ەسالاڭ ينيارريتۋ نەمەسە «ءيت جاندى ادامعا» وسكار بەرىلە مە؟

تانىم- تۇسىنىگى بولەك رەجيسسەردىڭ تالعامى قانشالىقتى ەرەكشە بولسا، فيلمنىڭ ءوزى كينو-زالداعى تىلەكشى- وپپونەنتىن سونشالىقتى ەرەكشە اسەرگە بولەگەن بولۋى كەرەك. «اركىمنىڭ ءوز كينوسى بار» دەپ شۋلاعان الەحاندرونىڭ قاي دۇنيەسى دە - ۇلكەن ماراپاتتار مەن لايىقتى ماقتاۋلارعا يە. ءسوزسىز، ءبىزدىڭ عاسىرىمىزدىڭ شىندىعى مەن قورقىنىشىن، ادىلەتسىزدىگى مەن دارمەنسىزدىگىن شىنايى ءھام كوركەم عىپ كورسەتە بىلگەن ول، وسى جولى قانداي جاڭالىعىمەن ءتانتتى ەتتى؟ الدە، ءجاي عانا دي كاپريونىڭ «ماڭگى قيالىنداعى» سىيلىعى جولىنداعى جانكەشتىلىكتەن تۋعان ەڭبەكتىڭ اۆتورى بولىپ قالدى ما؟ وسى ورايدا، «ۇلت پورتالى» الەۋمەتتىك جەلى قولدانۋشىلارىنىڭ ويىن بىلمەك بوپ ءبىراز ىزدەنگەننەن سوڭ، وڭدى- سولدىسىن باعامداي كەلە مىناداي ايشىقتى پىكىرلەردى بەرگەندى ءجون كوردى:

ءاسيا باعداۋلەت قىزى:

- ينيارريتۋ ەسالاڭ عوي. كينونى كۇن سايىن كەشكى مەزگىلدە، جارىق ءمىنسىز تۇسەتىن كەزدە عانا تۇسىرگەن. تەاترداعى سياقتى. كۇنى بويى رەپەتيتسيا، كەشكە ۇزااق كورىنىستەر. قاتەلەسۋگە بولمايدى. سودان دا شىعار، كارتينا عاجايىپ سۇلۋ. ليۋبەتسكي قايدان شىققان گەني، بۇنداي وپەراتورلار نەدەن، قانداي جەردە ءوسىپ شىعادى؟ جۇمباق.

وعان سەناري ۇسىنىپ تۇرعان ۆيزۋالدىق شوكتاردى قوسىڭىز. ايۋمەن ارپالىستاعى دي كاپريونىڭ جىرىمدالعان دەنەسى، ولگەن اتتىڭ ىشىندە تۇنەۋ، ءتىرى بالىقتى جىرتقىش تىستەرىڭمەن گىرشىلدەتۋ، بۋيۆولدىڭ قانى سورعالاعان كوك باۋىرىن قۇشىرلانا جۇلقىلاۋ، «قار ۇستىنە قان تامعان» بالتامەن توبەلەس... ءىشىڭىز پىسپايتىنى انىق. ءبىراق سونىڭ ءبارى نە ءۇشىن؟ شوك - شوك ءۇشىن بە؟

و باستاعى ماقسات ادامنىڭ فيزيولوگياسى قانشالىقتى نازىك بولسا، ەرىك جىگەرى سونشالىقتى مىقتى ەكەنىن كورسەتۋ بولعان سياقتى. ادامنىڭ ءوزى ولۋگە شەشىم قابىلداماسا، سوڭعى دەمىنە دەيىن كۇرەسە الاتىنىن كورسەتۋ. جىرتىق تاماق، كەسكىلەنگەن دەنەمەن ءۇش ءجۇز الپىس شاقىرىمدى باۋىرىمەن جورعالاپ وتۋگە بولادى. ماقسات بولسا. حيۋ گلاسس تۋرالى بولعان وقيعاعا بولماعان فيتتسجەرالد پەن كوز الدىندا ولگەن بالاسىن ينياريتتۋ سول ءۇشىن قوسىپ وتىر. ءبىراق وسى موتيۆ قانشالىقتى سەنىمدى بولدى، باسقا ماسەلە.

لەونى كوپشىلىگىڭىز سياقتى مەن دە جاقسى كورەم، شىبىقتاي كەزىندە ويناعان «چتو گلوجەت گيلبەرتا گەيپا؟»  فيلمىنەن بەرى اكتەرلىك ارسەنالىنىڭ كەڭدىگىنە، تاپقىرلىعىنا تاڭقالىپ كەلەم. ءبىراق ونىڭ كەي كەزدە سىرتپەن وينايتىنى بار. بۇل ءرولدى قانداي ازاپتى جاعدايدا ويناعانىن سەزىنە الماساق تا، ءوز كاسىبى ءۇشىن قانداي قۇرباندىققا بارعانىن كورىپ، قۇرمەتتەپ وتىرمىز. ءبىراق ءبىر كىشكەنتاي «ءبىراق» بار. جۇرەككە تيمەي جاتىر. مۇمكىن، كەيىپكەرى ىشىنە تۇسپەگەن شىعار. مۇمكىن... ايتەۋىر گەرويىنان وزگەرىس كورە المادىق. قالاي قاباعىن ءتۇيىپ، اشۋلى كۇيدە كىردى، سولاي اشۋلى كۇيدە شىقتى كينودان. قايتا توم ءحارديدىڭ كەيىپكەرى قىزىقتىراق سياقتى. «لەگەنداداعى» رەدجەنەل كرەيگتىڭ شاشى تاز، جالبىر جۇلبىر نۇسقاسى بولسا دا، ءحارديدىڭ كوزىندەگى ەسۋاستىق تابان استىندا قايدان پايدا بولادى... تۇسىنىكسىز.

قىسقاسى، ينيارريتۋعا قاتىگەز دراما ءتۇسىرۋ كەرەك بولسا، ونىسىن ءتۇسىردى. تابيعاتپەن بەتپە بەت قالۋ تۋرالى ادامزات تاريحىنداعى ەڭ ۇزدىك كينو شىعاردى دەپ تە ايتۋعا بولاتىن شىعار. ءبىراق پسيحولوگيالىق، فيلوسوفيالىق دەڭگەيدەگى اڭگىمە بولماي قالدى.

«بەردمەندەگى»، «جيىرما ءبىر گرامداعى»، «بيۋتيفۋلداعى، اسىرەسە «ۆاۆيلونداعى» رەجيسسەرگە ءتان تۇنجىراعان ويشىلدىق مۇندا كونديتسياسىنا جەتە المادى. سوندىقتان تۇپكى ويىن سەنىمدىرەك ايتاتىن بۇرىنعى كينولارى ماعان كوبىرەك ۇنايدى. وندا شىم شىتىرىق مونتاج، چەرنۋحانىڭ شەگىندە پايدا بولاتىن ورتاق ەستەتيكا بار ەدى. «بەردمەننەن» باستاپ ول وزگەرە باستادى. اڭگىمەلەۋ جانرىندا ماعان بۇرىنعىسىنان دا ۇنادى. ال قاھارلى رەاليالاردى بەرگەنىمەن عانا شوقتىعى بيىكتەپ تۇرعان «ۆىجيۆشيي» بوياۋىنىڭ قانىقتىعىنا قاراماستان، ءدال باسقا جۇمىستارى سياقتى اسەر ەتپەدى. مۇمكىن، مەن ونى (داستۇرگە اينالعان) ماگيالىق رەاليزمى ءۇشىن جاقسى كورگەن شىعارمىن؟ مۇندا دا جوق ەمەس، حيۋزدىڭ ۇستىنەن ءتونىپ تۇرعان ارۋاق پەن ەسكى شىركەۋدىڭ ورنىندا باعانا قۇشاقتاپ قالاتىنى سياقتى ىشكى قۋاتى مىقتى كادرلار بار، ءبىراق ونىسى ايۋمەن توبەلەس سياقتى اسەر ەتە المايدى. وكىنىشتى...

