جۇمابەك تاشەنوۆ جانە گەنەرال سابىر راقىموۆ جايىندا
ارعى تاريحىمىز ءبىزدىڭ داۋىرىمىزگە دەيىنگى V- Ⅲ عاسىرلارداعى ساق، عۇن، ءۇيسىن تايپالارىنان باستاۋ العان قازاق مەملەكەتىنىڭ قۇرىلعانىنا 550 جىل تولىپ وتىر.
ريمدى جاۋلاعان عۇن پاتشاسى ەدىل (اتيللا)، كيردىڭ باسىن العان توميريس حانشايىم، تۇركى دۇنيەسىنىڭ تورىندەگى بۋمىن، تونىكوك قاعاندار، مىسىر بيلەۋشىسى سۇلتان بەيبارىس، ءۇندى جەرىنە يەلىك ەتكەن بابىر، دۇنيەنىڭ جارتىسىن جاۋلاعان شىڭعىس حان، وتان ءۇشىن قاسىق قانى قالعانشا كۇرەسىپ ەلىن، جەرىن جانىن اياماي قورعاعان ابىلاي، كەنەسارى، بوگەنباي، قابانبايلاردىڭ، كەشەگى الاشوردا قايراتكەرلەرىنىڭ ەسىمدەرى ءبىز ءۇشىن تەك زور ماقتانىش قانا ەمەس، رۋحاني الەمىمىزدىڭ شامشىراقتارى ەكەنى داۋسىز.
تاريحىمىزدا پاتريوتيزمگە ۇلگى تۇتار مىسالدار وتە كوپ، بابالارىمىز باسىنان ايىرىلسا دا جاۋعا باسىن يمەگەن.
قازاق ۇلتى تاريحتا تاعدىر تاۋقىمەتىن از كورمەگەن حالىق. الەمنىڭ جارتىسىن تابانىنىڭ استىنا سالعان ءدۇبىرلى داۋىرىمەن بىرگە حالقىنىڭ ۇشتەن ەكىسىن جوعالتىپ، ءوز جەرىندە جالپى حالىقتىڭ 26 پايىزىن عانا قۇراعان، زيالىسىمەن بىرگە ەر ازاماتتارىنان مۇلدە ايىرىلىپ قالۋدىڭ از الدىندا قالعان، سوعان قاراماستان ۇلتتىق نامىسىن، سالت- ءداستۇرىن، ءدىنى مەن ءتىلىن، مەملەكەتتىگى مەن جەرىنىڭ تۇتاستىعىن ساقتاپ قالعان قايسار دا جاۋىنگەر حالىق.
ەلىن، جەرىن قورعاۋ ءۇشىن كەسكىلەسكەن سوعىستار جۇرگىزدى، ودان كەيىنگى ۇرپاق قورلىق پەن زورلىقتىڭ سان ءتۇرىن كورىپ، «ەلىم، وتانىم» دەگەنى ءۇشىن اتىلىپ، تۇرمەگە قامالىپ، قۋعىن كوردى.
پاتريوتيزم - ۇلتجاندىلىق، ەلجاندىلىق، وتانسۇيگىشتىك دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. ول - وتباسىنا، تۋىپ- وسكەن ورتاسىنا، توپىراعى مەن تابيعاتىنا، ەلىنە دەگەن قۇرمەتتەن باستاۋ الادى. ءوز ۇلتىن، جەرىن ءسۇيىپ، ونىڭ مۇڭىن مۇڭداپ، جوعىن جوقتايتىن ادام عانا شىنايى پاتريوت بولا الادى.
پاتريوتتىق حالىقتىڭ ۇعىمىندا - ۇلتىن ءسۇيۋ. ال ونىڭ استارىندا كوپتەگەن العىشارتتارى جاتىر. شىن مانىندە، ول تەك ۇلتىن سۇيۋمەن شەكتەلمەيتىنى بەلگىلى. سونىمەن قاتار، ءتىلىن، ءدىنىن، سالت- ءداستۇرىن جانە ەلىن قۇرمەتتەۋمەن دە بايلانىستى ەكەنى اقيقات. قوعامداعى كوپتەگەن جەتىستىكتەرگە جەتۋگە سەبەپكەر بولعان دا وسى پاتريوتيزم ەكەنى انىق. كەزىندە الاش ارىستارى دا ۇلتشىل دەپ ايىپتالعانىمەن، شىن مانىندە ناعىز پاتريوت بولعانىن تاريحتان بىلەمىز.
قازاق ەلى ءۇشىن وتقا كۇيىپ، وتان ءۇشىن جانىن پيدا ەتىپ ەلىم، جەرىم دەپ ەڭىرەگەندەردىڭ ءبىرى - جۇمابەك تاشەنوۆ ەكەنى داۋسىز.
كەڭەس زامانىندا جوعارى لاۋازىمدى قىزمەتتە جۇرسە دە، قازىنالى قازاق جەرىنىڭ تۇتاستىعىن ويلاپ، ەل ەرتەڭى ءۇشىن ءومىر سۇرگەن ساۋساقپەن سانارلىق ازاماتتار بولدى. بۇگىنگى تاۋەلسىزدىك ءۇشىن سولارعا قارىزدارمىز. سونداي اردا تۋعان ازاماتتىڭ ءبىرى - جۇمابەك تاشەنوۆ. ءوز قارا باسىنان ەلدىڭ ماقسات- مۇراتىن جوعارى قويعان ابزال ازامات.
جۇمابەك تاشەنوۆ سول كەزدەگى بيلىك جۇيەسىندە جوعارعى لاۋازىمدى قىزمەتتەردە بولدى 40 جاسىندا قازاق س س ر- ءى جوعارعى كەڭەسى پرەزيديۋمىنىڭ، قازاق س س ر- ءى مينيستىرلەر كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى قىزمەتتەرىن اتقاردى.
جۇمابەك تاشەنوۆ رەسپۋبليكانىڭ ساياسي، ەكونوميكالىق، مادەني دامۋىنا باسشىلىق جاساعان جىلدارى قازاق مەملەكەتىنىڭ اۋماق تۇتاستىعىنىڭ ساقتالۋىنا كوپ ەڭبەك ءسىڭىردى. تىڭ ولكەسىنە بىرىكتىرىلگەن سولتۇستىك وبلىستاردى رەسەيگە، وڭتۇستىك قازاقستاننىڭ ماقتا ەگەتىن اۋداندارىن وزبەكستانعا، ماڭعىستاۋدى تۇرىكمەنستانعا قوسۋ جونىندەگى ۇسىنىستارعا تويتارىس بەرىپ، كەڭەستەر وداعىنىڭ بيلەۋشىسى ن. حرۋشيەۆتىڭ قازاقستاندى ءبولىپ، جويىپ جىبەرۋدى كوزدەگەن زىميان، وزبىر ساياساتىنا قارسى شىقتى.
شىعارماشىلىق وداقتار وكىلدەرىنە ءۇي- پاتەر بەرگەندىگى ءۇشىن الماتىنىڭ ورتاسىندا «قازاق اۋىلىن» قۇردى دەپ ايىپتالدى. «قازاق ادەبيەتى» گازەتىن جابۋدان، «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىن «كازپراۆدانىڭ» اۋدارماسى ەتىپ شىعارىلۋ قاۋپىنەن قورعاپ قالدى.
سول كەزدەگى قازاقستاننىڭ استاناسى الماتىنىڭ باستى كوشەسىنە قازاقتىڭ ويشىلى، ۇلى اقىنى ابايدىڭ ەسىمىن بەرىپ، ەسكەرتكىش ورناتۋ جونىندە ۇسىنىس جاسادى. مەدەۋ سپورتتىق كەشەنىن سالۋعا اتسالىستى.
1958 - جىلى موسكۆادا قازاق ونەرى مەن ادەبيەتى كۇندەرىنىڭ وتۋىنە باستاماشى بولىپ ونىڭ ۇزدىك 5 ونەرپازى ك س ر و حالىق ءارتىسى دەگەن اتاق الۋىنا قولقابىس ىستەدى.
مۇقتار اۋەزوۆتىڭ اباي جولى رومانى لەنين اتىنداعى سيلىققا ۇسىنىلۋىنا، باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ «زا نامي موسكۆا» كىتابىنىڭ جارىق كورۋىنە تەر توكتى.
نۇرمولدا الدابەرگەنوۆ، جازىلبەك قۋانىشبايەۆ، ىبىراي جاقايەۆتارعا ك س ر و - نىڭ سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى اتاعىن الۋىنا ىقپال ەتتى.
ماسكەۋدىڭ ۇلتتىق كەمىسىتۋشىلىك ساياساتىنا قاراماستان ۇكىمەت اپاراتىنا 12 جەرگىلىكتى ۇلت وكىلدەرىن قىزمەتكە الدى.
قازاقستان جەرىندە يادرولىق جارىلىستار جاساۋعا قارسى شىقتى.
بۇل جۇمابەك تاشەنوۆتىڭ ۇشان- تەڭىز ەرلىكتەرىنىڭ تەك تۇيمەدەي عانا بولىگى.
قازىرگى تاڭداعى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى - پاتريوتيزمدى قالىپتاستىرۋ، ازاماتتاردى پاتريوتتىق رۋحتا تاربيەلەۋ، مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ كەڭ كولەمدە دامۋىنا، ەل بىرلىگىن نىعايتۋعا اتسالىسۋ.
ەلدىڭ رۋحىن كوتەرۋ، ۇلتتىق ماقتانىش سەزىمىن وياتا ءبىلۋ، وتانسۇيگىشتىك، ۇلتجاندىلىق، ەلجاندىلىق سىندى قاسيەتتەرىن قالىپتاستىرۋ - تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ دامۋى ءۇشىن ايرىقشا ماڭىزدى ماسەلە.
وسى ورايدا، ءبىلىم بەرۋ وشاقتارى وقۋشىلارعا ەل تاريحىن تەرەڭ تانىتىپ، ءار اتا- انا بالاسىن وتان سۇيگىشتىك قاسيەتتەرگە باۋلىپ تاربيەلەۋ اسا ماڭىزدى.
بۇل تۇرعىدا ەلىمىز قانداي قيىنشىلىق كەزەڭدەردەن وتكەنىن سول قيىن- قىستاۋ زاماندا ەل قامى ءۇشىن ەڭىرەگەن تۇلعالاردىڭ ەرلىكتەرىن دارىپتەپ جاستاردىڭ بويىنا ءسىڭىرۋ ابزال.
باتىر ادامداردىڭ ەستەلىكتەرىندە ولاردىڭ ەرلىك جاساۋىنا سەبەپ بولعان باتىر بابالارىنىڭ ەرلىكتەرى ۇلگى بولعانى جانە ولاردى قايتالاۋ نيەتى بولعانى ءجيى كەزدەسەدى.
جاستارعا پاتريوتتىق تاربيە نەگىزىندە پاتريوتتىق يممۋنيتەت قالىپتاستىرۋ كەرەك. ولاي بولماعان جاعدايدا پاتريوتتىق ساياساتتىڭ ورنىنا ءتۇرلى ساياسي، ءدىني اعىمداردىڭ جۇرگىزگەن ساياساتى ناتيجەسىندە جاستارىمىز سول يدەولوگيانىڭ جەتەگىندە كەتۋ قاۋپى وراسان، وعان ەلىمىزدە بولعان سوعان بايلانىستى وقيعالار كۋا.
ەلدىڭ قامىن جەگەن حاندار، قولباسشىلار، باتىرلار، ەڭبەك ەرلەرى، ەلدىڭ اتىن شىعارعان ونەر ادامدارى، سپورتشىلاردىڭ سىڭىرگەن ەڭبەكتەرىن، ومىرلەرىن ۇلگى - ونەگە ەتىپ تاربيەلەۋ قاجەت.
ءتول تاريحىمىزدا ۇلتجاندىلىق، وتان سۇيگىشتىك قاسيەتتەردىڭ وراسان زور ۇلگىسى بولاتىن بابالارىمىز وتە كوپ، سولاردىڭ ءبىرى ۇلى وتان سوعىسىنىڭ باتىرى - گەنەرال سابىر راقىموۆ .
سابىردىڭ اكەسى ومارقۇل سابىرعا سەگىز جاس تولعاندا قايتىس بولادى. شەشەسى وزبەكستانداعى اعاسى راقىمعا بارادى سوندا سابىردى مەكتەپكە بەرگەن كەزدە راقىموۆ بولىپ جازىلىپ كەتەدى.
ۇلى وتان سوعىسى كەزىندەگى ءبىرىنشى قازاق گەنەرالى 2- ء بەلورۋس مايدانى 65 - ارمياسى 37- گۆارديالىق اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ كومانديرى گۆارديا گەنەرال - مايورى، كەڭەستەر وداعىنىڭ باتىرى.
ۇلى وتان سوعىسىنا 1941 - جىلى مايور اتاعىندا كىرىسكەن ول ۇنەمى مايداننىڭ العى شەبىندە سوعىستى. باس قولباسشى ونى مايداننىڭ ەڭ اۋىر، قاتەرلى، جاۋاپتى شەپتەرىنە جىبەرىپ وتىرعان، سوندىقتان ستاليننىڭ ءوزى سابىردى تەمىر گەنەرال دەپ اتاعان.
1943 -جىلعى 1 - تامىزدا راقىموۆقا بىلىكتى قولباسشىلىعى، جانە جانكەشتى ەرلىكپەن سوعىسقانى ءۇشىن وعان گەنەرال - مايورى اتاعى بەرىلەدى.
1965 - جىلدىڭ 6 - مامىرىندا ۇلى وتان سوعىسى كەزىندە جاساعان اسقان باتىرلىعى مەن ەرلىگى ءۇشىن گۆارديا گەنەرال - مايورى سابىر راقىموۆقا كەڭەستەر وداعىنىڭ باتىرى اتاعى بەرىلگەن. ول 4 مارتە قىزىل جۇلدىز، سۋۆوروۆ، كۋتۋزوۆ وردەندەرىمەن جانە مەدالدارمەن ماراپاتالعان.
وتان ءۇشىن، ەل ءۇشىن وتقا كۇيىپ، ايازىنا توزگەن قازاقتىڭ ارداقتى ارىستارىنىڭ ۇلانعايىر ەرلىكتەرىنەن قىسقا ۇزىندىلەر كەلتىرۋ - جاستار ماقتان تۇتىپ، ۇلگى- ونەگە السىن دەگەن ىزگى نيەت.
امانقاجى زەينەل ۇلى
skifnews.kz
