جۇرەكتى تازارتۋ جولدارى

ولار:

1. ادال تاماق.

2. يستيعفار جانە دۇعا.

3. قۇران وقۋ جانە ونىڭ ۇكىمدەرىنە مويىنسۇنۋ.

4. قۇلشىلىقتى ىنتامەن ورىنداۋ.

5. ءتۇندى قۇلشىلىقپەن وتكىزۋ.

6. اللانى زىكىر ەتۋ جانە ءوزىن- ءوزى باقىلاۋ.

7. راسۋلۋللاھقا سۇيىسپەنشىلىك تانىتۋ.

8. ءولىمدى ويلاۋ.

9. ساليح جانە شىنشىلدارمەن بىرگە بولۋ.

10. كوركەم مىنەز- قۇلىق يەسى بولۋ.

دەگەنمەن جوعارىداعى اتالمىش شارتتاردى ىنتامەن ورىنداۋ قاجەت بولعانىمەن، الدىمەن بۇلاردىڭ نە ەكەنىن دۇرىس ءتۇسىنىپ، ءمانىن جەتە ۇعىنۋ كەرەك.

1. ادال تاماق

قۇلشىلىق- ءمىناجاتتار رۋحتى قورەكتەندىرەتىن رۋحاني ازىق. ارينە، ول تانگە قاجەتتى ماتەريالدىق كۇش- قۋاتپەن ورىندالادى. ادال تاماقتان بويعا رۋحانيات دارىسا، حارام تاماقتان كەرىسىنشە قاتىگەزدىك پەن عاپىلدىق ۇيالايدى.

ادال تاماق پەن ساليح امالدار اراسىندا تىعىز بايلانىس بار. دۇعانىڭ قابىل بولۋى ءۇشىن دە ادال تاماقتىڭ ءمانىسى زور. راسۋلۋللاھ (س. ا. ۋ. ) بۇل ءجايتتى بىلايشا باياندايدى: «ۋا، ادامدار! ءشۇباسىز اللا بارلىق نارسەدەن پاك. سول سەبەپتى ادال جانە تازادان باسقانى قابىلدامايدى. اللا تاعالا پايعامبارلارعا بۇيىرعاندارىن مۇميندەرگە دە بۇيىرعان» . بۇل جايلى مىنا اياتتا باياندالادى: «ەي، پايعامبارلار! ادال نارسەلەردەن جەڭدەر. ساليح (يگى) امال ىستەڭدەر. ويتكەنى، مەن سەندەردىڭ ىستەگەندەرىڭدى جاقسى بىلەمىن» ء(مۇمينۋن سۇرەسى، 51-ايات).

«ەي، يمان كەلتىرگەندەر! سەندەرگە بەرگەن ريزىقتاردىڭ ادالدارىن جەڭدەر» (باقارا سۇرەسى، 172-ايات).

وسى اياتتاردى وقىعاننان كەيىن راسۋلۋللاھ (س. ا. ۋ. ) ۇزاق ساپارعا شىققاندىقتان شاشى ۇيپا- تۇيپا، ءۇستى شاڭ- توزاڭ سولاي بولا تۇرا قولدارىن كوككە كوتەرىپ: «ۋا، راببىم! ۋا، راببىم!» - دەپ دۇعا ەتكەن ءبىر ادام تۋرالى ايتادى دا:

«بۇل ادامنىڭ ىشكەن- جەگەنى حارام، كيگەنى حارام، حاراممەن قورەكتەنسە، دۇعاسى قالاي قابىل بولماق؟ » (ءمۇسليم، زەكەت 65) - دەيدى.

كورەگەن، ساليقالى اللا تاعالانىڭ دوس قۇلدارى جۇرەك الەمىنىڭ اشىلۋى ءۇشىن مىناداي ەكى ماسەلەگە كوڭىل ءبولۋ كەرەكتىگىن ايتادى:

«جەگەندە اۋزىڭا كىرگەنگە، سويلەگەندە اۋزىڭنان شىققانعا اباي بول!» .

2. يستيعفار جانە دۇعا

پايعامبارلاردان باستاپ بارلىق اۋليەلەر، ساليح قۇلدار جانە تۋرا جولداعىلار مولشىلىقتا دا تارشىلىقتا دا قۋانىشتا دا قايعىدا دا اللا تاعالاعا جالبارىنىپ ءمىناجات ەتكەن. يستيعفار مەن دۇعا - شىن مانىندە ىشتەي وكىنىش پەن جالبارىنىشتى بىلدىرەتىندىكتەن اللاعا جەتۋدىڭ ەڭ اسەرلى جولى.

«پەندە ءبىر قاتەلىك ىستەگەن كەزدە جۇرەگىندە قارا داق پايدا بولادى. ەگەر قۇل كۇنانى قايتالاپ ىستەمەي، كەشىرىم تىلەپ تاۋبە ەتسە، جۇرەك نۇرلانىپ شىعادى. ال قاتەلىك (كۇنا) ىستەگەندى دوعارماي جالعاستىرسا، قارا داقتار كوبەيە تۇسەدى دە، اقىرىندا جۇرەكتى تۇگەلدەي قاپتايدى. مىنە اللا تاعالانىڭ: «جوق، نەگىزى ولار وزدەرى ىستەگەن جاماندىقتارى سالدارىنان جۇرەكتەرىن توت باسقان» - (مۇتاففيفين سۇرەسى، 14-ايات) دەپ بايانداۋى وسى» (تيرميزي، ءتافسير 88).

اللاعا بەت بۇرىپ، جۇرەكتىڭ ۇلىق دارەجەگە جەتۋىندە - دۇعا مەن يستيعفاردىڭ ءمانى زور. ءار ءتۇرلى اسەرلەردەن وزگەرىپ، ءار ءسات حاقتان تايىپ كەتۋ ىقتيمالى بار جۇرەكتىڭ تۋرا جولدان ايرىلماۋى ءۇشىن پەندەگە دۇعا ەتۋدەن باسقا شارا جوق. بۇل تۋراسىندا ۇلى راببىمىز قۇلدارىنا بىلايشا دۇعا ەتۋ كەرەكتىگىن ۇيرەتەدى: «راببىمىز! ءبىزدى تۋرا جولعا سالعاننان كەيىن جۇرەگىمىزدى جاماندىققا تايدىرما جانە ءبىزدى راقىمىڭا بولە. ەڭ مەيىرىمدى ءوزىڭ عاناسىڭ» ء(الي يمران سۇرەسى، 8-ايات).

3. قۇران وقۋ جانە ونىڭ ۇكىمدەرىنە مويىنسۇنۋ

اللا تاعالانىڭ ەڭ ۇلكەن سىيىنىڭ ءبىرى - ادامزاتقا جىبەرگەن قۇرانى. رۋح پەن ءتاننىڭ شىنايى باقىتى قۇران كارىمنىڭ ارناسىنان تابىلادى. قۇراننىڭ رۋحانياتىن پانالاماي، ودان تەرىس اينالىپ، تەپە- تەڭدىگىنەن ايرىلعان ادام ادامدىق قاسيەتىنىڭ وبالىنا قالىپ، وسى بەرىلگەن نىعمەتكە كوز جۇمىپ، ءوزىن قۇمارلىق پەن اۋەسقويلىقتىڭ تولقىنىنا باتىرادى.

قۇران - قايعىلى رۋحتارعا داۋا، شارشاعان كوڭىلدەرگە شيپا جانە قۇلدى راببىسىنا قاۋىشتىراتىن ءھام ەرەكشە قاعيدالار ۇسىناتىن ءيلاھي سىيلىق ىسپەتتەس.

ۇلى راببىمىز ءوز كالامىن بارلىق ادامزاتقا قاراتا بىلاي تانىتادى: «ەي، ادامدار! سەندەرگە راببىلارىڭنان ۇگىت، كوڭىلگە شيپا، مۇميندەرگە ھيدايات (تۋرا جول) جانە راقىم كەلدى» (يۋنۋس سۇرەسى، 57-ايات).

ال، حازىرەت پايعامبارىمىز (س. ا. ۋ. ) حاديس شاريفىندە:

«قۇران وقىڭدار! ويتكەنى، قۇرانى بار جۇرەكتى اللا ازاپتامايدى» دەگەن ء(داريمي، ءفازايلۋل- قۇران 1).

قۇران ادامزاتقا تۇسكەن. ول «تۇسىنىگى بار» ادام ءۇشىن تاۋسىلماس پىكىر قازىناسى. قۇراننىڭ رۋحانياتىنان اۋلاق تۋرۋ ۇلكەن قاسىرەت.

4. قۇلشىلىقتى ىنتامەن ورىنداۋ

پايعامبارىمىز (س. ا. ۋ. ) ءوز حاديسىندە: «اللانى كورىپ تۇرعانداي عيبادات جاسا! سەن ونى كورە الماساڭ دا، ول سەنى كورىپ تۇر» دەپ ەسكەرتەدى (بۇحاري، يمان 37).

قۇلشىلىقتار - قۇلدىڭ راببىسىمەن و باستا جاساعان كەلىسىمى ىسپەتتەس. قۇلشىلىقتاعى ءسات - اللا تاعالاعا جاقىنداۋدىڭ بەلگىسى. سوندىقتان، ول ادامنىڭ دۇنيە تىرشىلىگىنە بايلانىستى بارلىق ماسەلەلەردەن كوڭىلىن بۇرىپ، تەك قانا يەسىنىڭ ريزاشىلىعى ءۇشىن بار ىنتاسىمەن دەن قويۋ كەرەكتىگىن جانە ءوز رۋحىن دەم الدىرىپ، ەرەكشە كۇش جينايتىن الەمى. ويتكەنى، نامازدا قولدى قۇلاققا دەيىن كوتەرىپ، ايتقان تاكبىرى بارلىق نارسەنى ارتقا تاستاپ، تەك اللاعا بەت بۇرۋدى بىلدىرەدى.

قۇلشىلىقتاردىڭ تالاپ ەتىلگەن ناتيجەگە جەتۋى ءۇشىن ەڭ اۋەلى ىقىلاسپەن ورىنداۋ شارت. ىقىلاسپەن ورىنداۋ - جۇرەك تىنىشتىعى مەن سۇيىسپەنشىلىككە جانە قورقىنىش سەزىمدەرىنە بولەنە وتىرىپ، ءتاڭىردىڭ قۇزىرىندا تۇرۋ دەگەن ءسوز. قۇزىرىندا تۇرعان ۇلى سۇلتانىنان قورقىپ، وزگەلەردەن گورى يەسىمەن بولۋدى جانە تەك وعان عانا قۇلشىلىق ەتۋ ءۇشىن جاراتىلعاندىعىن سەزىنۋ، سونداي كۇيدە بولۋ دەگەنگە سايادى.

قۇلشىلىقتاردىڭ ەڭ جوعارعىسى ءھام ەڭ اۋقىمدىسى - ناماز. ناماز اللانىڭ قۇلدارىنا دەگەن ەڭ ۇلكەن سىيلارىنىڭ ءبىرى. حاديس شاريفتە بىلايشا باياندالادى: «ەگەر ءمۇمين كىسى الدىمەن جاقسىلاپ دارەت الىپ، سوسىن تۇرىپ جۇرەگىمەن جانە جۇزىمەن، ياعني جان- تانىمەن بەرىلىپ، ىنتا- جىگەرىمەن ەكى راكاعات ناماز وقىسا، وعان ءجاننات ءۋاجىپ بولادى (ياعني ول ءجانناتقا بارادى)» (ءمۇسليم، تاحارات 17).

نامازعا تۇرعان ادام نامازدان باسقا ەشبىر نارسەمەن اينالىسا المايدى. ناماز ونى ءار ءتۇرلى كۇنالى ويلاردان تىيادى. شىنايى نامازدا جۇرەكتەگى پەردە اشىلىپ، اقيقات نۇرى توگىلەدى. اللا تاعالامەن سوزبەن ايتىپ جەتكىزگىسىز قاۋىشۋ كۇيىندە بولادى. باسقا قۇلشىلىقتاردا مۇنداي ەمەس. مىسالى، ورازا ۇستاعان ادام بازاردا تۇتىنۋشى دا، ساتۋشى دا بولا الادى. قاجىلىق جاساعان دا ءدال وسىلاي. ءبىراق، ناماز وقىعان ادام تۇتىنۋشى دا بولا المايدى، ساتۋشى دا. ول تەك نامازىن عانا وقيدى. ياعني ءوزى دە رۋحى دا اللانىڭ قۇزىرىندا تۇرۋعا ءماجبۇر.

قاسيەتتى اياتتاردا: «...نامازدى دۇپ- دۇرىس وقى! راسىندا، كامىل تۇردە وقىلعان ناماز ادامدى جاماندىقتاردان جانە دىنگە قايشى كەلەتىن ارەكەتتەردەن تىيادى» - (انكابۋت سۇرەسى، 45-ايات) دەلىنەدى.

نامازدىڭ جاماندىقتان ساقتاۋى نامازداعى كوڭىل- كۇيدىڭ نامازدان كەيىن دە جالعاسۋىنا بايلانىستى. ەگەر ناماز وقىعان ادامدا مۇنداي حال بايقالماسا، ول شىنايى تۇردە ناماز وقىمايدى دەگەن ءسوز. سونىمەن قاتار، نامازدى ءوز دارەجەسىندە وقي الماعاندار ۇمىتسىزدىككە سالىنىپ، ونى تاركى ەتۋدەن اۋلاق بولعانى ءجون.

5. ءتۇندى قۇلشىلىقپەن وتكىزۋ

جۇرەك يەلەرى ءۇشىن ءتۇننىڭ تىنىشتىعىنان ارتىق ۋاقىت جوق. ءتۇندى بەلگىلى مولشەردە وياۋ وتكىزىپ، ونىڭ بەرەكەتىن پايدالانۋ قاجەت. بۇل تۋراسىندا اياتتا بىلايشا باياندالادى: «تاقۋالار تۇندە ناماز وقىپ، يستيعفار ەتۋ ءۇشىن جامباستارىن قوزعاپ جىلى توسەكتەرىنەن تۇرادى. راببىسىنا، ازابىنان قورقىپ، مەيىرىمىن كۇتىپ دۇعا ەتەدى، مارحاماتىن سۇراپ، جالبارىنادى. وزدەرىنە بەرىلگەن ريزىقتاردى قايىر جولىندا جۇمسايدى» (ساجدە سۇرەسى، 16-ايات) .

«ءتۇننىڭ ءبىر بولىگىندە وعان ساجدە ەت! ءتۇننىڭ ۇزىن ءبىر بولىگىندە ونى ءتاسبيح ەت!» (ينسان سۇرەسى، 25-26 اياتتار).

اللا تاعالا تاڭ سارىدە ايتىلعان زىكىرگە، باسقا ۋاقىتتاعىدان ارتىعىراق ءمان بەرەدى. ويتكەنى، تاڭ سارىدە عيباداتپەن اينالىسۋ باسقا كەزدەردەگىدەن قيىن. سوندىقتان، تاڭ سارىدەگى قۇلشىلىق قۇلدىڭ راببىسىنا دەگەن شىنايى سۇيىسپەنشىلىگى مەن تاعزىمىنىڭ نىشانى بولىپ تابىلادى. ابدۇللاھ بين امر بين اس (ر. ا. )، راسۋلۋللاھتىڭ (س. ا. ۋ. ) بىلاي ەسكەرتۋ جاساعانىن ايتادى:

«ەي، ابدۇللاھ! پالەنشە ادام سياقتى بولما! ويتكەنى ول، تۇنگى عيباداتتارىن تاستاماۋشى ەدى، ەندى تۇرمايتىن بولدى» (بۇحاري، ءتاھاججۇد 19؛ ءمۇسليم، سيام 185).

پايعامبارىمىز (س. ا. ۋ. ) ساحابالارىنا:

«تۇنگى قۇلشىلىققا مۇقيات بولىڭدار! ويتكەنى، ول سەندەردەن بۇرىنعى ساليح ادامداردىڭ ادەتى. تۇندە قۇلشىلىققا تۇرۋ ءشۇباسىز اللاعا جاقىنداۋعا سەبەپ. بۇل عيبادات كۇنالاردى تىيادى، قاتەلىكتەرگە كاففارات بولادى جانە دەنەدەگى دەرتتى جويادى» (تيرميزي، داعۋات 101) - دەگەن.

ءتۇندى تۇگەلىمەن ۇيقىمەن وتكىزبەي، اراسىندا ۇيقىنى ءبولىپ تۇرۋ، ادامنىڭ دەنساۋلىعى ءۇشىن دە پايدالى ەكەندىگى مەديتسينادا دالەلدەنگەن. راسىندا كوپ ۇيىقتاعانداردىڭ باسى اۋىرادى. بۇل ۇيقى بارىسىندا دەم الۋدىڭ باياۋلاۋىنا بايلانىستى ميدىڭ جەتكىلىكتى وتتەگىن الا الماۋىنىڭ سالدارى. ۇيقىسىن بولگەندەر وسى ارەكەتتەرىمەن دەم الۋدى قالىپقا قويعاندىقتان، از ۇيىقتاسا دا توسەكتەن سەرگەك تۇرادى. ەكىنشى جاعىنان قارتتاردىڭ ءولۋى كوبىنەسە تاڭعا جاقىن بولادى. سول سەبەپتى دارىگەرلەر «تاڭعى ۋاقىتتى» «ءولىم ساعاتى» دەپ اتايدى. مۇنىڭ سەبەبى، ۇيقىنىڭ ەڭ تەرەڭ ساعاتىندا جۇرەك سوعۋى باسەڭدەيدى. بۇل ساعاتتا ۇيقىدان ويانعاندار، سونىمەن قاتار سۋىق سۋمەن دارەت السا، بارلىق دەنەنىڭ قىزمەتىن قالىپقا كەلتىرەدى. ءدىننىڭ امىرلەرى اللاعا قۇلدىقتى ورىنداۋ ماقساتىندا بەرىلسە دە، ولاردىڭ اربىرىندە وسىنداي دۇنيەلىك پايدالار دا بار.

6. اللانى زىكىر ەتۋ جانە ءوزىن-ءوزى باقىلاۋ

«جۇرەكتەر تەك اللانى زىكىر ەتۋمەن عانا تىنىشتىققا قاۋىشادى» (راعد سۇرەسى، 28-ايات).

اللا تاعالا قۇلدىڭ تۇرىنە ەمەس، جۇرەگىنە قارايدى. سوندىقتان، ءاربىر ءمۇمين ءيلاھي نازار كورىنىسى تۇسەتىن جۇرەگىن ناداندىقتان قورعاپ، زىكىرمەن شۇعىلدانۋدى مىندەت ساناۋى كەرەك.

قۇلشىلىق مىندەتتەرىنىڭ ىشىندەگى ەرەكشە ءمانى زور وسى زىكىر ءسوزى قۇران كارىمدە ەكى ءجۇز ەلۋدەن استام جەردە ايتىلعان. اللا تاعالاعا شىنايى ماعىنادا قۇلشىلىق ەتۋ، زىكىردىڭ جۇرەكتەگى دارەجەسىنىڭ سەزىلۋ تەرەڭدىگىنە قاراي ىسكە اسادى. سول سەبەپتى اللا تاعالانىڭ اقيقاتىن جۇرەكپەن ءتۇسىنۋ، ءبىلىمنىڭ ەڭ ابزالى جانە ەڭ كەرەگى دە وسى.

اللا تاعالا زىكىردىڭ رۋحانياتىنان قاپىدا قالماۋ ءۇشىن بىرنەشە اياتتا بىلايشا ەسكەرتەدى: «يمان كەلتىرگەندەردىڭ اللانى زىكىر ەتۋمەن جانە حاقتان تۇسكەن قۇران ارقىلى جۇرەكتەرى بەرىلىپ، قورقاتىن ۋاقىتى ءالى جەتكەن جوق پا؟» (حاديد سۇرەسى، 16-ايات).

«اللانى زىكىر ەتۋ - البەتتە، ەڭ ۇلكەن عيبادات» (انكابۋت سۇرەسى، 45-ايات).

«سەندەر مەنى زىكىر ەتىڭدەر، مەن دە سەندەردى زىكىر ەتەيىن (ەسكە الايىن) . ماعان شۇكىرشىلىك ەتىڭدەر، وپاسىزدىق (كۇپىرلىك) جاساماڭدار!» (باقارا سۇرەسى، 152-ايات).

اللانى زىكىر ەتۋ «اللا» ءسوزىن تەك قانا ءسوز جۇزىندە قايتالاۋ ەمەس، ونى جۇرەككە ورنىقتىرۋ دەگەن ءسوز.

اللا ءراسۋلى (س. ا. ۋ. ) بىلاي دەيدى: «اللانى زىكىر ەتكەن ادام مەن زىكىر ەتپەگەننىڭ ايىرماشىلىعى، ءتىرى مەن ءولىنىڭ ايىرماشىلىعىنداي» (بۇحاري، داعۋات 66).

«اللانى ءسۇيۋدىڭ بەلگىسى، اللانى زىكىر ەتۋدى ۇناتۋ» (سۋيۋتي، جاميۋس- ساعير II، 52).

راسۋلۋللاھ (س. ا. ۋ. ) جۇرەك تاربيەسى تۋراسىندا ساحابالاردىڭ قابىلەتتەرىنە قاراي زىكىر ەتۋدى ۇيرەتەتىن. ءۇممۋ حانيمەن بولعان مىنا اڭگىمە وسىنىڭ ايعاعى:

ءابۋ ءتالىبتىڭ قىزى ءۇممۋ حاني (رادياللا انھا) اللا راسۋلىنە (س. ا. ۋ. ) كەلىپ:

«ۋا، راسۋلاللا! مەن قارتايدىم. ءارى شاما- شارقىم ازايدى. ماعان وتىرعان ورنىمدا ىستەي الاتىن ءبىر قۇلشىلىق ۇيرەتەسىز بە؟» - دەپ سۇرايدى.

سوندا راسۋلۋللاھ (س. ا. ۋ. ):

«ءجۇز رەت «سۋبحاناللا»، ءجۇز رەت «ءالحامدۋليللاھ» جانە ءجۇز رەت «ءلا ءيلاھا يللاللا» دەپ ايت» - دەدى (يبن ءماجا، ادەپ 56؛ احمەد ب. ءحانبال، ءمۇسناد VI، 344).

7. راسۋلۋللاھقا سۇيىسپەنشىلىك تانىتۋ

«ءشۇباسىز، اللا جانە ونىڭ پەرىشتەلەرى پايعامبارعا سالاۋات ايتادى. ەي، مۇميندەر! سەندەر دە وعان سالاۋات ايتىپ، تولىق مويىنسۇنۋشىلىقپەن سالەم بەرىڭدەر» (احزاب سۇرەسى، 56-ايات).

اياتتاعى ءيلاھي پارمەننىڭ شارتى بويىنشا، پايعامبارعا سالاۋات ايتۋ ءاربىر مۇسىلمانعا مىندەت. بۇل اللا تاعالانىڭ ءامىرى. اللا تاعالانىڭ سانسىز پەرىشتەلەرىمەن بىرگە سالاۋات ايتقان ۇلىق پايعامباردىڭ پاراساتى مەن كەمەلدىگىنە جاقىنداۋ يمانعا اۋاداي قاجەت. ويتكەنى، راببىمىز اياتتا بىلايشا بۇيىرادى: «ەي، ءراسۋلىم، ولارعا ايت: ەگەر اللانى سۇيەتىندىكتەرىڭ شىن بولسا، ماعان باعىنىڭدار، سوندا اللا تا سەندەردى ءسۇيىپ، كۇنالارىڭدى كەشىرەدى» ء(الي يمران، سۇرەسى 31-ايات).

اللانى جانە ءراسۋلىن شەكسىز سۇيۋگە جەتكەندەر قيامەتكە دەيىن مۇحاممەدتىڭ ۇمبەتى جانە دوسى بولىپ ءومىر سۇرەدى، ءپاني ومىردەن سوڭ ۇنەمى جاقسىلىققا بولەنىپ، دۇعالارمەن ەسكە الىنادى. وسى حالگە جەتكەن كوپتەگەن پايعامبار عاشىقتارىنىڭ اراسىنان مىنا ەكى مىسالعا نازار اۋدارساق:

ابدۇللاھ بين ءزايد ءال- انساري (ر. ا. ) راسۋلۋللاھقا (س. ا. ۋ.) كەلىپ:

«ۋا، راسۋلاللا! سەن مەن ءۇشىن ناپسىمنەن، مالىمنان، بالا- شاعامنان جانە اۋلەتىمنەن دە سۇيىكتىسىڭ. ەگەر سەنى كەلىپ كورۋ نىعمەت بولماعاندا ءولۋدى قالايتىن ەدىم» - دەپ جىلايدى. سوندا ارداقتى پايعامبارىمىز (س. ا. ۋ. ):

- نەگە جىلايسىڭ، - دەپ سۇرايدى. ءزايد ءال-انساري:

- ۋا، راسۋلاللا! ءبىر كۇنى ءسىز دە ءبىز دە ولەتىنىمىزدى، ءسىزدىڭ پايعامبارلارمەن بىرگە جوعارى مارتەبەدە بولاتىنىڭىزدى، ءبىز بولساق ءجانناتقا كىرگەننىڭ وزىندە تومەنگى دارەجەلەردە بولاتىنىمىزدى ويلاپ، ءسىزدى كورە المايتىندىعىمنان قورقىپ جىلادىم، - دەپ جاۋاپ بەردى.

بۇعان مەيىرىمدىلىككە تولى پايعامبارىمىز (س. ا. ۋ. ) ەشقانداي جاۋاپ قايىرعان جوق. وسى كەزدە مىنا ايات ءتۇستى: «كىم اللاعا جانە پايعامبارىنا مويىنسۇنسا، ولار اللا نىعمەت بەرگەن پايعامبارلار، تۋراشىلدار، شەيىتتەر جانە ساليحتارمەن بىرگە بولادى. ولار قانداي جاقسى دوستار!» (نيسا سۇرەسى، 69-ايات).

ابدۇللاھ بين ءزايد ءال- انساري (ر. ا. ) باقشادا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن كەزىندە ۇلى ەنتىگە كەلىپ، قايعىرا راسۋلۋللاھتىڭ (س. ا. ۋ. ) قايتىس بولعانىن حابارلايدى. وسى اۋىر حابارعا تەڭسەلگەن ءال- انساري بىلاي دۇعا ەتتى:

«اللاىم! كوزىمدى ال، وسىدان كەيىن تەك سۇيىكتىم حازىرەت مۇحاممەدتەن (س. ا. ۋ. ) باسقا ەشكىمدى كورمەيىن» .

ابدۇللاھ بين ءزايد ءال- ءانساريدىڭ دۇعاسى قابىل بولىپ، سول جەردە كوزى كورمەي قالدى (قۇرتۋبي ء«ال- ءجاميلي احكاميل قۇران» V، 271 ب. ).

مىنەكي، عاشىقتىق پەن سۇيىسپەنشىلىك، ەكى جۇرەكتىڭ اراسىنداعى شىنايى بايلانىس. سۇيگەندەر ەش ۋاقىت سۇيىكتىسىن كوڭىلىنەن جانە اۋزىنان تاستامايدى. سۇيىكتىلەرىنە مالى مەن جانىن اياماي، جانقيارلىقپەن ءومىر ءسۇرىپ ولەدى.

8. ءولىمدى ويلاۋ

ءولىمدى ويلاۋ - ءولىم كەلمەي تۇرىپ، ءولىمدى ەسكە الۋ دەگەن ءسوز. وسىلايشا ءناپسىقۇمارلىقتان ارىلىپ، ەرىكتى تۇردە راببىڭنىڭ قۇزىرىنا ازىرلەنۋ. بۇل - يمانعا سۇيەنەتىن تۇسىنىك.

ادامنىڭ ءبىتىپ- تاۋسىلمايتىن دۇنيەقوڭىزدىعى، ءپاني ءۇمىت پەن جۇبانىشتارى ءقابىردىڭ توپىراعىنىڭ ۇيىندىسىنە اينالماق.

قابىرستاندار ءپاني ءومىرىن تامامداعان اكە- شەشە، بالا- شاعا، تۋعان- تۋىستار مەن دوس- جارانداردىڭ مۇردەسىنە تولى. بۇل دۇنيەدە ادام پەشەنەسىنە جازىلعانىنا قاراي سارايدا نەمەسە قامىس لاشىقتا ءومىر سۇرسە دە ءبارىبىر بارار جەرى ءقابىر. ودان قاشىپ قۇتىلاتىن ۋاقىت تا، مەكەن دە جوق.

اياتتا بىلاي باياندالادى: «نەگىزى قاشقان ولىمدەرىڭ سەندەردى قالاي دا ۇستايدى. سوسىن كومەستى دە، كورنەۋدى دە بىلەتىن اللاعا قايتارىلاسىڭدار. ول سەندەرگە نە ىستەگەندەرىڭدى ءبىر- بىرلەپ ايتىپ بەرەدى» (جۇما سۇرەسى، 8-ايات).

حاديستە دە: «بارلىق ءلاززاتتاردى ءتۇپ تامىرىمەن جوياتىن ءولىمدى كوپ ەسكە الىڭدار!» - (تيرميزي، قيامەت 26) دەپ بۇيىرادى.

ءولىم - ادامنىڭ جەكە باسىنىڭ قيامەتى. قيامەتىمىزدەن بۇرىن ويانساق، وكىنىشكە تاپ بولمايمىز. ويتكەنى، ءاربىر ءپاني تىرشىلىك يەسى قاي جەردە جانە قاشان بولماسىن قالايدا ازىرەيىلمەن كەزدەسەدى. ولىمنەن قاشاتىن جەر جوق. ولاي بولسا، ادام بالاسى ۋاقىت وتكىزبەي «اللاعا بەت بۇرىڭدار» (زاريات سۇرەسى، 50-ايات) دەگەن اياتقا قۇلاق اسىپ، اللانىڭ راقىمىن پانا دەپ قابىلداۋ كەرەك.

ادام بەس كۇندىك قوناققا كەلگەن. سوندا دا وسى دۇنيەدە وعان الدانعانى قانداي وعاش! كۇن سايىن جانازالاردى كورسە دە، ءولىمدى وزىنە كەلتىرگىسى كەلمەيدى. ءوزىن كەز كەلگەن ساتتە ايرىلىپ قالۋى ىقتيمال جالعان اماناتتاردىڭ ماڭگىلىك يەسىمىن دەپ سانايدى. الايدا ادام رۋحىنا ءتاندى كيىم سياقتى كيدىرىپ، ەسىكتەن دۇنيەگە كىرگەننەن- اق ولىمگە جول تارتادى. ادام سول جولدىڭ ازىرلىك مەكەنىنە كىرگەنىن بىلمەي، كوبىنەسە اقيقاتتان بەيحابار ءومىر كەشەدى. ءبىر كۇنى رۋح ءتانىن شەشەدى. اقىرەتتىڭ ەسىگى بولعان قابىردەن باستاپ تاعى دا باسقا ءبىر ۇلى ساپارعا اتتاندىرىلادى.

جۇرەكتىڭ تازارۋىندا «ءولىمدى ويلاۋ» ەشبىر نارسەگە سالىستىرۋعا كەلمەيتىن اسەر بەرەدى. بۇل جايىندا ءرابي بين حۋساين بىلاي دەيدى: «جۇرەگىم ءولىمدى ويلاۋدان الىستاسا، بۇزىلىپ كەتە مە دەپ قورقامىن. ەگەر وزىمنەن بۇرىنعىلارعا قايشى كەلمەيتىن بولعاندا، ولگەنگە دەيىن قابىرستاندا وتىرار ەدىم» ء(بايحاقي، كيتابۋز- ءزۇھد 212 ب) .

9. ساليح جانە شىنشىلدارمەن بىرگە بولۋ

جۇرەكتى كۇنالاردان قورعاپ، ونى جاقسىلىققا بەيىم ۇستاۋ ءۇشىن توڭىرەگىندەگىلەرگە رۋحاني ءنار بەرەتىن كوكىرەك كوزى وياۋ ساليح، تۋراشىل جاندارعا جاقىن بولۋ شارت. ويتكەنى، ءاربىر مۇشەدە ەرىك بولعانىمەن، جۇرەكتە ەرىك جوق. جۇرەك اينالاسىنان كەلگەن اسەرلەردىڭ ىقپالىمەن باعىت- باعدارىن وزگەرتىپ تۇرادى.

جۇرەك ءوزىن قورشاعان ورتانىڭ ءتۇر- تۇسىنە جانە ۇيلەسىمىنە بەيىمدەلەدى. ءبىراق، بۇل جاعداي جۇرەكتە بەلگىلى ءبىر اسەردىڭ تامىر جايىپ ورنىعۋىنداعى باستاپقى حال. كەيىننەن بولعان جاعىمدى نەمەسە جاعىمسىز اسەرلەر الدىڭعىلارعا ۇقساستىعى نەمەسە قاراما- قايشىلىعى سەبەپتى جاعىمدى دا، جاعىمسىز دا بولۋى مۇمكىن. ءبىراق، جۇرەك باستاپقىدا جاقسى اسەرگە بولەنىپ، بەلگىلى ءبىر يكەمگە كەلمەسە ۇلكەن قاۋىپكە تاپ بولادى. ويتكەنى، سىرتقى اسەرلەردەن قۇبىلىپ تۇراتىن جۇرەك سۇيىسپەنشىلىگىنە قاراي ولاردان اسەر الادى دا، جيىركەنىشىنە قاراي ولاردى قابىلداماي، قارسى تۇرادى. مىنە وسى سەبەپتەن ادامنىڭ رۋحاني ورلەپ، نە تومەندەۋىندە سۇيىسپەنشىلىك پەن جەك كورۋشىلىكتى ورىندى قولدانۋدىڭ ءمانى وتە زور. دەمەك، سۇيىسپەنشىلىك پەن دۇشپاندىقتى شىن مانىندە دۇرىس باعىتتاي ءبىلۋ ادامدى باقىتتى ەتەدى. كەرىسىنشە سۇيىسپەنشىلىكپەن دۇشپاندىقتى دۇرىس باعىتتاي الماسا ادامدى باقىتسىز ەتەدى.

جۇرەك قاسيەتتەرىنىڭ دامىپ، جەتىلۋى ءۇشىن ساليح جانە تۋراشىل ادامداردىڭ تاماشا حالدەرىنەن رۋحاني كۇش الۋعا تىرىسقان ءجون. مۇنداي جاعىمدى اسەردىڭ ەڭ جاقسى ءتۇرى رۋحاني سۇقباتتاردا بولادى. سونداي- اق، لۇقپاننىڭ ء(الايھيسسالام) ۇلىنا ايتقان مىنا وسيەتتەرى دە وسىنى مەڭزەيدى:

«بالام! عالىم ادامدارمەن بىرگە بول جانە ولاردىڭ سۇقباتىنان قالماۋعا تىرىس! ويتكەنى، اللا تاعالا جاڭبىرمەن توپىراققا ءنار بەرگەنى سياقتى، حيكمەت نۇرىمەن جۇرەككە ءنار بەرەدى» (احمەد ب. ءحانبال، كيتابۋز- ءزۇھد، 551 حاديس).

اللا تاعالا اياتتا بىلاي بۇيىرادى: «ەي، يمان كەلتىرگەندەر! اللادان قورقىڭدار جانە شىنشىلدارمەن بىرگە بولىڭدار!» (تاۋبە سۇرەسى، 119-ايات).

راسۋلۋللاھ (س. ا. ۋ. ) ىزگى جاقسىلارمەن بىرگە بولۋدىڭ ءمانىن مىنا مىسالمەن تۇسىندىرەدى: «جاقسى دوس پەن جامان دوس ءاتىر تاسۋشى مەن كورىك باسۋشى سياقتى. ءاتىر يەسى ساعان جۇپارىنان سىيلايدى. نە سەن ودان ساتىپ الاسىڭ. ال، كورىك باسۋشىعا كەلەر بولساق، ول سەنىڭ كيىمىڭدى ورتەيدى نەمەسە ونىڭ جاعىمسىز ءيىسى ساعان سىڭەدى» (بۇحاري، بۋيۋع 38).

10. كوركەم مىنەز- قۇلىق يەسى بولۋ

اللا تاعالا ادامدى نازىكتىك، بيازىلىق، سىپايىلىق ت. ب. سىندى جوعارى قاسيەتتەرمەن بەزەندىرگەن. ادامنىڭ ءمانى جان دۇنيەسىندەگى وسى قاسيەتتەردى جەتىلدىرۋىمەن ارتادى. ادامنىڭ تەك سىرتتاي عانا ەمەس، ىشتەي دە ادام بولۋى، كوركەم مىنەزدەرمەن جاقسارىپ، جامان ادەتتەردى جويۋى ارقىلى مۇمكىن بولادى.

شىنايى تۇردە ادام بولىپ ءومىر ءسۇرۋدىڭ بىردەن- ءبىر شارتى ءدىن مەن احلاقتىڭ جوعارى دارەجەلەرىنە جەتۋىندە. ادامزاتتىڭ كەمەلى جانە كوركەم احلاقتىڭ ەڭ جوعارعى شىڭىنىڭ ۇلگىسى - حازىرەت پايعامبار (س. ا. ۋ. ) . اللا تاعالا ونداعى وسى سيپاتتى قۋاتتاۋ نەگىزىندە: ء«شۇباسىز، سەن جوعارى مىنەز- قۇلىققا يەسىڭ» - (قالام سۇرەسى، 41-ايات) دەيدى.

ارداقتى پايعامبارىمىز (س. ا. ۋ. ) ءوز حاديسىندە بىلاي دەگەن:

«مەنى راببىم تاربيەلەدى، قانداي كەرەمەت تاربيەلەدى» (سۋيۋتي، جاميۋس- ساعير I، 12).

«قيامەت كۇنى ءمۇمين قۇلدىڭ تارازىسىندا كوركەم مىنەزدەن اۋىر ەشتەڭە بولمايدى. اللا تاعالا جامان ءىس ىستەپ، جامان ءسوز سويلەگەن ادامدى جەك كورەدى» (تيرميزي، بيرر 62) .

«مەن كوركەم مىنەزدى كەمەلدەندىرۋ ءۇشىن جىبەرىلدىم» (يمام ماليك، مۋاتتا، حۋسنۋل- حۋلق 8).

حازىرەت پايعامباردىڭ ء«ۋسۋاتۋن- ءحاساناتۋن»، ياعني، ونەگەلى تۇلعالىعى بارلىق ادامزاتقا ۇلگى. اللا تاعالا اياتتا مۇنى بىلاي جەتكىزەدى: «انت ەتەمىز! اللاعا جانە اقىرەت كۇنىنە جەتۋگە ۇمىتتەنەتىندەرگە جانە دە اللانى كوپ زىكىر ەتۋشىلەر ءۇشىن راسۋلۋللاھتىڭ بويىندا تاماشا ۇلگى- ونەگە بار» (احزاب سۇرەسى، 21-ايات).

ارداقتى پايعامباردىڭ (س. ا. ۋ. ) رۋحاني ومىرىنەن جانە كوركەم احلاعىنان ۇلگى الۋ شارت. تاريحتا حازىرەت پايعامباردىڭ (س. ا. ۋ. ) ونەگەلى تۇلعاسىنان ءنار العان مۇميندەر يمانعا بايلانىستى كەمەلدىكتىڭ شىڭىنا جەتىپ، جاراتىلىسىنداعى ءيلاھي قاسيەتتەردى كەمەلدەندىرىپ، ادامزاتقا شىراق بولعان. اۋرۋ جانە نادان جۇرەكتەردىڭ ەڭ مىقتى داۋاسى - وعان دەگەن سۇيىسپەنشىلىك.

بۇل قىسقا تۇجىرىممەن توپشىلاۋ بىزگە اللا ءراسۋلىنىڭ (س. ا. ۋ. ) پاك جاراتىلىسىنداعى قاسيەتتەردى بىلدىرەدى. اللاعا قاۋىشا ءبىلۋدىڭ سىرى - اللانىڭ كىتابىنا جانە جاراتىلىس نۇرىنىڭ تاماشا سۇننەتىنە، ياعني كوركەم مىنەزى مەن ءىس- ارەكەتتەرىنە شىن جۇرەكپەن جاقىنداۋدا. اللا ءراسۋلىنىڭ (س. ا. ۋ. ) قاسيەتتەرىنەن پايدالانۋدىڭ نەگىزگى كوزى - وعان سۇيىسپەنشىلىكپەن قاراۋ، دۇشپاندارىنا دا جيىركەنىشتىك تانىتۋ.

ۋا، راببىم! ءبىزدىڭ كوڭىل اينامىزعا اقيقات جارىعىن بەرىپ، ەكى دۇنيەنىڭ سىرلارى مەن حيكمەتتەرىن تاماشالاتىپ، كوزدەرىمىز بەن كوڭىلدەرىمىزدى اقىرەتتە ديدارىڭدى تاماشالايتىنداي ەتىپ نۇرلاندىر!

ءامين!

ازىرلەگەن بەيسەن سۇلتان ۇلى

hibatulla.kz

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى