اقتاۋداعى ەرگەجەيلى ەرلى-زايىپتىلاردىڭ ەرەكشە ءومىرى - فوتو
وتاعاسى جەڭىس قاراسايەۆ ءوزى سەكىلدى باكەنە بويلى سايراشقا ۇيلەنگەن. وسىدان 4 اي بۇرىن قۋانىش ەسىمدى ۇلدارى ومىرگە كەلىپ، شاڭىراقتارى شاتتىققا تولعان جانۇيا.
قاراسايەۆتاردىڭ جانۇياسىندا «لادا» پورتالىنىڭ تىلشىلەرى قوناقتا بولىپ، الاسا بويلى ازاماتتاردىڭ ومىرىمەن تانىسىپ قايتتى.
ەرگەجەيلى ادامداردىڭ ىشىندە كەڭەس ۇكىمەتى تۇسىندا 20 دان استام كينوعا تۇسكەن ۆلاديمير فەدەروۆ قازاق حالقىنا جاقسى تانىس. ول ەرتەگىلەر مەن تەاترلاندىرعان قويلىمداردىڭ نەگىزگى رولدەرىندە سومداپ كوپشىلىكتىڭ ەسىندە ەڭبەكقورلىعىمەن قالعان. سونىمەن قاتار ، اكەنە اكتەردىڭ ءبىز بىلمەيتىن قىرلارى كوپ. ماسەلەن، ول 40 تان استام عىلىمي ەڭبەك جازعان، تانىمال فيزيك، ەلەكتر جۇيەسىن جاقسى مەڭگەرگەن شەبەر.
اكە-شەشەسى ەرتە قايتىس بولىپ ۆلاديميردىڭ قولىندا 2 ءىنىسى قالعان. بويىنىڭ الاسالىعىنا قاراماستان ول دەنى ساۋ باۋىرلارىن وقىتىپ، ءبىرتالاي شارۋا تىندىردى. ۆلاديمير فەدوروۆ جوعارى ءبىلىم العان، كوپ جەتىستىككە وسى ءبىلىمىنىڭ ارقاسىندا جەتكەن. ال، جەڭىس قاراسايەۆ بولسا بىلىمگە قۇشتار بولعانىمەن، ءبىلىم سالاسىنداعى بيىك شەندىلەردىڭ كىناسىنەن وقي المادى.
«ءبىلىم جۇيەسىندەگى شەنەۋنىكتەر مەنىڭ مۇگەدەك بالالار ينتەرناتىندا 5 جىل وقىعانىم جەتەدى دەدى. وسى ۋاقىت اراسىندا مەن ساباقتى تەك 5 كە وقىدىم، ونى دا ەسكەرمەدى. ارى قاراي جالعاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرمەدى»، - دەيدى جەڭىس.
جەڭىس بوس ۋاقىتىندا كوركەم ادەبيەت وقىعاندى جاقسى كورەدى. ونىڭ مەكتەپ قابىرعاسىندا ۇلگىلى وقۋشى بولعانى سويلەگەن سوزىنەن-اق تۇسىنۋگە بولادى. بالا كەزدەن فۋتبولعا جاقىن، بوكس ۇيىرمەلەرىنە قاتىسىپ، ۇزاق ۋاقىت سپورتپەن شۇعىلدانعان.
«جارىسقا قاتىسىپ، شارشى الاڭدا ونەر كورسەتكەن ەمەسپىن. سەبەبى، بويىم وتە كىشكەنتاي. مەنىڭ سالماعىمدا قارسىلاس جوق ەدى. سوندا دا قويماي سپورت زالعا بارىپ، بوكسپەن اينالىستىم»، - دەيدى ول.
اقتاۋداعى بوكسەر جىگىتتەر ەشقاشان جەڭىستى رەنجىتكەن ەمەس. كەرىسىنشە قورعاشتاپ قولدارىنان كەلگەنىن اياماعان. ولاردىڭ بىرازىمەن جەڭىس ءالى كۇنگە دەيىن ارالاسىپ تۇرادى. سپورتتى قويعان جىگىتتەردىڭ بارلىعى وتاۋ قۇرىپ، ءتۇرلى سالادا قىزمەت ەتۋدە. تەك جەڭىس قاراسايەۆ قانا ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تاپپاي ءجۇر.
جەڭىستىڭ وتاۋ قۇرۋىنىڭ ءوزى ەرەكشە. وسىدان 10 جىل بۇرىن بۇيرەگى اۋىرىپ الماتىداعى ارۋحاناعا جاتادى. سول جەردەن ءبىر كەلىنشەك جەڭىس سەكىلدى بويى الاسا تۋىسىنىڭ بار ەكەنىن ايتىپ، تەلەفون ءنومىرىن قالدىرعان.
ارتىنشا جاستار 6 جىل بويى تەك ۇيالى بايلانىس ارقىلى حابارلاسىپ، سويلەسىپ وتىرعان. ولاردىڭ كەزدەسۋىندە كوپ كەدەرگى بولدى. سايراشتىڭ اناسى ومىردەن قايتتى، ارتىنشا اكەسى كوز جۇمىپ، كەزدەسۋ كەيىنگە شەگەرىلە بەرگەن.
الايدا، جەڭىس قالاۋىنان باس تارتپاي، ۇزاق ۋاقىت كۇتىپ، اقىرى ءوزى سەكىلدى پاكەنە بويلى ارۋدى ومىرلىك جارى ەتىپ، دۇركىرەگەن تويدى اقتاۋدا جاسادى.
سايراش - ناعىز كەلىن. تاماعى ءدامدى، ىسىنە ۇقىپتى. بويى 120 سانتيمەتر بولا تۇرا ۇيدەگى جيھازدىڭ بارلىعىن بيىك ادامدارعا ارناپ جاساتقان. اس دايىنداۋ، ىدىس جۋۋ ءۇشىن دە ول كىشكەنە ۇستەلدىڭ ۇستىنە شىعادى.
«ال، جيھازداردىڭ جوعارعى سورەسىندەگى زاتتاردى الۋ ءۇشىن ول ەكى ورىندىقتى ءبىرىنىڭ ۇستىنە ءبىرىن قويىپ بارىپ شىعامىن»، - دەيدى سايراش.
وسىدان 4 اي بۇرىن جەڭىسپەن سايراشتىڭ ورتاق ۇلدارى قۋانىش ومىرگە كەلدى. بويى الاسا كەلىنشەك ءۇشىن بالا وتە ۇلكەن بولعان. سوندىقتان دا وتا ارقىلى بوساندىرۋ ءۇشىن الماتىداعى ارنايى ورتالىققا جاتقىزىلىپتى.
قۋانىش كادىمگى سابيلەر سەكىلدى سالماعىنا بويى ساي. الايدا دارىگەرلەر ونىڭ بولاشاقتا بويىنىڭ قانداي بولاتىنىن ءدوپ باسىپ ايتا المايدى. اتا-اناسى سەكىلدى الاسا بولا ما الدە بويى ۇزىن بولا ما ول جاعى بەلگىسىز.
جەڭىستىڭ بويىنىڭ وسپەي قالۋ سەبەبى گەنەتيكالىق اۋىتقۋلارعا بايلانىستى. بالا كەزىندە دارىگەرلەر جۇلىنىنا قاتە ەم جاساپ، سالدارىنان ءومىر بويىنا ەرگەجەيلى بولىپ قالدى.
ال، سايراشتىڭ بويى تۋا ءبىتتى الاسا. ول، ءتىپتى ەشقاشان نامىستانباعانىن ايتادى.
«مەنىڭ بىرگە تۋعان اپكە، اعالارىمنىڭ بويلارى ۇزىن. ولار ماعان كىشكەنە كەزىمنەن ايتاتىن بويىڭ الاسا بولادى دەپ. مەن بۇعان دايىن بولدىم. مەكتەپكە بارعاندا دا باسقا قىزداردان وزگەشە ەكەنىمدى ءتۇسىندىم. مەنى بويىمنىڭ الاسالىعى ەمەس، وزگە ادامداردىڭ سىرتىمنان سۇقتانا قاراپ، مەنى ءسوز قىلاتىنى جانىما باتادى. جۇمىسقا تۇرسامدا بارلىعى تومەندەتىپ قارايدى. بويىم الاسا بولسا دا باسقالارمەن تەڭ جۇمىس جاسايمىن»، - دەيدى ول.
سايراش العاشىندا اقتاۋداعى بالاباقشادا بالا كۇتۋشى بولىپ جۇمىس جاساعىسى كەلگەن. الايدا، ءبىلىم سالاسىنداعىلار كەلىنشەكتىڭ ىنتاسىنا بالتا شاۋىپ، جۇمىسقا قابىلداماعان.
«ماعان سەن كادىمگى ادام سەكىلدى ەمەسسىڭ، سوندىقتاندا بالا قاراۋىڭا اتا-انالار قارسى شىعادى. ال، بۇلدىرشىندەر سەنەن قورقاتىن بولادى»، - دەپ كۇرسىنىپ ەسكە الادى سايراش.
ال ەۋروپادا كەرىسىنشە بالاباقشاعا بويى الاسا ازاماتتار جۇمىسقا تۇرسا قۋانادى. ا ق ش- تا بالالار ەمحاناسىنا ەرگەجەيلى ازاماتتار دارىگەر بولىپ كەلۋىن قوس قولداپ قولدايدى. ولار بويى الاسا ادامداردان بالالار قورىقپايدى، ءوزى قاتارلاس ەكەن دەپ سەنىپ، تەز ءتىل تابىساتىنىن دالەلدەگەن. ال، بىزدە پاكەنە بويلىلار مۇگەدەكتەر قاتارىنا جاتقىزادى.
جەڭىس ەشقاشان جۇمىستان قاشقان ەمەس. بۇرىن اۋلا سىپىرۋشى بولىپ جۇمىس جاساعان. قازىر دە وسى ىسپەن از جالاقىعا بولسىن جۇمىس ىستەۋگە دايىن. الايدا وتباسى جەڭىستىڭ اناسىنىڭ زەينەتاقىسىمەن، ازعانتاي جاردەماقىعا جان باعىپ وتىر.
«جۇمىس بولسا جاقسى بولار ەدى. ەڭ باستىسى ءومىر ءسۇرۋ جەڭىلدەي تۇسەدى. بۇرىن مەن كۇزەتشىدە بولعام»، - دەيدى جەڭىس.
جەڭىستىڭ كەيپىنە قاراپ كوپشىلىك ونىڭ كۇزەتشى بولعانىنا سەنە بەرمەيدى. الايدا ول ءجاي عانا قاراۋىل ەمەس، كۇزەتشىلەردىڭ باستىعى بولعان. 5 ازاماتتى باسقارىپ، جەكە كاسىپكەردىڭ بيزنەسىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قاداعالاپتى. الايدا كاسىپورىن قۇردىمعا كەتىپ، جەڭىس جۇمىسسىز قالدى.
جۋرناليستەردىڭ ماقالاسىنان كەيىن قاراسايەۆتاردى قازاقستاندىقتاردان باسقا، رەسەي حالقى جاقسى تاني باستادى. ەلىمىزدەگى بارلىق باسىلىمدار ەرگەجەيلىلەردىڭ ەرەكشە ءومىرى جايلى جازىپ، كوپكە ۇلگى ەتۋدە.
ءتىپتى وتباسى تەلەجوباعا ءتۇسۋ ءۇشىن استاناعا دا شاقىرتۋ العان. ولاردى اۋەجايدان كۇتىپ الىپ، كۇنى بويىنا ءتۇسىرۋ الاڭىندا بولىپ، كەيىن قايتادان ۇشاققا سالىپ جىبەرگەن. وسىلايشا ارمانداعان استانانى جۇبايلار تەك كولىكتىڭ تەرەزەسىنەن عانا كورگەن.
بارلىق جەردە قاراسايەۆتار وتباسىسى جايلى ءبىر تەكتى ماقالا جاريالانعانىمەن ولارعا جۇمىس بەرىپ، كومەك قولىن سوزعان بىردە ءبىر ادام جوق. جەڭىس وتكەن ىسكە وكىنبەيدى. ارمانى تۇراقتى جۇمىس تاۋىپ، وتباسىن ەل قاتارلى اسىراۋ.
NUR. KZ
