشا ەمەس دەگەن - افسانا. امەريكاندىق مۇناي ينستيتۋتىنىڭ (IPC) ماماندارى وسىنداي قورىتىندىعا كەلگەن. تەڭىز بەن قاراشىعاناق كەنىشتەرىنەن الىناتىن مايدى زەرتتەگەن IPC ساراپشىلارى ونىڭ Brent پەن Urals-تىڭ دا ساپاسىنان جوعارى ەكەنىن ايتادى.

وسى ەكى كەنىشتەن الىناتىن ماي قوسپاسىنا قاتىستى الەمدىك مۇناي جايلى ادەبيەتتەردە سرس-blend دەگەن تەريمن پايدا بولدى. بۇل دەگەنىڭىز - ءبىزدىڭ مۇنايدىڭ باعاسى وزگەلەردەن جوعارى بولۋى ءتيىس دەگەن ءسوز. «وندا سول مۇنايدى كوپ مولشەردە ساتىپ، مىنا داعدارىستى ەلدى قيناماي ەڭسەرىپ الايىق» دەگەن وي كەلۋى مۇمكىن. باعى تومەن بوپ تۇرعان مىنا زاماندا مۇنايدى كوپ ءوندىرىپ، جەر قويناۋىن قانسىراتقاننان باسقا ۇتارىمىز شامالى.

باعانى تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن مۇناي ەكسپورتتاۋشى ەلدەر - وپەك قازاقستانعا كومىرسۋتەگىن ءوندىرۋدى قىسقارتۋ تۋرالى قولقا سالىپتى. ءبىراق، بىلتىرعى باس قوسۋدا سول ۇيىمنىڭ ءوزى وندايدان باس تارتقان بولاتىن. ونسىز دا سوڭعى ءۇش جىلدا بىزدە مۇناي ءوندىرۋ مولشەرى قىسقارىپ كەلەدى. 2013-جىلى ەلدە 81,8 ميلليون توننا مۇناي وندىرىلگەن بولسا، 2014-جىلى 81 ميلليون توننا وندىرىلگەن.

بۇل كورسەتكىش بىلتىر تاعى 1 ميلليون تونناعا قىسقارعان ەدى. كۇنىنە 1,8 ميلليون باررەل (الەمدىك ءوندىرىستىڭ %2- اۆت.) مۇناي وندىرەتىن قازاق جەرىندە قاراماي جەتەدى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، قازاقستانداعى مۇناي قورى 11-12 ميلليارد توننا. كوپتەگەن عالىمدار قازاق جەرىنىڭ قويناۋىنداعى قارا التىن قورى تۋرالى ءسوز بولعاندا 76 ميلليارد توننا دەگەن ساندى ايتادى. ال، تابيعي گاز قورىنىڭ كولەمى 6 تريلليون مەتر³.

ءالى قويناۋى زەرتتەلمەگەن اۋماقتار بار. وكىنىشكە وراي، گەولوگيالىق زەرتتەۋ بىزدە ءالى دە كەندە قالىپ وتىر. جەرىمىزدىڭ گەولوگيالىق كارتاسىن جاساۋ جاقىندا عانا قولعا الىندى.

qazaquni.kz

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى