مۇنايدىڭ ارزانداۋى بيۋدجەتكە اسەر ەتە مە؟
ساراپشىلار بيىلعى بيۋدجەتىن «ءبىر باررەل مۇناي 40 دوللار بولادى» دەگەن ەسەپكە قۇرعان قازاقستانعا بۇل وزگەرىس قالاي اسەر ەتەرىن سيپاتتايدى.
سەيسەنبى كۇنى لوندون بيرجاسىندا Brent ماركالى مۇنايدىڭ ءبىر باررەلىنىڭ اقپان ايىنا جاسالعان فيۋچەرستىك كەلىسىمشارت بويىنشا باعاسى 31 دوللارعا دەيىن ءتۇستى. سول كۇنى قازاقستان قور بيرجاسىندا 1 ا ق ش دوللارىنىڭ باعامى تاعى قىمباتتاپ، 367 تەڭگە 61 تيىنعا جەتتى.
ازاتتىق ءتىلشىسى 2016 -جىلعى بيۋدجەتىن جاساعاندا «1 باررەل مۇناي 40 دوللار بولادى، 1 دوللار 300 تەڭگە بولادى» دەپ ەسەپتەگەن قازاقستانعا بۇل قالاي اسەر ەتەتىنىن مامانداردان سۇراپ كوردى.
«بيۋدجەتكە اسەر ەتپەيدى»
قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى ستراتەگيالىق ينستيتۋتتىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى، ەكونوميست ۆياچەسلاۆ دودونوۆتىڭ پىكىرىنشە، «مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋىنىڭ قازاقستان بيۋدجەتىنە تىكەلەي اسەرى بولمايدى».
- بيۋدجەت مۇناي تابىسىنا تاۋەلدى ەمەس. مۇناي مەن باسقا دا شيكىزاتتان تۇسەتىن تابىس ۇلتتىق قوردا ساقتالادى. ۇلتتىق قوردان ترانسفەرت ارقىلى بيۋدجەتكە تۇسەدى. بيۋدجەتكە ترانسفەرت جاسالىپ قويعاندىقتان تىكەلەي اسەرى بولمايتىن شىعار، - دەيدى ۆياچەسلاۆ دودونوۆ.
ءبىراق ەكونوميستىڭ ايتۋىنشا، مۇنايدىڭ ارزانداۋى ۇلتتىق قورعا تۇسەتىن ءتۇسىمدى ازايتىپ، كەلەسى جىلداردىڭ بيۋدجەتىنە اسەر ەتۋى مۇمكىن. «مۇنايسالاسىنداعى قيىندىقتار ونىمەن بايلانىسى باسقا دا سالالارعا ءتيىپ، ونداي ءوندىرىس ورىندارى دا توقىراۋى ىقتيمال» دەپ بولجايدى ۆياچەسلاۆ دودونوۆ.
«بيۋدجەتتى قايتا جوسپارلاۋ كەرەك»
ەكونوميست جاراس احمەتوۆ 2016 -جىلعا ارنالعان بيۋدجەتتى جوسپارلاعاندا «مۇنايدىڭ ءبىر باررەلى - 40 دوللار، 1 دوللار - 300 تەڭگە، جالپى ىشكى ءونىمنىڭ ءوسىمى - 2,1 پايىز، ينفلياتسيا - 6-8 پايىز بولادى» دەگەن بيلىك بولجامىن سىنايدى.
- جىلدىڭ باسى بيۋدجەتتى ەسەپتەگەن پارامەترلەردىڭ ءبىرازى شىداس بەرمەگەنىن كورسەتتى. تەڭگە قۇلدىراپ كەلەدى، ءتۇبى كورىنەر ەمەس. مۇناي دا ارزانداپ بارادى. جالپى ىشكى ءونىمنىڭ ءوسىمى 2,1 پايىز بولادى دەگەن ءاۋ باستا كۇماندى كورىنگەن. ەندى ەكونوميكانى نەسيەلەندىرۋدى شەكتەۋ مەن حالىقتىڭ اتاۋلى تابىسىنا تىيىم سالۋ ەسەبىنەن عانا ينفلياتسيانى عانا ۇستاپ تۇرۋعا بولار، - دەيدى ەكونوميست.
جاراس احمەتوۆتىڭ پىكىرىنشە، قازاقستان تەڭگە باعامى وسى كۇيىندە قالىپ، مۇناي باعاسى ەل بيلىگى جوسپارلاعانداي 40 دوللارعا ورالعان كۇننىڭ وزىندە دە بيۋدجەتىن قايتا قاراۋى كەرەك.
- ينفلياتسيانىڭ دەڭگەيىن تومەن كۇيىندە ۇستاپ تۇرۋ ەكونوميكا مەن الەۋمەتتىك تىنىشتىققا كەسىرىن تيگىزۋى مۇمكىن. مەنىڭشە، ءبىرىنشى توقساننىڭ ناتيجەسى بويىنشا، ياعني بيىل ساۋىردە بيۋدجەتتى ءوزىمىزدى ءوزىمىز الداماي قايتا قاراۋىمىز كەرەك، - دەيدى ەكونوميست.
«مۇناي قىمباتتايدى»
قازاقستاندا مۇنايدىڭ قايتا قىمباتتايتىنىنا سەنەتىن ماماندار دا بار. سولاردىڭ ءبىرى، ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى جانىنداعى ەكونوميكا ينستيتۋتىنىڭ پروفەسسورى ولەگ ەگوروۆ «مۇناي باعاسى وسى كۇيى قالسا، ا ق ش، قىتاي، رەسەي ءبارىنىڭ ەكونوميكاسى كۇيرەيدى» دەپ بىلەدى.
- ويتكەنى ا ق ش- تا مۇناي ءوندىرۋ ءۇشىن باررەلىنە ورتا ەسەپپەن 36 دوللار جۇمسايدى. سوندىقتان ولار مۇناي سالاسىنىڭ دامۋىن قايتا قارايدى نە دۇنيەجۇزىلىك ورتالىقتاردىڭ مۇناي باعاسىنا اسەر ەتۋىنە جاعداي جاسايدى. ءبىر ايدان سوڭ باررەلىنىڭ باعاسى 40 دوللارعا جەتىپ، كەيىن ودان دا وسەدى، - دەيدى ولەگ ەگوروۆ.
پروفەسسوردىڭ سوزىنشە، مۇناي باعامى باررەلىنە 31 دوللار ماڭىندا تۇرا بەرسە، قازاقستان بيۋدجەتى كەمىندە 1 ميلليارد دوللاردان ايىرىلادى.
قازاقستاننىڭ پارلامەنتى «2016-2018 -جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى زاڭ جوباسىن» بىلتىر كۇزدە ماقۇلداعان. بيۋدجەت 1 باررەل مۇنايدىڭ باعاسى 2016-2017 -جىلدارى - 40 دوللار، 2018 -جىلى 50 دوللار بولادى دەگەن بولجامعا سۇيەنىپ ەسەپتەلگەن. ءۇش جىلدىق جوسپاردا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ كىرىسى (ۇلتتىق قوردان كەلەتىن ترانسفەرتتى ەسەپتەمەگەندە) 2016 -جىلى - 3 تريلليون 665 ميلليارد 300 ميلليون تەڭگە، 2017 -جىلى - 3 تريلليون 866 ميلليارد 900 ميلليون تەڭگە، 2018 -جىلى - 4 تريلليون 195 ميلليارد تەڭگە بولاتىنى جازىلعان.
«ۇلتتىق قوردان كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرتتەر تۋرالى» زاڭ جوباسى بويىنشا، 2016-2018 -جىلدارداعى كەپىلدى ترانسفەرت كولەمى، دوللاردىڭ ايىرباس باعامى 300 تەڭگەگە ساي بولادى دەگەن بولجاممەن العاندا، جىل سايىن 2 تريلليون 400 ميلليارد تەڭگە بولماق.
«ازاتتىق»
