عالىم: ورتاعاسىرلىق سانامەن ارتتا قالعان ارابتاردان قازاق حالقى ۇلگى الماۋى كەرەك
سول سەبەپتى ول «اراب داستۇرشىلدىگىنەن» بويىمىزدى اۋلاق ۇستاپ، ساق بولۋدى ەسكەرتىپ وتىر دەپ جازادى شىن پورتالى.
«اراب داستۇرشىلدىگىنىڭ» قازاق دالاسىنا كەلۋى رەسەي يمپەرياسىنىڭ قازاق دالاسىن ءدىني- يدەولوگيالىق تۇرعىدان يگەرۋ ءۇشىن قولدانعان ساياساتىمەن بايلانىستى بولاتىن. قازاق حالقى ءوزىنىڭ ءداستۇرلى ءدىني تانىمى اياسىندا قالاتىن بولسا، وڭايلىقپەن مويىن ۇسىنا قويمايتىنىن سەزىنگەن وتارشىلدار قازاقتىڭ ءدىني سەنىم نەگىزدەرى مەن ءدىني تانىمىن وزگەرتۋ كەرەكتىگىن ءتۇسىندى. ول ءۇشىن 1756 -جىلدان باستاپ، ءدىني باسقارما اشىپ، ارنايى قازاق دالاسى ءۇشىن ۋفا قالاسىندا مەدرەسەدە مولدالار دايىنداتا باستاعان. كەرەك دەسە، ول كەزدە ءالى قازاق حاندىعى ىدىرىماعان كەزى بولاتىن. رەسەي وتارشىلدارى وزدەرىنە مويىنۇسىنعان جەرلەرگە وسى مولدالاردى جىبەرە وتىرىپ، قازاق حالقىنىڭ ءداستۇرلى ءدىني تانىمىن وزگەرتۋگە كۇش سالدى. ول مولدالار قازاق اراسىندا «زاكازنوي مولدالار» دەپ اتالدى . ولاردىڭ ارەكەتتەرمەن قازاق زيالىلارى ءجۇز ەلۋ جىلداي كۇرەستى»، - دەيدى زىكىريا جانداربەك.
سونىمەن قاتار باسىلىمنىڭ جازۋىنشا، ۋاحابيزم يدەلوگياسى پاتشالى رەسەيدەن باستالىپ، كەڭەس ۇكىمەتى كەزىندە ءبىرشاما سايابىرسىپ قالدى. الايدا تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن ۋاحابيزم يدەلوگياسى الدىمىزدان تاعى دا كەسە كولدەنەڭدەپ شىعا كەلگەن. ونىڭ زاردابىن قازىرگى تاڭدا تارتىپ كەلەمىز. ماسەلەن، كوپتەگەن جاستارىمىز سيرياعا جيھادقا اتتاندى. ەگەر دە ارابتىڭ ءدىني داستۇرىنە باس-كوزسىز قۇلدىق ۇرا بەرەتىن بولساق، الداعى ۋاقىتتا جاعدايىمىز بۇدان دا قيىن بولۋى مۇمكىن. سوندىقتان دا اربشىلدىقتان ارىلىپ، قازاقتىققا بەت بۇرۋىمىز كەرەك ەكەن.
«ايتسە دە، ەجەلدەن ءيسى مۇسىلمان قاۋىمى قاعباعا قاراپ بوي تۇزەپ، يسلام نۇرىنان ءنار الىپ كەلەدى. ويتكەنى قۇران كارىم ەڭ العاش رەت مەككەدە ءتۇسىپ، يسلام ءدىنى ءمادينا قالاسىندا بارشا مۇسىلمانعا كەڭ تارادى. سوندىقتان دا ءوزىن «مۇسىلمانمىن» دەپ ەسەپتەگەن مۋمين ءۇشىن مەككە مەن ءمادينانىڭ ورنى ەرەكشە. دەسەك تە يسلام دۇشپاندارى ءيسى مۇسىلماندى اداستىرۋ ءۇشىن ءدىننىڭ ورتالىعى سانالعان ساۋد ارابيانى ازدىرۋعا تىرىسقانىن ەستەن شىعارماعان ءجون. سونىڭ سالدارىنان بۇگىندە ساۋد ارابياسى رەسمي تۇردە ۋاحابيزم يدەلوگياسىن ۇستاناتىن بىردەن ءبىر مەملەكەتكە اينالدى»، - تۇيىندەيدى باسىلىم.
qazaquni.kz