قورىتىندىلاعاندا، بۇل ەڭ الدىمەن وپەراتورلىق كينوداي اسەر ەتتى ماعان. جاقسى كينونى جاقسى كورەتىندەرگە مىندەتتى تۇردە كورۋ كەرەك. ءبىراق رەجيسسەر كىسىلەرگە بۇدان بىلاي ليۋبەتسكيمەن جۇمىس ىستەگەندە اباي بولعان دۇرىس.

جاندوس ءبايدىلدا:

- «ۆىجيۆشيي» فيلمىن پيراتتار ينتەرنەتكە شىعارىپ جىبەردى. ءبىراق، «ءناپسىمدى» تيىپ، قازاقستانداعى پرەمەراسىن كۇتتىم. كينوتەاتردان قاراعان فيلمدەر جادىڭدا قالادى. ويتكەنى، تەلەفوندى سوندىرەسىڭ، بالا- شاعا مازالامايدى. نازارىڭ تەك ەكراندا! ونىڭ ۇستىنە «ۆىجيۆشي» سەكىلدى تۇمسا تابيعاتتى ەش قوسپاسىز (جىلى پاۆيلوندا ەمەس، سۋىق دالادا، Nat Geo-داعىداي) شىنايى ەتىپ كورسەتكەن كارتينانى مىندەتتى تۇردە كينوتەاتردان قاراۋ قاجەت.

لەوناردو دي كاپريو «ۆىجيۆشيي» فيلمىنىڭ ستسەناريىمەن تانىسقاندا «مەنىڭ بۇعان دەيىنگى كەيىپكەرلەرىمنىڭ ءبارى «بولتۋندار»، مىنا فيلمدە مەيلىنشە از سويلەيىنشى» دەپ رەجيسسەرمەن ىمىراعا كەلىپ، رەپليكادان ونسىز دا كوپ سويلەمەيتىن كەيىپكەرىنىڭ ءبىراز ديالوگتارى مەن مونولوگتارىن قيدىرىپ تاستاپتى. سوندىقتان، بۇل فيلمنەن اسا ءبىر ءساتتى ديالوگتار، مىرس ەتكىزەتىن سيۋجەتتەر كۇتۋدىڭ قاجەتى دە جوق. «ستسەناريي ءالسىز، ءىش پىستىرادى» دەگەن پىكىرلەر وسىدان تۋىپ جاتسا كەرەك.

دجەرارد باتلەر وينايتىن «زاكونوپوسلۋشنىي گراجدانين» فيلمىندەگى باستى كەيىپكەر ءوش الۋ ءۇشىن سانالى عۇمىرىن تارك ەتۋشى ەدى عوي (ول فيلم ويدان قۇرالعان ميف، مىناۋ ومىردە بولعان جاعداي) . مۇندا دا سول كەك الۋ. كەيدە كەك الۋ ادامعا قوسىمشا ستيمۋل بەرەتىن سياقتى. ۇزىلگەلى تۇرعان جانعا دەم ءبىتىپ، ولگەلى جاتقان ادام قايتا تىرىلەتىندەي.

مەنىڭ جانرىم ۆەستەرن. ونىڭ ۇستىنە بولعان وقيعا ىزىمەن تۇسىرىلگەن فيلمدەردىڭ ءجونى بولەك. حيۋ گلاسس ومىردە بولعان ادام. العاش جول سالۋشى (ءىزاشار)، ايۋعا تالانىپ 300 شاقىرىم جولدىڭ تەڭ جارتىسىن جەر باۋىرلاپ، ەڭبەكتەپ ءجۇرىپ وتكەن ەكەن. قازاقتا «ءيت جاندى ادام» دەگەن تىركەس بار عوي. ەگەر وسى «ۆىجيۆشي» فيلمىن قازاقشا ءتارجىمالاۋ كەرەك بولسا «ءتىرى قالعان»، «ورالعان ءارۋاق» سياقتى قاساڭ اۋدارمادان گورى تىلىمىزگە جاقىن «ءيت جاندى ادام» سياقتى ءساتتى ءبىر تىركەس قاجەت سياقتى.

فيمنىڭ ەڭ باستى جەتىستىگى - وپەراتورلىق جۇمىس. مەكسيكالىق وپەراتور ەممانۋەل ليۋبەتسكيگە ءۇشىنشى وسكار بۇيىرىپ قالۋى ابدەن مۇمكىن (بۇعان دەيىن «گراۆيتاتسيا»، «بەردمەن» فيلمدەرىمەن وسكار العان). وتتىڭ جانۋى، كۇننىڭ باتۋى، كۇن ساۋلەسىنىڭ ءتۇسۋى، ادامنىڭ تۇكتەرىنە جابىسقان قىراۋدى، سۋدىڭ اعىسى، ءبارى- ءبارى كەرەمەت.

لەوناردو دي كاپريو. توم حاردي ايتپاقشى «ءوز قاتارىنىڭ ەڭ ۇزدىك اكتەرى». مۇلدەم باسقا امپلۋا. كەيىپكەرىن كوپ ءسوزسىز-اق الىپ شىققان. فيلمدە ايۋعا «تالانعان» ساتتەن باستاپ ۋايىمدايسىز. ورنىنا ءوزىڭىزدى قوياسىز. كوز الدىندا ۇلىن ولتىرگەندە، جان باعۋ ءۇشىن ولىك جەپ، ءتىرى بالىقتى تىسىمەن قاقشىپ، قانى سورعالاعان بۋيۆول ەتىن اساعاندا، جىلقىنىڭ ىشەك- قارنىن جارىپ، جىلىنۋ ءۇشىن ىشىنە تىعىلعاندا ورنىندا ءوزىڭىز جۇرگەندەي بولاسىز. ەش حالتۋرا جوق. سۋىقتان ءتىسى تىسىنە تيمەي دىرىلدەگەندە، اياز ۇرعان دەنەسىنەن جان كەتىپ، «ءتىرى ولىكتەي» كەيىپتەگى ۇسقىنى ايانىشتى. وسكاردى دي كاپريوعا توككەن تەرى مەن كەتكەن ەڭبەگى ءۇشىن بەرۋگە بولادى. «ۆىجيۆشيي» فيلمىنىڭ ءتۇسىرىلىمى تۋرالى وقىساڭىز، اكتەردىڭ قالاي قينالعانىن، بارلىق ەپيزودتا كۇننىڭ سۋىقتىعىنا قاراماستان ءبىر ەمەس، بىرنەشە دۋبل ويناپ شىققانى ايتىلعان. ءتىپتى، «مەنىڭ كارەرامداعى ەڭ قيىن ءرول» دەپ اعىنان جارىلدى. رەسپەكت، لەو!

توم حاردي. بۇعان دەيىنگى فيلمدەرىندە ناعىز ەركەك قانداي بولۋ كەرەك ەكەنىن تالاي كورسەتىپ كەلگەن اكتەر. ول دا «ۆىجيۆشيي» فيلمىندە باسقا امپلۋaدا. تابانىنىڭ ءبۇرى جوق، دۇنيە ءۇشىن ءبارىن ۇمىتاتىن (مەركانتيلنىي) ادامنىڭ وبرازىن وتە ءساتتى الىپ شىققان (وسكاردىڭ «ەكىنشى پلانداعى ۇزدىك اكتەر» نوميناتسياسىن جەڭىپ الۋى عاجاپ ەمەس). كينودا دجون فيتسجەرالدتى ەرىكسىز جەك كورىپ كەتەسىز.

الەحاندرو گونسالەس ينيارريتۋ. مەكسيكالىق رەجيسسەر بىلتىر «بەردمەنىمەن» گولليۆۋدقا ميىعىنان كۇلىپ «وسكار» العان ادام. «ۆىجيۆشييدا» اتموسفەرانى كەرەمەت بەرگەن. فيلمنىڭ سوڭىندا كورەرمەنگە «وسىنداي قيىندىقپەن ارپالىسىپ، اجالمەن ارپالىسىپ كەلگەندەگى ۇتقانىم نە؟»، نەمەسە دجون فيتسجەرالدتىڭ اۋزىنا ساپ بەرگەن سوزبەن ايتساق «سونشا قيىندىقتان امان قالىپ، اجالمەن ارپالىسىپ كەلگەندەگى بار ماقساتىڭ كەك الۋ ما؟» دەپ توتەسىنەن سۇراق قويادى.

بارىپ قاراڭىزدار، فيلم وزىمە ۇنادى. 10 بالدىق شكالالىق جۇيە بويىنشا 9 دەگەن باعا قويدىم.

الماس التاي:

- ەكى قازاقتىڭ ءبىر ورىسشا، ءبىر قازاقشا رەتسەنزياسىن وقىدىم (جاندوس پەن ەرلاننىڭ، وركەندى كۇتىپ وتىرا المادىم).

كەك... البەتتە، تەك كەك الۋ ءۇشىن سونشا جۇرەدى. سونشا ازاپ شەگەدى. ول ءجۇرىستى اقتاپ الاتىن ەكى ەپيزود ەسىمدە قالىپتى:

1) كوردەن جاندارمەن تۇرىپ، سۇمدىق ازاپپەن جەرباۋىرلاپ جىلجىپ ۇلىنىڭ مۇردەسىنە كەلە جاتقان لەونىڭ كوزى... (جاندوس جازىپ كەتكەن وپەراتورلىق جۇمىس تۋرالى. قاتاڭ، قاتاڭ جۇمىس. ءبىر كادردان، كادردان ەمەس اۋ «سارت» ەتىپ وقيعادان اۋىسا سالۋ قاتتى ەسىمدە قالدى. ۇنامدى. جەكەلەگەن كادرلارداعى ۇتىمدىلىق ءوز الدىنا. تابيعاتتىڭ ءوز بوياۋى تىم قانىق بولماسا دا، ءيسى، تىنىسى، تىرشىلىگى تۇتاس بەرىلگەن. كۇن باتار، تاڭ اتار، تۇنگى وتتىڭ الاۋى، ءميسسۋريدىڭ اعىسى، Maralbek دوسىم ايتا بەرەتىن كوڭىلسىز ات، ءۇندىس قىزىنىڭ جابايى جىنىستىق قاتىناستان ەشتەڭە سەزىنبەي تۇرعان سولعىن جانارى، جالپى ءبارى عاجاپ، جاندوس جەتكىزە ايتقان.)... سول لەونىڭ كوزى تۋرالى. ايۋ تارتىپ، ءار جەرىن جالبىراتىپ تاستاعان جون ارقاداعى ازاپ، سۇيرەتىلگەن ءبىر اياق، تىرناقسىز ساۋساق، يەللوۋستوۋننىڭ ۇستىنە ورناعان كارلى قىستىڭ سۋىعىن قوسىڭىز. جوق! ۇلىنىڭ مۇردەسىنە ەڭبەكتەپ كەلە جاتقان اكەنىڭ جانارىندا ەش اۋىرسىنۋ جوق.

ءۇمىت!!!

ءۇمىت بار. تاڭاسىپ، قار قۇرساۋىندا جاتقان ولىكتىڭ ءالى دە ءتىرى ەكەنىنە دەگەن سەنىم بار... جانتالاسىپ كەپ، تاماعىنا، كۇرە تامىرعا قول سالۋى ايانىشتى، ءارى كۇلكىلى. جانارداعى ءۇمىت جارقىلى ءوشىپ بارىپ... قايتا تۇتانعاندا كەكتى، كەكتى ءبىز العاش سول كەزدە كورىپ ەك قوي... بۇل ءبىرىنشى.

2) «ماعان ءولىم قورقىنىشتى ەمەس، مەن وزىمدە باردىڭ ءبارىن جوعالتقان اداممىن. » لاگەرگە قايتىپ كەلگەن، ەس جيعان ادامنىڭ اڭگىمەسى بۇل. تىرمىزىك ءتانىن سۇيرەتىپ، سونشا ازاپتان امان شىعۋعا سەبەپ بولعان كەك كۇش قايرات قالپىنا كەلە باستاعاندا قابىنداي تۇسپەي مە؟ باردان ايىرعاننىڭ قولقاسىنان اققان قاپ قارا قاندى ساقالدان سورعالاتىپ ۇرتتاماي كەگى قۇرعىر قايتا قويا ما؟ ەرلاننىڭ اتالارى، بابالارىنىڭ تاريحىندا ءدال وسى كەك ءۇشىن عۇمىرىن سارپ ەتكەن جانكەشتىلەر مەن بوزداقتار وتكەن. ءوز عۇمىرى جەتپەسە، كەكتى مۇراعا قالدىرعان مىسالداردى ەستي، وقي ءجۇرىپ ۇلى ءۇشىن كەك قايتارارعا سەرت ەتكەنگە نەگە تاڭعالاسىز، ەراقا؟

وسكار...

مەن بەرەرمىن- اۋ:

كەك قايناعان كوكشىل كوزدەر ءۇشىن؛

سىنباعان رۋح پەن ۇزىلمەگەن ءۇمىت ءۇشىن؛

جۇرەكتەگى وت ءۇشىن؛

تابيعاتپەن ەتەنە ادام ءۇشىن!

تابيعاتتى باعىندىرا المايمىز، ول ادامدى سىندىرا الادى. ال، راقىمى تۇسسە عايىپتان امان اپ قالۋ دا ءوز قولىندا...

سەبەبى، كەكتى الاتىن ءبىز ەمەس... تابيعات، ءتاڭىرى، جاراتۋشى...

ال، ميسسۋريگە ءبارىبىر، جاۋىز دەمەيدى، جاقسى دەمەيدى جۇتا بەرەدى، جۇتا بەرەدى...

ايا ءومىرتاي:

- «ۆىجيۆشيي» فيلمىن كوردىك. «شالدىڭ» امەريكان نۇسقاسى ەكەن. ەرمەكتىڭ ءبىر ارتىقشىلىعى دالانىڭ، تاعىلىقتىڭ ءيىسىن شىن سەزىنە العاندىعى. شال قاسقىرمەن ارپالىسسا، مۇندا گلاسس ۇلىنىڭ كەگىن قۋىپ فيتسدجەرالدپەن جاعا جىرتىسادى. بولعانى وسى. اكەنىڭ جالعىز ۇلىنا دەگەن ماحابباتى ەرەكشە بولسا كەرەك- ءتى. ءفيلمنىڭ ءون بويىنان ونى بايقاي المادىق. قيت ەتسە كوزى جاساۋراپ شىعا كەلەتىن مەن ءتىپتى سەلت ەتپەدىم. قاندى كەك قۋىپ جۇرگەن اكە ماقساتىنا جەتتى مە؟ جوق. مويىنى گلاسستىڭ قارۋلى شەڭگەلىندە سىعىمدالىپ جاتىپ، ءولىپ بارا جاتقان فيتسدجەرالدتىڭ - «وتكەندى كەرى قايتارا المايسىڭ دەگەنى- اق يتجاندى اكەنىڭ بار ءىس- ارەكەتىن جوققا شىعارا سالدى. ال نە بولدى، ەكىدە ءبىر بولدى دەگەن وسى: تەرەڭدىك ءنول، سەزىمنەن جۇرداي، ماحاببات جوق.

كينو باستالعاندا اق ناسىلدىلەرمەن اتىسىپ جاتقان ءۇندىس تۋىستارىمدى كورگەندە باستى گەروي كىم ەكەنىن ۇمىتىپ، كىمگە جاقتاسارىمدى بىلمەي ارپالىسقا ءتۇسىپ قالعانىمدى مويىندايمىن. سول ەندى، وننىڭ جەتى نە التى بالى دەسە بولادى، اسىقپاي ەلتەرنەتتەن قاراي بەرىڭىزدەر...

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى