زاعيپتار قوعامى سوت ۇكىمىمەن كەلىسپەيدى - باسپا سوزگە شولۋ

***

ەلىمىزدە 18 ونكولوگيالىق ورتالىق بولسا، سولاردىڭ ىشىندە توسەك- ورىن سانىنىڭ كوپتىگىمەن، قۇرال- جابدىعىنىڭ جاڭالىعىمەن جانە قولى جەڭىل، ەمى شيپا ماماندارىنىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىمەن ات وزدىرىپ تۇرعانى قاراعاندى وبلىستىق ونكولوگيالىق ديسپانسەر ەكەن. مەديتسينالىق مەكەمەنىڭ باسشىسى، كانىگى حيرۋرگ مۇراتبەك جۇماقايەۆ مۇنى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا ناقتى مىسالدارمەن دالەلدەپ، بايانداپ بەردى. بيىل قۇرىلعانىنا 70 جىل تولاتىن ونكولوگيالىق ورتالىقتىڭ اۋىز تولتىرىپ ايتار جەتىستىگىمەن قاتار، شەشىلمەي كەلە جاتقان شەتىن ماسەلەسى دە ديرەكتورمەن ارادا بولعان سۇحبات بارىسىندا كورىنىس تاپتى.

«ادامداردىڭ سانا- سەزىمىن وزگەرتپەي بولمايدى. ءوزىنىڭ دەنساۋلىعىنا اتءۇستى، سالعىرت قاراعان ادام - قوعامعا ماسىل. جاسىراتىنى جوق، اۋرۋى ابدەن اسقىنىپ، سىرقاتى مەڭدەگەن اتا-اناسىن الىپ كەلگەندەرمەن كەيدە قاتتى سويلەسۋگە تۋرا كەلەدى. «مۇسىلمان بالاسى تاڭەرتەڭ تۇرعاندا جاسى كەلگەن اتا-اناسىنىڭ قال-جاعدايىن سۇراماۋشى ما ەدى. وسىنشا حالگە قالاي جەتكىزدىڭدەر؟!»، دەپ ۇرساتىنىم دا راس. سوندا ولاردىڭ ايتاتىن ءۋاجى مىناداي: «ايتۋدايىن ايتامىز-اۋ، تەك وزدەرى عوي، اۋرۋحانا دەسە بەزە قاشاتىن...» بۇل، ارينە سىلتاۋ. ەگەر دە، اركىم ەگدە تارتقان تۋىستارىنىڭ عانا ەمەس، ءوزىنىڭ دە دەنساۋلىعىنا جاناشىرلىقپەن قارار بولسا، كەسەلدىڭ الدىن الۋ الدەقايدا وڭايعا تۇسەر ەدى»، - دەيدى مۇراتبەك جۇماقايەۆ. تۇيتكىلدى ماسەلەنى كوتەرىپ وتىرعان بۇل سۇحبات «قاتەرلى ىسىككە سانانىڭ سىلكىنىسى قارسى تۇرۋى كەرەك» دەگەن تاقىرىپپەن بەرىلگەن.

باس باسىلىمدا «قار قابىلانى» اتتى ماتەريال جارىق كوردى. كاتونقاراعاي مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركىنىڭ اۋماعىندا مەكەن ەتەتىن قار بارىستارىنا زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەنىنە ءۇش جىلدان استام ۋاقىت بولدى. اتالعان ۋاقىت ارالىعىندا شىڭ تاعىسىن انىقتاۋ، ولاردىڭ تىرشىلىگىن تۇبەگەيلى زەرتتەۋ جۇمىستارى ۇزدىكسىز اتقارىلىپ كەلەدى. ايتالىق، قار بارىسى جۇرەتىن سوقپاقتارعا، ادام اياعى باسپايتىن اسقارلارداعى بيىك قۇز، جارتاستارعا فوتوتۇزاق قۇرالدارى ورناتىلدى. بۇل فوتوتۇزاق قۇرالدارى بەلگىلى ءبىر ۋاقىت ارالىعىندا تەكسەرىلىپ تۇرادى. ياعني، جىلدىڭ ءار مەزگىلىندە فوتوتۇزاققا مارال، تاۋتەكە، قاسقىر، تۇلكى، قويان، سۋىرلارمەن قاتار، ەلىمىزدىڭ قىزىل كىتابىنا ەنگەن التاي ۇلارى، سابانشى جانە قار بارىسى ءتۇستى.

قار بارىسىنىڭ قورەگى تاۋتەكەلەر بولعاندىقتان فوتوتۇزاق قۇرالدارى نەگىزىنەن تاۋتەكەلەر جۇرەتىن جەرلەرگە قويىلدى. جوعالىپ بارا جاتقان قار بارىسىنىڭ سوڭعى ۋاقىتتا التاي تاۋلارىندا پايدا بولۋى، ءجيى بوي كورسەتە باستاۋى قۋانتادى.

***

«ايقىن» گازەتىنىڭ جازۋىنشا، «قازاق زاعيپتار قوعامى» قوعامدىق بىرلەستىگىندەگىلەر بۇرىنعى باسشىلارىنا تاعىلعان ۇكىممەن كەلىسپەي، قاتاڭ جازا قولدانىلۋىن سۇراپ وتىر.

قوعامنىڭ بۇرىنعى باسشىسى بايبولات اۋباكىروۆ قوعامعا بولىنگەن اقشانى جىمقىردى دەپ ايىپتالعان بولاتىن. سودان بەرى قوعامداعى زاعيپ جاندار مەن باسشى اراسىنداعى داۋ- داماي ءۇش جىلدان ارتىق ۋاقىتقا سوزىلعان. 28 -جەلتوقسان كۇنى اۋباكىروۆتى جەتى جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ مەن مۇلكىن تاركىلەۋ تۋرالى ۇكىم شىقتى. الايدا تىلشىلەرمەن كەزدەسۋ وتكىزگەن قوعامداعى نارازى توپ مۇنى جەڭىلدەتىلگەن جازا دەيدى. قوعام مۇشەلەرى بۇرىنعى باسشىلارىن «قىزمەتىن اسىرا پايدالاندى، قوعامدىق بىرلەستىكتى توناپ كەلدى، قازىناعا قارايتىن مۇلىكتەردى ساتتى، جۇمىسكەرلەردى ءجونسىز جۇمىستان بوساتتى، بىرلەستىككە تۇسكەن اقشانى يەمدەنىپ الدى» دەپ سوگۋدە. مۇنىسىن زاڭدى تۇرعىدا دا دالەلدەي العان. 28 -جەلتوقساندا قوعام باسشىسىنا قاتىستى ايىپتاۋ ۇكىمى شىقتى. ءبىراق ول زاڭدىق كۇشىنە ەنگەن جوق. نارازىلىق ءبىلدىرۋشى جاق بۇل ءىس ماتەريالدارىنا باس پروكۋراتۋرانىڭ ارالاسىپ جاتقانىنا كۇدىكپەن قاراۋدا. ويتكەنى بۇعان دەيىن دە وسىنداي جاعداي ورىن الىپ، «قازاق زاعيپتار قوعامىنا» 179 ميلليون تەڭگە مولشەرىندە زيان كەلتىردى دەپ ايىپتالعان اۋباكىروۆ جازاسىنان قۇتىلىپ كەتكەندىگىن ايتادى. بۇل جايىندا «زاعيپتار قوعامى سوت ۇكىمىمەن كەلىسپەيدى» اتتى ماقالادان تولىق وقي الاسىزدار.

وسى باسىلىمدا «كىتاپتى قالاي وقيسىز؟» اتتى قىزىق ماقالا جاريالانعان. بالا كەزىمىزدەن سانادا جاتتالىپ قالعان وسى ءسوز تىركەسىن كىشكەنتاي كەزىمىزدە تۇسىنە بەرمەۋىمىز مۇمكىن. الايدا بالالىق شاعىڭدا وقىعان كىتاپتىڭ ءومىر بويى ەسىڭدە قالاتىنى سيرەك.

«ارينە، كىتاپقۇمار جۇرتشىلىقتىڭ ءبىر كىتاپتى قارتايعان شاعىنا دەيىن بىرنەشە رەت قايتالاپ وقۋىنىڭ سەبەبى بار. ويتكەنى ونى ءار جاستا وقىعان سايىن ادامنىڭ ءتۇيسىنۋى بولەك بولادى. قايىرا تۇيسىنەدى، پايىم جاسايدى، وي قورىتادى. ءبىراق كىتاپتى قالاي وقۋ كەرەك؟ اركىم ءارقالاي، بىرەۋ جىلدام وقيدى، ەكىنشىلەرى قاراپ شىعادى. سوڭعىسى ءتۇيسىنۋ ەمەس. ءبىراق كىتاپ وقىعان ادامنىڭ جان دۇنيەسى تەرەڭ، ءسوز ساپتاۋى ەرەك بولاتىنى ءسوزسىز. الايدا سولاي دەپ ءبىرجولا كەسىم شىعارۋعا بولا ما ەكەن؟ جوق. كەيبىر ادامدار بىلگەنىن شەشەندىكپەن ايتا الماۋى مۇمكىن. دەگەنمەن، ولاردىڭ جازعانىنان، ويىنان ءبارىبىر تەرەڭدىك كورىنىپ تۇرادى.

راسىندا، بىرەۋ كىتاپتى جىلدام، ەكىنشىسى اسىقپاي وقيدى. كەيبىر مالىمەتتەرگە قاراعاندا، ەرەسەكتەر ورتاشا ەسەپپەن مينۋتىنا 180-250 ءسوز وقيدى ەكەن. الايدا ادامنىڭ ميى وقىعان كىتابىنىڭ مازمۇنىن 100 پايىز قابىلداي الا ما؟ ماسەلە - سوندا»، - دەپ جازادى گازەت.

***

«كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتىندە «قازاق ەلى» نا كاننسكوم فەستيۆالە» دەگەن ماتەريال بەرىلگەن. شىمكەنتتىك انيماتورلار «قازاق ەلى» تولىقمەتراجدى تاريحي مۋلتفيلم بويىنشا جۇمىستى اياقتاپ، لەنتانىڭ ترەيلەرىن كانن فەستيۆالىنە جىبەردى.

سەناري اۆتورى جانە «ساق» كينوستۋدياسىنىڭ پروديۋسەرى باقىتجان قۇلجابايەۆتىڭ اقپاراتى بويىنشا كانن فەستيۆالىن ۇيىمداستىرۋ كوميتەتىنىڭ وكىلدەرى مۋلتيپليكاتسيالىق فيلمدى جاساۋشىلارمەن بايلانىسقا شىعىپ، رەسەي، گەرمانيا، ا ق ش جانە ب ا ءا تاراپتارى وسى تاريحي تۋىندىنى وزدەرىنىڭ ەلدەرىندە بالالارعا كورسەتۋ نيەتىن بىلدىرگەنىن حابارلادى. ەندى انيماتورلار شۇعىل تۇردە فيلمدى ورىس، نەمىس جانە اعىلشىن تىلدەرىنە اۋدارۋدا.

اۆتور: رۋسلان عابباسوۆ

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى